Dendritik hüceyrələr və dendritik hüceyrə xərçəng peyvəndi

Dendritik hüceyrələr nədir?

Bədənin müxtəlif mikroorqanizmlərə və ya xərçəng hüceyrələrinə qarşı müdafiəsində çoxsaylı immun sistemi hüceyrəsi iştirak edir. Bu hüceyrələrin bir hissəsi müəyyən molekulları (antigenləri) tanıyıb həmin antigenlərə xas cavab yaratdığı halda, bir hissəsi də antigenləri T limfositlərinə, yəni spesifik cavab yaradacaq hüceyrələrə təqdim edir. Bu hüceyrə növü antigen təqdim edən hüceyrə (antigen presenting cells, APCs) adlandırılır. Dendritik hüceyrələr, antigen təqdim edən hüceyrə növüdür və müxtəlif antigenləri B və T limfositlərinə təqdim edərək onları stimullaşdırır.

Bir antigenimmun sistemini tətikləyə bilən və xüsusilə anticisim istehsalına gətirib çıxaran toksin və ya digər yad cisimdir.

Dendritik hüceyrələr immun sistemini təşkil edən anadangəlmə və sonradan qazanılmış immun sistemlərini bir-birinə bağlayır.

Dendritik hüceyrələr bədənə daxil olan mikroorqanizmə (bakteriya, virus, göbələk, parazit) aid antigeni hüceyrəyə alır və xüsusi reseptorları vasitəsilə bu antigenləri limfositlərə təqdim edir. Bu antigen təqdimatı ilə birlikdə limfositlərin fəaliyyətinə nəzarət məqsədilə, TGF-β, IL-4, IL-10, IL-12 kimi sitokin adlandırılan çoxsaylı molekullar da ifraz edirlər.

Dendritik hüceyrələr sahədən kəşfiyyat məlumatlarını toplayıb qərargahda T-hüceyrələrini öyrədir

Dendritik hüceyrələr aktivləşdirici siqnalları aldıqdan sonra aktivləşir və olduqları toxumadan limfa düyünlərinə doğru köç edirlər. Köç prosesi limfa düyünlərindəki T hüceyrələrinin olduğu nahiyəyə çatdıqda bitir. Toxumadan aldıqları və MHC zülalları ilə təqdim etdikləri antigenləri bu nahiyədə yetişməmiş (naiv) T hüceyrələrinə tanıdırlar. Yetişməmiş T hüceyrələri bu antigenə xas şəkildə çoxalır, bədənə yayılaraq həmin antigeni daşıyan mikroorqanizmi və ya hüceyrəni məhv edir.

Dendritik hüceyrələrdən immun sistemini xərçənglə mübarizəyə öyrədən vasitə kimi istifadə edə bilərikmi?

Şiş hüceyrələrinin ən vacib xüsusiyyətlərindən biri T limfositlərindən gizlənməyi bacararaq sağlam bədən hüceyrəsi kimi görünmələridir. Bu xüsusiyyətə görə şiş hüceyrələri immun sistemini stimullaşdıran bir çox müalicədən qaça bilir. Dendritik hüceyrələrin yetişməmiş T hüceyrələrini müəyyən antigenlərə qarşı çoxaltmaq qabiliyyəti son illərdə xərçəng müalicəsində diqqət mərkəzinə çevrilmişdir.

Dendritik hüceyrələrin yuxarıda qeyd olunan xüsusiyyətlərindən istifadə etməklə son vaxtlarda fərdə özəl müalicə üsulu olan dendritik hüceyrə xərçəng peyvəndi hazırlanmışdır. Xəstədən alınan dendritik hüceyrələr laboratoriyada gen mühəndisliyi üsulları ilə şiş hüceyrəsinin antigenləri ilə stimullaşdırılır. Stimullaşdırılmış dendritik hüceyrələr səthlərindəki şiş hüceyrəsi antigenini limfositlərə bədən daxilində tanıdır. Müəyyən antigenə xas şəkildə çoxalan və yetişən T hüceyrələri antigenə qarşı aktivləşərək digər limfositləri stimullaşdıran sitokinlər ifraz edir. Bu üsul sayəsində dendritik hüceyrə peyvəndlərindən istifadə ilə ümidverici müalicənin yolu açılmışdır. Bu şəkildə hazırlanmış FDA təsdiqli xərçəng peyvəndi də mövcuddur: Sipuleucel-T

Qeyd: Xəbərin əsas şəkli (ağ-qara) dəniz donuzunun limfa düyünündən götürülmüş dendritik hüceyrənin skan edən elektron mikroskopu görüntüsüdür. Dendritik hüceyrənin çoxsaylı uzun qolları diqqət çəkir.

Əlaqəli mövzu

Kuba xərçəng peyvəndinin həqiqəti nədir?