پیشرفت‌های چشمگیر فناوری پرتودرمانی

داده‌های علمی روز و یافته‌های کارآزمایی‌های بالینی تصادفی که به تأیید درمان‌های تازه می‌انجامند، نشان می‌دهند حوزه انکولوژی پرتویی در سال‌های اخیر سریع پیش رفته و به زندگی بیماران کمک معنادار می‌کند. برای شناخت مفاهیم تازه و زمینه نیازمند پژوهش، در ادامه مروری بر همه کارآزمایی‌های تصادفی پرتودرمانی بین 2018 و 2021 ارائه می‌کنیم.

نکته: تصادفی‌سازی در همه کارآزمایی‌های فاز 3 و فاز 2 انجام می‌شود؛ تخصیص تصادفی بیمار به درمان آزمایشی یا کنترل با برنامه رایانه یا جدول اعداد تصادفی. این مطالعات (RKÇ) آزمایش انسانی با خطر سوگیری کم و قدرت شواهد بالا هستند.

در 1 اوت 2022، European Journal of Cancer این مرور را منتشر کرد؛ نکات برجسته به‌اختصار چنین بودند;

• چگونگی بهبود نتایج با فناوری پیشرفته مانند هیپوفرکشنیشن و پرتودرمانی استریوتاکتیک بدن
• کمک پرتودرمانی شخصی‌شده با هدایت تصویربرداری به تطبیق درمان
• برجسته شدن مطالعات کیفیت زندگی و رضایت بیمار

به کوتاه‌ترین بیان، پرتودرمانی کوتاه‌تر، فشرده‌تر، دقیق‌تر هدف‌گیری‌شده و با توجه به کیفیت زندگی، نتایج بهتری دارد.

در سال‌های اخیر، به‌ویژه سرطان‌های الیگومتاستاتیک ، با متاستاز اندک، هیپوفرکشنیشن و استریوتاکسی برجسته شده‌اند.

هیپوفرکشنیشن به پرتودرمانی کوتاه‌تر با تعداد کمتر و دوز بالا گفته می‌شود؛

استریوتاکسی سامانه رایانه‌ای یافتن محل دقیق تومور پیش از جراحی یا پرتودرمانی است. در انکولوژی پرتویی، برای تومور یا متاستاز مغز رادیوسرجری استریوتاکتیک و برای خارج مغز پرتودرمانی استریوتاکتیک نامیده می‌شود.

TrueBeam، Elekta Versa، RapidArc، CyberKnife و پروتون‌درمانی، فناوری‌های با ظرفیت بزرگ شخصی کردن درمان و بهبود پیامد بیمارند.

حوزه سریع‌الرشد انکولوژی پرتویی

چشم‌انداز درمان سریع تغییر می‌کند. نویسندگان برای نمایش مهم‌ترین پیشرفت‌ها، هشدارهای برخی رویکردها و مسیرهای تازه، پژوهش‌ها را مرور کردند. Sophie Espenel و همکاران از بخش انکولوژی پرتویی پردیس سرطان Gustave Roussy در Villejuif فرانسه، 1347 کارآزمایی بین ژانویه 2018 و دسامبر 2021 یافتند؛ سپس 110 مطالعه بزرگ فاز II یا III با مفاهیم تغییردهنده عملکرد یا نوظهور برگزیدند.

مطالعات در کل «پویایی بزرگی» در پژوهش پرتودرمانی نشان دادند و به‌گفته Espenel و همکاران، کاربردهای بسیار متنوعی داشتند.

حوزه مرکزی پژوهش، رویکرد تقویت پاسخ ایمنی ضدتومور، یعنی رادیوایمونوتراپی بود. برای نمونه، مطالعه‌ای ایمنی‌درمانی پیش از جراحیِ ضد PD-L1، durvalumab ، همراه پرتودرمانی استریوتاکتیک هم‌زمان بدن با 24 Gy در 8 فرکشن را در ریه زودرس بررسی کرد؛ نسبت به دوروالوماب تنها، پاسخ عمده کامل پاتولوژیک تقریباً هشت برابر بیشتر شد؛ 53.3% در برابر 6.7%.

اما با وجود امیدبخشی، همه مطالعات هم‌زمانِ شیمی‌پرتودرمانی و ایمنی‌درمانی مثبت نبودند. کارآزمایی در سرطان سنگفرشی سر و گردن موضعاً پیشرفته نشان داد افزودن ضد PD-L1 آولوماب به شیمی‌پرتودرمانی، میانه بقای بدون پیشرفت را زیاد نکرد. مطالعات متاستاتیک نیز نتایج متناقض داشتند.

موضوع تازه جالب دیگر، عوامل حساس‌کننده به پرتو هستند. در سرطان سنگفرشی سر و گردن پرخطر موضعاً پیشرفته، عامل پروآپوپتوتیک مهارکننده پروتئین‌های آپوپتوز، xevinapan، با نام debio 1143 ، مؤثر بود. Xevinapant نخست همراه شیمی‌پرتودرمانی سیس‌پلاتین دوز بالا استفاده شد. کنترل ناحیه‌ای در 18 ماه در 54% دریافت‌کنندگان و 33% مراقبت استاندارد حاصل شد؛ نمایه عوارض مشابه بود.

پرتودرمانی پیشرفته بیشتر استفاده می‌شود و درمان هدفمندتر با دوز کمتر در زمان کوتاه‌تر می‌دهد. در مطالعه‌ای پس از جراحی پستان، 26 Gy هیپوفرکشن در 5 فرکشن، به اندازه استاندارد 40 Gy در 15 فرکشن طی 3 هفته مؤثر و ایمن بود. عود ناحیه‌ای، بقای بدون بیماری و بقای کلی متفاوت نبودند.

روش‌های پیشرفته مانند پرتودرمانی با شدت تعدیل‌شده، رادیوسرجری استریوتاکتیک و پروتون‌درمانی، ظرفیت بهبود عوارض گزارش‌شده بیمار و پیامد بالینی دارند؛ این در کار بالینی و مطالعات تازه دیده می‌شود.

پرتودرمانی شخصی‌شده حوزه تازه‌ای برای درمان اختصاصی‌تر و نتایج بهتر است. پژوهشگران مطالعه‌ای را برجسته می‌کنند که برای مرحله‌بندی دقیق پروستات، PMSA PET-BT را برتر از BT سنتی و همراه مواجهه پرتویی کمتر یافت. به‌گفته پژوهشگران بر پایه این یافته، «PMSA PET-BT از آن زمان استاندارد مرحله‌بندی سرطان پروستات شده است».

Espenel و همکاران می‌گویند با بقای طولانی‌تر بیماران، کیفیت زندگی و رضایت بیشتر به نقطه پایانی مطالعات تبدیل می‌شوند. تمرکز بر عوارض ماندگار و فناوریِ حفظ اندام حیاتی از پرتو و کاهش مدت کل درمان بیشتر است.

تصمیم مشترک هم در بسیاری موارد ممکن‌تر می‌شود. برخی مطالعات روش‌های مختلف اجازه دادند درمان با ترجیح بیمار انتخاب شود؛ نتایج برابر، اما عوارض متفاوت بودند.

پژوهشگران تأکید می‌کنند داده‌ها در کل «پویایی بزرگ پژوهش انکولوژی پرتویی در بیشتر انواع اصلی تومور» را نشان می‌دهند.