رژیم مدیترانه‌ای و سرطان سر و گردن

سرطان‌های سر و گردن معمولاً سطوح مرطوب مخاطی داخل سر و گردن (مانند دهان، بینی و گلو) را در بر می‌گیرند. سرطان‌های مغز، چشم، مری، تیروئید و نیز پوست سر، عضلات و استخوان‌های سر و گردن معمولاً در این گروه نیستند. سیگار، الکل و عفونت ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) را می‌توان مهم‌ترین 3 عامل خطر سرطان‌های سر و گردن دانست. دست‌کم %75 موارد ناشی از مصرف سیگار و الکل‌اند؛ با این حال اهمیت HPV در این سرطان‌ها بیشتر می‌شود. ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) عفونت ویروسی منتقل‌شونده از راه جنسی و تماس پوستی است که فقط در آمریکا سالانه بیش از حدود 14 میلیون نفر را درگیر می‌کند. نزدیک نیمی از عفونت‌های HPV ناحیه تناسلی را درگیر می‌کنند و حدود %80 افراد فعال جنسی ممکن است زمانی در زندگی مبتلا شوند و ویروس را انتشار دهند. با تماس دهان با ناحیه تناسلی شریک در رابطه جنسی (رابطه دهانی)، HPV می‌تواند به دهان و گلو منتقل شود. HPV فقط یک ویروس نیست؛ نزدیک 200 نوع دارد که 30-40 نوع در انسان عفونت ایجاد می‌کنند.

مطالعات اخیر نشان داده‌اند %25 سرطان‌های سر و گردن و %60 سرطان‌های اوروفارنکس (حفره دهان و حلق) ناشی از HPV هستند.

رابطه سرطان‌های سر و گردن با رژیم غذایی

تصور می‌شود عوامل غذایی و شاخص توده بدنی (BMI) نقش مهمی در سرطان‌های سر و گردن دارند. در برخی مطالعات، افزایش BMI با خطر بالاتر این سرطان‌ها مرتبط بوده است. اما مطالعات محدودی رابطه رژیم غذایی و سرطان سر و گردن را بررسی کرده‌اند.

غذاهای کنسروی و شور به‌عنوان عامل خطر سرطان سر و گردن معرفی شده‌اند. باید دانست فلفل بتل مورد استفاده در جنوب شرقی آسیا نیز خطر بالایی ایجاد می‌کند.

برای کاهش خطر سرطان سر و گردن چگونه غذا بخوریم؟

International Journal of Cancer در این مجله منتشر شده بود که مصرف زیاد فیبر خطر سرطان سر و گردن را کاهش می‌دهد (ببینید: تفسیر مفصل ما درباره مقاله مرتبط).

رژیم مدیترانه‌ای سرشار از فیبر است و سالم‌ترین تغذیه دانسته می‌شود. با این تصور که الگوی مدیترانه‌ای می‌تواند در کاهش خطر سرطان سر و گردن مؤثر باشد، آن را برای شما بررسی کردیم. مطالعات معمولاً با بررسی عادت‌های غذایی بیماران و ثبت مصرف غذا انجام شده‌اند.

در ایتالیا و سوئیس مطالعه موردـشاهدی انجام شد. در آن 768 بیمار با تشخیص سرطان سر و گردن و گروه کنترل شامل 2078 فرد سالم شرکت کردند. عادت‌های غذایی و مصرف خوراکی‌ها در 2 سال گذشته پرسیده شد. در نتیجه مصرف میوه، سبزی، حبوبات، ماهی، چربی تک‌غیراشباع (مانند روغن زیتون و آووکادو) و مقدار کمتر شیر و گوشت قرمز، با کاهش خطر سرطان سر و گردن همراه بود. اثر مثبت رژیم مدیترانه‌ای در افراد جوان‌تر و ترک‌کنندگان سیگار قوی‌تر بود.

به مطالعه دیگری در ایتالیا نگاه کنیم. 500 بیمار تشخیص‌داده‌شده و گروه کنترل 433 نفره شرکت کردند. پایبندی به رژیم مدیترانه‌ای در سال گذشته و مصرف سیگار و الکل پرسیده شد. افراد 12 سال پیگیری شدند. رژیم مدیترانه‌ای در هر دو جنس برای همه انواع سرطان سر و گردن اثر محافظتی داشت. افزایش سن، سیگار، الکل و گوشت قرمز خطر را بالا می‌بردند. سبزی، میوه و حبوبات نقش کاهنده خطر داشتند. نکته چشمگیر آن بود که رژیم مدیترانه‌ای علاوه بر کاهش خطر سرطان سر و گردن، مرگ‌ومیر را نیز %60 پایین آورد.

فراتحلیلی با بررسی 22 مطالعه موردـشاهدی دریافت رژیم مدیترانه‌ای با مصرف بالای سبزی و میوه و مصرف کمتر گوشت قرمز، خطر سرطان سر و گردن را کاهش می‌دهد. مانند مطالعات دیگر، اثر محافظتی در کسانی که هرگز سیگار نکشیده‌اند بیشتر از سیگاری‌ها بود.

