Radioterapiya Texnologiyalarında Başdöndürücü İnkişaflar

Aktual elmi məlumatlar və yeni müalicələrin təsdiqini təmin edən randomizə edilmiş klinik tədqiqatlardan əldə olunan nəticələr son illərdə radiasiya onkologiyası sahəsinin sürətlə inkişaf etdiyini və xəstələrin həyatına əhəmiyyətli töhfələr verdiyini göstərir. Yaranan yeni anlayışları və daha çox araşdırma tələb edən sahələri müəyyənləşdirmək üçün 2018-ci ildən 2021-ci ilədək radioterapiyanı əhatə edən bütün randomizə edilmiş klinik tədqiqatların (RKÇ) xülasəsini təqdim edən icmalı aşağıda verdik.

QEYD: Randomizasiya bütün faza-3 və faza-2 klinik tədqiqatlarda aparılır. Randomizasiya xəstələrin təsadüfi olaraq sınaq müalicəsi və ya nəzarət qrupuna təyin olunması deməkdir və xəstənin hansı qrupa düşəcəyi kompüter proqramı və ya təsadüfi ədədlər cədvəli vasitəsilə təsadüfən müəyyən edilir. Randomizə edilmiş klinik tədqiqatlar (RKÇ) qərəz riski aşağı, sübut gücü yüksək olan insan tədqiqatlarıdır.

1 Avqust 2022-də European Journal of Cancer adlı jurnalda dərc olunan bu icmalda önə çıxan məqamlar qısaca belə idi;

• Hipofraksiyalaşdırma və stereotaktik bədən radioterapiyası kimi yüksək texnologiyalı radioterapiyanın bir çox xəstə üçün nəticələri necə yaxşılaşdırdığı
• Görüntüləmə əsaslı istiqamətləndirmədən istifadə edən fərdiləşdirilmiş radioterapiyanın müalicələri uyğunlaşdırmağa necə kömək etdiyi
• Həyat keyfiyyətinə və xəstə məmnuniyyətinə yönələn tədqiqatların ön plana çıxdığı

Ən qısa ifadə ilə, daha qısa müddətli, lakin daha intensiv, yaxşı hədəflənmiş və həyat keyfiyyətini də ön plana çıxaran radioterapiya yanaşmalarının nəticələri daha yaxşıdır.

Son illərdə xüsusilə oliqometastatik (az sayda metastaz vermiş) xərçənglərdə hipofraksiyalaşdırma və stereotaksiya texnologiyaları ön plandadır.

Hipofraksiyalaşdırma azaldılmış, qısa müddətli yüksək dozalı radioterapiya tətbiqini ifadə edərkən;

Stereotaksiya isə əməliyyat və ya radioterapiya tətbiqindən əvvəl bədənin daxilində müəyyən şişin dəqiq yerini tapmaq üçün istifadə olunan kompüterləşdirilmiş sistemə istinad edir. Radiasiya onkologiyasında bu, stereotaktik radiocərrahiyyə (beyin şişləri və ya metastazları üçün) və stereotaktik radioterapiya (beyindənkənar) adlandırılır.

TrueBeam, Elekta Versa, RapidArc, CyberKnife və proton müalicəsi kimi yeni texnologiyalı radioterapiya tətbiqləri xərçəng müalicəsini fərdiləşdirmək və xəstə nəticələrini yaxşılaşdırmaq baxımından böyük potensiala malikdir.

Sürətlə İnkişaf Edən Sahə: Radiasiya Onkologiyası

Xərçəng müalicəsinin mənzərəsi sürətlə dəyişir və çoxsaylı araşdırmaları nəzərə alaraq müəlliflər son tədqiqatlarda əldə olunan ən diqqətəlayiq irəliləyişləri, bəzi yanaşmalarla bağlı xəbərdarlıqları və izlənəcək yeni yolları ortaya qoymaq üçün yola çıxdılar. Bu icmalda Fransanın Villejuif şəhərindəki Gustave Roussy Xərçəng Kampusunun Radiasiya Onkologiyası Şöbəsindən Sophie Espenel və həmkarları Yanvar 2018-dən Dekabr 2021-dək aparılmış 1347 radioterapiya RKÇ-sini müəyyən etdilər. Sonra bunların arasından praktikada dəyişən və ya yeni yaranan anlayışları göstərən məlumatları ehtiva edən 110 böyük II və ya III faza RKÇ-ni seçdilər.

Ümumilikdə tədqiqatlar radiasiya onkologiyası araşdırmalarında "böyük dinamizm" göstərdi və Dr. Espenel ilə həmkarlarına görə çox müxtəlif radioterapiya tətbiqlərini əhatə edirdi.

