پژوهش دکتر Refika Yiğit، پژوهشگر ترک، دربارهٔ واکسن درمانی علیه HPV
در این مقاله
عامل حدود %5 تمام سرطان‌ها، یعنی ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)، همچنان یکی از مشکلات مهم سلامت عمومی در سراسر جهان است. واکسن‌های HPV به دو دستهٔ پیشگیرانه و درمانی تقسیم می‌شوند. واکسن‌های پیشگیرانه برای جلوگیری از عفونت HPV به کار می‌روند و یکی از پرکاربردترین آن‌ها Gardasil 9 است. این واکسن محافظت نیرومندی در برابر انواع پرخطر HPV فراهم می‌کند و می‌تواند از بخش بزرگی از عفونت‌های HPV منجر به سرطان دهانهٔ رحم پیشگیری کند. با این حال، هنوز واکسن درمانی برای افرادی که به HPV آلوده شده و دچار تغییرات سلولی شده بودند، وجود نداشت. پژوهش دربارهٔ واکسن‌های درمانی HPV سال‌ها ادامه داشته و این مطالعهٔ جدید یکی از ملموس‌ترین پیشرفت‌ها در این زمینه ارزیابی می‌شود.
واکسن درمانی علیه HPV16 برای از بین بردن ضایعات پیش‌سرطانی دهانهٔ رحم، ایمن و مؤثر شناخته شد
آیا درمان ضایعات پیش‌سرطانی دهانهٔ رحم با گزینه‌ای غیرجراحی ممکن است؟
در پژوهش‌های انجام‌شده در هلند، دکتر Refika Yiğit سرپرستی یک کارآزمایی بالینی جدید فاز II را بر عهده داشت که نشان داد واکسن درمانی آزمایشی Vvax001 در بیماران مبتلا به نئوپلازی داخل‌اپی‌تلیالی دهانهٔ رحمِ مثبت از نظر ویروس پاپیلومای انسانی نوع 16 (HPV16)، یعنی CIN3، ایمن و مؤثر است.
اگر این یافته‌ها در کارآزمایی‌های بالینی فاز III تأیید شوند، Vvax001 می‌تواند جایگزینی غیرجراحی برای درمان ضایعات پیش‌سرطانی دهانهٔ رحم ارائه کند. این مطالعه در 24 ژانویهٔ 2025 در مجلهٔ Clinical Cancer Research منتشر شد.
ارتباط HPV16 و سرطان دهانهٔ رحم
پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند انواع پرخطر ویروس پاپیلومای انسانی، مانند HPV16 و HPV18، عامل تقریباً تمام سرطان‌های دهانهٔ رحم هستند. یک کارآزمایی بالینی پیشین فاز I نشان داده بود که هدف‌گیری پروتئین‌های E6 و/یا E7 ویروس HPV16 با واکسن Vvax001، پاسخ‌های نیرومند سلول‌های T سیتوتوکسیک در بیماران ایجاد می‌کند. در کارآزمایی بالینی جدید فاز II نیز این اثر تأیید شد و مشخص گردید واکسن موفقیت پیش‌بالینی داشته است.
نئوپلازی داخل‌اپی‌تلیالی دهانهٔ رحم (CIN) چیست؟
نئوپلازی داخل‌اپی‌تلیالی دهانهٔ رحم (CIN) اصطلاحی برای توصیف الگوهای رشد سلول‌های غیرطبیعی پیش‌سرطانی در دهانهٔ رحم است. این تغییرات سلولی سرطان نیستند، اما در صورت درمان نشدن ممکن است به سرطان دهانهٔ رحم تبدیل شوند.
CIN بر اساس شدت ناهنجاری‌های سلولی، به CIN1، CIN2 و CIN3 تقسیم می‌شود:
- CIN1 (دیسپلازی خفیف): بیانگر ناهنجاری‌های سلولی خفیف است و در بیشتر موارد نیازی به درمان ندارد، زیرا بدن معمولاً می‌تواند این تغییرات خفیف را به‌تنهایی برطرف کند.
- CIN2 و CIN3 (دیسپلازی متوسط تا شدید): نشان‌دهندهٔ ناهنجاری‌های سلولی جدی‌تر هستند. اگر CIN2 و CIN3 پیشرفت کنند یا طی 1-2 سال خودبه‌خود برطرف نشوند، ممکن است درمان لازم باشد. به‌ویژه CIN3 معمولاً درمان می‌شود، زیرا خطر تبدیل آن به سرطان دهانهٔ رحم بالاست.
مطالعه‌ای تحول‌آفرین در پزشکی
پژوهشگران 18 بیمار با تشخیص تازهٔ CIN3 مثبت از نظر HPV16 را وارد مطالعه کردند. این بیماران سه دوز واکسن Vvax001 با فاصلهٔ 3 هفته دریافت کردند. بیماران طی 19 هفته پس از آخرین واکسن، با کولپوسکوپی پیگیری شدند. در آخرین مراجعه، با نمونه‌برداری بررسی شد که آیا ضایعات پسرفت کرده‌اند یا خیر. اگر ضایعات CIN2/3 باقی مانده بودند، طبق روش استاندارد مداخلهٔ جراحی انجام شد.