سازوکار اثر غذاها بر سرطان سر و گردن چیست؟

در رژیم مدیترانه‌ای سبزی و میوه غنی از ریزمغذی‌های مفید به‌وفور مصرف می‌شود. غلات، مغزها، حبوبات، ماهی و روغن زیتون به‌عنوان منبع اصلی چربی استفاده می‌شوند. مصرف گوشت قرمز و لبنیات نسبتاً کمتر است. مطالعات نقش محافظتی سبزی و میوه را به ویتامین C، ویتامین E و فلاونوئیدها نسبت داده‌اند. وجود آنتی‌اکسیدان‌هایی مانند اسید اولئیک، آلفا‌توکوفرول و ویتامین E در روغن زیتون پرمصرف کشورهای مدیترانه‌ای، اثر مثبت آن در سرطان سر و گردن را نشان داده است.

دیده شده اسیدهای چرب امگا-3 فراوان در ماهی و صدف‌های دریایی، شکل‌گیری و رشد تومور را در موش‌های آزمایشگاهی کاهش می‌دهند. اثر آن‌ها بر سرطان سر و گردن هنوز روشن نیست. مطالعات زیادی پیش‌بینی می‌کنند ماهی و صدف خطر را کم کنند و مصرفشان را به‌عنوان بخشی از رژیم سالم توصیه می‌کنند. همچنین مطالعات متعدد اخیر نشان می‌دهند آنتی‌اکسیدان‌ها و ویتامین‌ها وقتی طبیعی و از راه غذا در رژیم سالم مصرف شوند فایده مطلوب سلامت دارند، نه وقتی جداگانه به شکل مکمل دریافت شوند.

گوشتاثر نسبتاً نامطلوبش به ترکیب اسیدهای چرب و وجود نیتریت‌ها، ترکیبات N-نیتروزو، آمین‌های هتروسیکلیک و هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای نسبت داده شده است.

شیر و لبنیاتو دیگر اجزای غذایی مانند غلات و قندها، هنوز داده روشنی درباره نقششان در سرطان سر و گردن ندارند.

بروز سرطان سر و گردن در کشورهای مدیترانه‌ای کمتر از شمال اروپاست و این نیز می‌تواند نقش رژیم مدیترانه‌ای را به‌خوبی توضیح دهد.

در قاره آمریکا وضعیت چگونه است؟ مطالعه‌ای چندساله درباره عادت‌های غذایی و سرطان سر و گردن می‌تواند روشنگر باشد.

این مطالعه در جامعه آمریکا 10 سال طول کشید. با ثبت بسامد مصرف غذای 494.967 نفر، پایبندی به رژیم مدیترانه‌ای بررسی شد. افراد مدت طولانی پیگیری شدند تا بروز سرطان سر و گردن مشخص شود. در نتیجه، از 295.299 مرد، در 1466 نفر (%0.49) و از 199.668 زن، در 402 نفر (%0.20) سرطان سر و گردن گزارش شد.

بررسی ثبت‌های غذایی نشان داد در هر دو جنس، پایبندی به رژیم مدیترانه‌ای با کاهش خطر سرطان سر و گردن همراه است. همچنین افراد پایبند به این رژیم تمایل به مصرف نکردن سیگار و الکل داشتند. این نشان می‌دهد عوامل سبک زندگی سالم هم به اندازه رژیم سالم بر خطر مؤثرند. سرطان سر و گردن با نابرابری جنسیتی و نژادی مشخص می‌شود. مردان بیش از زنان و آمریکایی‌های آفریقایی‌تبار بیش از سفیدپوستان درگیر می‌شوند. اما برای شناخت کامل تفاوت‌های جنسیتی و نژادی به مطالعات آینده بیشتری نیاز است.

خلاصه و نتیجه

رژیم مدیترانه‌ای در بسیاری از سرطان‌ها و بیماری‌ها نقش مفیدی دارد. می‌توان گفت مطالعات اثر مثبت آن بر سرطان سر و گردن را روشن‌تر کرده‌اند. مطالعات خطر جدی الکل و سیگار را برای این سرطان نشان داده‌اند. نخستین گام کاهش خطر، ترک سیگار و الکل است. همچنین توجه به راه‌های انتقال HPV و دریافت واکسن بسیار مؤثر آن، خطر سرطان سر و گردن مرتبط با HPV را کاهش می‌دهد. در 12 ژوئن 2020 سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) واکسن نه‌ظرفیتی HPV یعنی Gardasil-9 را برای پیشگیری از سرطان‌های سر و گردن تأیید کرد. یادآوری می‌کنیم تغذیه سالم و مصرف نکردن الکل و سیگار از عوامل خطر قابل‌کنترل هستند و می‌توانند در طول زندگی احساس بهتر و بدن قوی‌تری فراهم کنند.