سامانه مرحله‌بندی سرطان ریه تغییر کرد! به این مناسبت علائم و درمان آن را مرور کنیم

دو نوع اصلی سرطان ریه وجود دارد: سرطان ریه غیرسلول‌کوچک و سرطان ریه سلول‌کوچک. هر کدام سامانه مرحله‌بندی خود را دارند. مرحله‌بندی میزان گسترش سرطان را مشخص می‌کند، به درک مرحله بیماری کمک می‌کند و به پزشکان امکان می‌دهد بهترین برنامه درمانی ممکن را تنظیم کنند.

در این نوشته به این موارد می‌پردازیم:

1. مراحل سرطان ریه،
2. علائم و غربالگری برای تشخیص زودهنگام،
3. موضوعات تشخیص و درمان

تعیین مراحل سرطان ریه ـ مراحل بیماری

هر دو نوع اصلی سرطان ریه، سامانه مرحله‌بندی مخصوص خود را دارند.

بیشتر موارد سرطان ریه، حدود %80، از نوع غیرسلول‌کوچک، KHDAK، هستند.

سرطان ریه غیرسلول‌کوچک ـ KHDAK

سرطان ریه غیرسلول‌کوچک، KHDAK، حدود 80 درصد موارد سرطان ریه را تشکیل می‌دهد. سه زیرنوع اصلی دارد:

• آدنوکارسینوم: این نوع 40 درصد سرطان‌های ریه را تشکیل می‌دهد. معمولاً در قسمت‌های محیطی/بیرونی ریه است. نسبت به دو زیرنوع دیگر آهسته‌تر رشد می‌کند و بنابراین احتمال شناسایی پیش از متاستاز بیشتر است.
• کارسینوم سلول سنگفرشی، پهن: حدود 25-30 درصد سرطان‌های ریه را تشکیل می‌دهد. از سلول‌های پوشاننده داخل راه‌های هوایی ریه، بیشتر برونش‌ها، رشد می‌کند. کارسینوم سنگفرشی معمولاً در مرکز ریه قرار دارد.
• کارسینوم سلول بزرگ: این نوع 10-15 درصد سرطان‌های ریه را تشکیل می‌دهد. در هر بخش ریه ممکن است باشد و نسبت به زیرنوع‌های دیگر سریع‌تر رشد و گسترش می‌یابد.

سرطان ریه غیرسلول‌کوچک اغلب با سامانه TNM طبقه‌بندی می‌شود:

T ـ اندازه و محل تومور. در سامانه تازه، اهمیت اندازه تومور افزایش یافته است، زیرا مشخص شده اندازه تومور ریه مستقیماً بر سیر بیماری و میزان بقا اثر دارد. تومورهای کوچک‌تر از 1 cm در گروه T1a قرار گرفته‌اند؛ پیش‌تر تومورهای کوچک‌تر از 2 cm در گروه T1a بودند.

باید تأکید کرد که همه تومورهای کوچک به یک شکل درمان نمی‌شوند و به‌ویژه برای بیماری زودرس گزینه‌های درمانی متعددی وجود دارد؛ برای مثال SBRT، جراحی، کرایوابلیشن). همچنین باید پروفایل مولکولی و ویژگی‌های ژنتیکی تومور ارزیابی شود.

N ـ تعداد غدد لنفاوی درگیر. در سامانه تازه تغییری در رده N داده نشده است.

M ـ متاستاز یا گسترش سرطان. این سامانه بهتر روشن کرده است که همه سرطان‌های متاستاتیک ریه غیرسلول‌کوچک یکسان نیستند و تعداد موارد گسترش به اندام‌های دیگر نیز اهمیت دارد. یک متاستاز در اندام خارج قفسه سینه M1b و متاستازهای متعدد M1c نامیده شده‌اند. در بیماران دارای یک متاستاز، موسوم به «الیگومتاستاز»، با برنامه‌ریزی درمان مناسب پیش‌آگهی، یعنی سیر بیماری، بهتر دیده شده است.

با ترکیب امتیازهای T، N و M سرطان ریه غیرسلول‌کوچک را به چهار مرحله تقسیم می‌کنیم:

• مرحله 1، وضعیتی است که تومور در یک ریه باشد و به هیچ غده لنفاوی یا اندام دور گسترش نیافته باشد.
• مرحله 2، یعنی سرطان به غدد لنفاوی داخل ریه گسترش یافته اما به اندام‌های دور نرسیده است.
• مرحله 3، زمانی تشخیص داده می‌شود که سرطان به غدد لنفاوی مرکز قفسه سینه، مدیاستن، گسترش یافته اما به اندام‌های دور نرسیده باشد.
  • در مرحله 3a سرطان به ریه مقابل گسترش ندارد.
  • در مرحله 3b سرطان به غدد لنفاوی ریه مقابل گسترش یافته و به سوی سر و گردن تا استخوان ترقوه پیش رفته است.
• مرحله 4، اگر سرطان در بدن گسترش یافته باشد، مرحله متاستاتیک.

سرطان ریه سلول‌کوچک

سرطان ریه سلول‌کوچک، KHAK، حدود 15 درصد تمام موارد سرطان ریه را تشکیل می‌دهد. رایج‌ترین سامانه مرحله‌بندی آن بیماری را در دو مرحله بررسی می‌کند:

• مرحله محدود، زمانی که سرطان فقط در یک طرف قفسه سینه باشد؛ مرحله محدود به توراکس نیز نامیده می‌شود.
• مرحله پیشرفته، اگر سرطان به ریه مقابل یا بدن گسترش یافته باشد.