پژوهشگران میزان پاسخ بافت‌شناختی، پاک شدن HPV16 از بدن، عوارض ناشی از واکسن و پاسخ‌های ایمنی ایجادشده در اثر آن را ارزیابی کردند.
یافته‌های به‌دست‌آمده
-
اندازهٔ ضایعات کاهش یافت: بررسی‌های کولپوسکوپی نشان داد در %94 بیماران (17/18)، اندازهٔ ضایعات CIN3 کاهش یافته است. این پسرفت حتی تنها 3 هفته پس از آخرین واکسن نیز مشاهده شد.
-
میزان پسرفت کامل بیماری %50 بود: در بررسی‌های بافت‌شناختی مشخص شد در نیمی از بیماران (%50؛ 9/18)، CIN3 به سطح CIN1 پسرفت کرده یا کاملاً از بین رفته است.
-
میزان پاک شدن HPV16 برابر %63 بود: در %63 بیماران (10/16)، ویروس HPV16 کاملاً از بدن پاک شد.
-
بر سایر انواع HPV مؤثر نبود: واکسن اثری بر پاک شدن انواع دیگر HPV، غیر از HPV16، نشان نداد.
-
همهٔ بیماران بدون بیماری باقی ماندند: تاکنون هیچ موردی از عود بیماری مشاهده نشده است. میانگین و طولانی‌ترین مدت بدون بیماری ماندن به‌ترتیب 20 و 30 ماه ثبت شد.
-
عارضهٔ جانبی جدی مشاهده نشد: مشخص شد واکسن موجب عارضهٔ جانبی جدی نشده است.
آیا این واکسن می‌تواند جایگزینی غیرجراحی برای ضایعات پیش‌سرطانی دهانهٔ رحم ارائه کند؟
سرپرست این مطالعه، دکتر Refika Yiğit، متخصص انکولوژی زنان در مرکز پزشکی دانشگاه گرونینگن هلند، چنین بیان کرد:
«تا جایی که می‌دانیم، Vvax001 یکی از مؤثرترین واکسن‌های درمانی برای هدف گرفتن ضایعات CIN3 مرتبط با HPV16 به نظر می‌رسد. اگر در کارآزمایی بالینی بزرگ‌تری تأیید شود، دست‌کم نیمی از بیماران CIN3 می‌توانند از جراحی بی‌نیاز شوند و از عوارض جانبی و پیامدهای جراحی دور بمانند.»
این نتایج امیدبخش ممکن است در درمان ضایعات پیش‌سرطانی دهانهٔ رحم، تحولی اساسی ایجاد کند. اگر مطالعات فاز III این نتایج را تأیید کنند، Vvax001 ممکن است به گزینهٔ درمانی بسیار مهمی در انکولوژی زنان تبدیل شود.
ترکیبات و سازوکار اثر واکسن Vvax001
Vvax001 واکسن سرطان مبتنی بر رپلیکون RNA ویروس جنگل سملیکی (SFV) است و آنکوپروتئین‌های E6 و E7 ویروس HPV16 را کد می‌کند. این واکسن از ذرات رپلیکون SFV ناتوان از تکثیر تشکیل شده و آنتی‌ژن‌های ناشی از HPV16 را حمل می‌کند. پس از تجویز داخل‌عضلانی، بیان پروتئین‌های E6 و E7 در بدن را ممکن می‌سازد و پاسخ‌های ایمنی ذاتی و اکتسابی را تحریک می‌کند. این فرایند از شناسایی و حذف سلول‌های آلوده به HPV پشتیبانی می‌کند.
این واکسن چه زمانی ممکن است در دسترس قرار گیرد؟
Vvax001 هنوز از هیچ مرجع رسمی سلامت تأیید دریافت نکرده است. با این حال، اگر اثربخشی و ایمنی آن در کارآزمایی‌های بالینی فاز III تأیید شود، ظرفیت بالایی دارد که یکی از نخستین واکسن‌های درمانی تأییدشدهٔ HPV برای ضایعات پیش‌سرطانی دهانهٔ رحم باشد. پیش‌بینی می‌شود با داده‌های قوی حاصل از کارآزمایی‌های بالینی، روند تأیید سریع‌تر شود و طی چند سال در دسترس بیماران قرار گیرد.
دکتر Refika Yiğit کیست؟
دکتر Refika Yiğit تحصیلات پزشکی خود را در سال‌های 1994-2001 در دانشگاه KU Leuven به پایان رساند. در سال‌های 2002-2007 در همان دانشگاه، دورهٔ تخصصی زنان و زایمان و در سال‌های 2007-2008 دورهٔ فوق‌تخصصی جراحی پستان را گذراند. در سال‌های 2008-2012 به‌عنوان پزشک در UMC St Radboud کار کرد و سپس در سال‌های 2012-2013 در The Royal Marsden NHS Foundation Trust لندن فعالیت داشت. از سال 2013 در مرکز پزشکی دانشگاه گرونینگن (UMCG)، در زمینه‌های انکولوژی زنان، جراحی کم‌تهاجمی و جراحی رباتیک فعالیت می‌کند.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.