Araşdırmaların əsas sahəsi şiş əleyhinə immun cavabı artırmağı hədəfləyən yanaşma olan radioimmunoterapiyaya yönəlib. Məsələn, bir tədqiqat əməliyyatdan əvvəl anti-PD-L1 sinfindən immunoterapiya olan durvalumab ilə birlikdə 8 fraksiyada 24 Gy dozada tətbiq olunan eyni vaxtlı stereotaktik bədən radioterapiyasının erkən mərhələ ağciyər xərçəngi xəstələrində yalnız durvalumab ilə müqayisədə major patoloji tam cavab göstəricilərini təxminən səkkiz dəfə artırdığını göstərdi (53,3% ilə müqayisədə 6,7%).

Ümidverici olsa da, təəssüf ki, eyni vaxtlı kimyoradioterapiya-immunoterapiya strategiyasını qiymətləndirən bütün tədqiqatlar müsbət nəticə göstərməyib. Məsələn, bir RKÇ-də yerli olaraq irəliləmiş baş və boyun yastı hüceyrəli xərçəngində kimyoradioterapiyaya anti-PD-L1 avelumab əlavə edilməsinin median proqressiyasız (irəliləməsiz) sağqalımı artırmadığı aşkar edildi. Müəlliflər həmçinin metastatik xəstəlikdə aparılan tədqiqatların da ziddiyyətli nəticələr göstərdiyini bildirdilər.

Digər maraqlı mövzu daha yeni olan radiosensibilizasiyaedici preparatlardır. Yüksək riskli, yerli olaraq irəliləmiş baş və boyun yastı hüceyrəli xərçəngini qiymətləndirən tədqiqatda apoptoz zülallarını basqılayan proapoptotik preparat olan xevinapanın (debio 1143) effektivliyi vurğulandı. Xevinapant ilk dəfə standart yüksək dozalı sisplatin kimyoradioterapiyası ilə birlikdə istifadə edildi. Bu tədqiqatda xevinapant alan xəstələrin 54%-ündə və standart qulluq alanların 33%-ündə 18-ci ayda yerli nəzarət təmin olundu. Yan təsir profilləri isə oxşar idi.

Yüksək texnologiyalı radioterapiyanın istifadəsi genişlənir. Bu cihazlar xəstələrin daha aşağı dozalarda və daha qısa vaxt ərzində daha hədəflənmiş müalicələr almasına imkan verir. Məsələn, bir tədqiqatda süd vəzi xərçəngi əməliyyatından sonra 5 fraksiyada 26 Gy hipofraksiyalaşdırılmış radioterapiya standart yanaşma olan 3 həftə ərzində 15 fraksiyada 40 Gy radioterapiya qədər effektiv və təhlükəsiz tapıldı. Tədqiqatçılar rejimlər arasında yerli xərçəng təkrarlanması, xəstəliksiz sağqalım və ümumi sağqalım tezliyində fərq aşkar etmədilər.

Həmçinin intensivliyi tənzimlənən radioterapiya, stereotaktik radiocərrahiyyə və proton müalicəsi kimi qabaqcıl müalicə üsulları xəstənin bildirdiyi yan təsirləri və klinik nəticələri yaxşılaşdırmaq potensialına malikdir. Bunu həm klinik praktikada, həm də son vaxtlarda dərc olunan bir neçə tədqiqatda görmək mümkündür.

Fərdiləşdirilmiş radioterapiya yaxşılaşdırılmış nəticələrlə daha xüsusi müalicələrə imkan verə bilən yeni yaranan sahədir. Tədqiqatçılar prostat xərçənginin düzgün mərhələləndirilməsi üçün PMSA PET-BT-nin ənənəvi BT-dən daha yaxşı olduğunu aşkar edən tədqiqatı vurğulayırlar. Bu yanaşma eyni zamanda daha az radiasiyaya məruzqalmanı təmin edirdi. Bu araşdırmaya əsaslanan tədqiqatçılar "PMSA PET-BT o vaxtdan bəri prostat xərçənginin mərhələləndirilməsi üçün müalicə standartına çevrilib" deyə açıqlayırlar.

Dr. Espenel və həmkarları xəstələr daha uzun yaşadıqca onların həyat keyfiyyəti və məmnuniyyətinin RKÇ-lərdə getdikcə daha çox sonlanım/hədəf nöqtəsinə çevrildiyini də bildirirlər. Mütəxəssislər müalicənin qalıq təsirlərinə, kritik orqanları radiasiyadan qoruya və ümumi müalicə müddətini azalda biləcək texnoloji inkişaflara daha çox diqqət yetirirlər.

Ortaq qərarvermə də bir çox vəziyyətdə getdikcə daha mümkün olur. Məsələn, müxtəlif müalicə üsullarını əhatə edən bəzi klinik tədqiqatlarda xəstələrin seçimlərinə uyğunlaşdırılmış üsulların seçilməsinə icazə verildi. Nəticələr eyni dəyərdə idi, lakin yan təsir profilləri fərqli idi.

Tədqiqatçılar ümumilikdə bu məlumatların "əsas şiş növlərinin çoxunda radiasiya onkologiyası araşdırmalarının böyük dinamizmini" göstərdiyini vurğulayırlar.