سرطان ریه سلول‌کوچک سریع رشد و گسترش می‌یابد و درمان را دشوار می‌کند. در این نوع سرطان ریه، بقای کلی 5 ساله بین % 5-10 است و بیماری محدود به قفسه سینه باید جامع‌تر ارزیابی شود.

علائم سرطان ریه و توصیه‌های غربالگری برای تشخیص زودهنگام

علائم سرطان ریه شبیه برونشیت یا ذات‌الریه است. این یکی از دلایل تشخیص بیش از % 70 سرطان‌های ریه در مراحل پیشرفته است.

با این حال هرچه سرطان ریه در مرحله زودتری شناسایی شود، احتمال درمان موفق بیشتر خواهد بود. اگر نشانه‌ها و علائم زیر را دارید، مشورت با پزشک مفید است:

• سرفه طولانی‌مدت یا خون در خلط
• گرفتگی صدا، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا خس‌خس
• عفونت‌های مکرر راه‌های تنفسی
• احساس همیشگی خستگی یا ضعف، یا از دست دادن اشتها و کاهش وزن بی‌دلیل

با پیشرفت سرطان ریه ممکن است نشانه‌های تازه‌ای ظاهر شوند. برخی عبارت‌اند از:

• سردرد، سرگیجه یا تشنج، به دلیل گسترش سرطان به مغز
• زردی، به دلیل گسترش سرطان در کبد
• برجستگی‌های زیر پوست به دلیل گسترش سرطان به غدد لنفاوی
• کمردرد، درد لگن یا درد عمومی استخوان، ناشی از متاستاز استخوانی

گرچه برای بیماران کم‌خطر فایده مهمی نشان داده نشده، در مصرف‌کنندگان سنگین سیگار، با توموگرافی کم‌دوز، غربالگری سرطانمی‌تواند مرگ‌ومیر را به‌طور چشمگیری کاهش دهد و شواهد نیرومندی برای آن وجود دارد.

تشخیص و درمان

اگر وضعیت مشکوک باشد، توموگرافی کامپیوتری، BT، یا PET-BT درخواست می‌شود. این بررسی‌ها تصویر دقیق‌تری ایجاد می‌کنند و می‌توانند اندازه، شکل و محل تومور را نشان دهند.

گام بعد برای تعیین بدخیم یا سرطانی بودن تومور و در صورت مثبت بودن، تعیین زیرنوع سرطان ریه، انجام نمونه‌برداری است. نمونه بافت گرفته‌شده زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود و آزمایش‌های ژنتیکی روی آن انجام می‌گیرد.

بر اساس اطلاعات گردآوری‌شده می‌توان برنامه درمان تهیه کرد. درمان، بسته به مرحله و نوع سرطان ریه و ساختار ژنتیکی تومور، ترکیبی از روش‌ها را در بر می‌گیرد.

روش‌های سنتی درمان، جراحی، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی هستند:

• جراحی: اگر سرطان زودرس شناسایی شود، ممکن است برداشت کامل تومور اصلی امکان‌پذیر باشد.
• پرتودرمانی: پرتوهای X با اثر بر DNA سلول‌های سرطانی آنها را به مرگ می‌رسانند و بدین طریق تومور کوچک یا نابود می‌شود.
• شیمی‌درمانی: داروهای تزریق‌شده داخل‌وریدی با DNA سلول سرطانی تعامل می‌کنند و مانع رشد و گسترش آن می‌شوند.

با این حال پرتودرمانی و داروهای شیمی‌درمانی نمی‌توانند سلول سالم را به‌خوبی از سرطانی تشخیص دهند. در نتیجه سلول‌های سالم نیز تا اندازه‌ای از این درمان‌ها آسیب می‌بینند.

در کنار درمان‌های سنتی، داروهای تازه‌ای که فقط به سلول‌های سرطانی حمله می‌کنند، دسترس‌پذیرتر می‌شوند. آنها معمولاً عوارض جدی کمتری دارند و به‌عنوان گزینه‌های تازه، کمک معنی‌داری به طول عمر بیماران می‌کنند.

درمان‌های هدفمند، داروهای هوشمند: این داروها پروتئین‌های مشخص مختص سلول سرطانی را هدف می‌گیرند. این پروتئین‌ها از تغییرات غیرطبیعی DNA ناشی می‌شوند و با آزمایش ژنتیک تومور قابل شناسایی هستند.

ایمنی‌درمانی: برخی پروتئین‌های سطح سلول سرطانی با پروتئین‌های مشخص سطح سلول ایمنی تعامل دارند؛ گویی دستی دروغین برای دوستی است. این تعامل مانع می‌شود سیستم ایمنی سلول سرطانی را زیان‌آور بشناسد. داروهای ایمنی‌درمانی تعامل این پروتئین‌ها را متوقف می‌کنند، نقاب سلول سرطانی می‌افتد و سیستم ایمنی برای حمله به آن تلاش می‌کند.

درمان کامل که آن را علاج می‌نامیم، متأسفانه همیشه ممکن نیست. در چنین وضعیتی روش‌های درمان حمایتی برای کاهش شکایت‌ها، رفع درد و فراهم کردن بهترین کیفیت زندگی ممکن نیز وجود دارد. این درمان‌ها عموماً مراقبت تسکینی نام دارند.

چگونه خطر سرطان ریه را کاهش دهم؟

سرطان ریه علت برجسته مرگ ناشی از سرطان است. بی‌تردید بزرگ‌ترین عامل خطر آن مصرف تنباکوست. بنابراین بهترین راه کاهش خطر سرطان ریه، سیگار نکشیدن یا ترک آن است.

موضوع مرتبط:

- بیماری‌ای که زمانی بسیار نادر بود: سرطان ریه!