سلول‌های دندریتیک و واکسن سرطان سلول دندریتیک

سلول‌های دندریتیک چیستند؟

در دفاع بدن در برابر میکروارگانیسم‌های مختلف یا سلول سرطان، سلول‌های متعدد دستگاه ایمنی نقش دارند. برخی مولکول‌های مشخص یا آنتی‌ژن را می‌شناسند و پاسخ ویژه می‌دهند؛ برخی آنتی‌ژن را به لنفوسیت‌های T، یعنی سلول‌های ایجادکننده پاسخ اختصاصی، ارائه می‌کنند. این نوع سلول، سلول ارائه‌کننده آنتی‌ژن (antigen presenting cells, APCs) نام دارد. سلول‌های دندریتیک، نوعی سلول ارائه‌کننده آنتی‌ژن‌اند و با ارائه آنتی‌ژن‌های مختلف به لنفوسیت‌های B و T آن‌ها را تحریک می‌کنند.

یک آنتی‌ژن، سم یا جسم خارجی دیگری است که می‌تواند دستگاه ایمنی را تحریک کند و به‌ویژه باعث تولید آنتی‌بادی شود.

سلول‌های دندریتیک، اجزای دستگاه ایمنی را شامل ذاتی و اکتسابی به یکدیگر وصل می‌کنند.

سلول‌های دندریتیک آنتی‌ژن میکروارگانیسم واردشده، یعنی باکتری، ویروس، قارچ یا انگل، را به داخل سلول می‌برند و با گیرنده‌های ویژه خود به لنفوسیت‌ها ارائه می‌کنند. همراه این ارائه آنتی‌ژن، برای کنترل فعالیت لنفوسیت‌ها، موادی مانند TGF-β، IL-4، IL-10، IL-12 از نوع سیتوکین و مولکول‌های متعدد دیگر ترشح می‌کنند.

سلول‌های دندریتیک از میدان اطلاعات جمع و در مرکز فرماندهی سلول‌های T را آموزش می‌دهند

سلول‌های دندریتیک، پیام‌های فعال‌کننده را دریافت می‌کنند، فعال می‌شوند و از بافت محل خود به‌سوی غدد لنفاوی مهاجرت می‌کنند. مهاجرت با رسیدن به ناحیه سلول‌های T غدد پایان می‌یابد. آنتی‌ژن‌های به‌دست‌آمده از بافت و ارائه‌شده با پروتئین MHC را به سلول‌های T نابالغ یا نایو معرفی می‌کنند. این سلول‌های T برای همان آنتی‌ژن تکثیر و در بدن منتشر می‌شوند و میکروارگانیسم یا سلول دارای آن آنتی‌ژن را نابود می‌کنند.

آیا می‌توان از سلول دندریتیک به‌عنوان آموزش‌دهنده دستگاه ایمنی برای مبارزه با سرطان استفاده کرد؟

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های سلول توموری پنهان شدن از لنفوسیت T و شبیه سلول سالم بدن دیده شدن است. به همین دلیل از بسیاری درمان‌های محرک ایمنی فرار می‌کند. توان سلول دندریتیک در تکثیر سلول T نابالغ علیه آنتی‌ژن مشخص، در سال‌های اخیر در درمان سرطان مورد توجه شده است.

با استفاده از ویژگی‌های گفته‌شده سلول‌های دندریتیک، اخیراً روش درمان شخصی‌سازی‌شده به‌صورت واکسن سرطان سلول دندریتیک توسعه یافته است. سلول دندریتیک گرفته‌شده از بیمار در آزمایشگاه با روش مهندسی ژنتیک توسط آنتی‌ژن سلول توموری تحریک می‌شود. سلول تحریک‌شده، آنتی‌ژن تومور روی سطح خود را به لنفوسیت‌ها درون بدن معرفی می‌کند. سلول‌های T که اختصاصی یک آنتی‌ژن تکثیر و بالغ شده‌اند، علیه آن فعال و سیتوکین‌های تحریک‌کننده دیگر لنفوسیت‌ها را ترشح می‌کنند. با این روش راه درمان امیدبخش با واکسن دندریتیک باز شده است. واکسن سرطان تأییدشده FDA با همین روش نیز وجود دارد: Sipuleucel-T

یادداشت: تصویر اصلی خبر، سیاه‌وسفید، از سلول دندریتیک در غده لنفاوی خوکچه هندی با میکروسکوپ الکترونی روبشی گرفته شده است. بازوهای بلند و متعدد سلول دندریتیک قابل توجه‌اند.

موضوع مرتبط

حقیقت واکسن سرطان کوبا چیست؟