تعیین زیرنوع با آزمایش مولکولی، درمان سرطان رحم را شکل می‌دهد
در این مقاله
تا دهه 2000، تصمیم‌های درمان سرطان براساس زیرنوع بافت‌شناختی و مرحله بیماری گرفته می‌شد. اما در سال‌های اخیر زیرنوع مولکولی نیز بر تصمیم درمان اثر گذاشته و رویکردهای شخصی‌تر و هدفمندتری را ممکن کرده است. سرطان پستان و ریه از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌ها هستند. مثلاً در سرطان پستان HER2 مثبت، درمان هدف‌گیرنده HER2 یا در سرطان ریه با جهش EGFR، مهارکننده EGFR، راهبردهایی برای ویژگی مولکولی مشخص‌اند. این رویکردها موفقیت درمان و کیفیت زندگی بیماران را بهبود می‌دهند.
سرطان آندومتر، از لایه داخلی رحم آغاز می‌شود و شایع‌ترین سرطان رحم است. درمان معمولاً شامل جراحی، پرتودرمانی، شیمی‌درمانی و در سال‌های اخیر ایمنی‌درمانی است. اما روش درمان با مرحله بیماری، درجه بافت‌شناختی و زیرنوع تفاوت دارد.
نقش زیست‌شناسی مولکولی در درمان سرطان طی سال‌های اخیر بیشتر شده و تعیین زیرنوع مولکولی آندومتر، برنامه درمان شخصی‌تر را ممکن کرده است. در این مقاله زیرنوع‌های مولکولی و اثر آنها بر راهبرد درمان بررسی می‌شوند.
زیرنوع‌های مولکولی و نشانگرهای زیستی
زیرنوع مولکولی سرطان آندومتر براساس ویژگی‌های ژنتیکی و بیوشیمیایی طبقه‌بندی می‌شود. این طبقه‌بندی در پیش‌بینی سیر و تعیین درمان نقش مهمی دارد. زیرنوع‌های اصلی عبارت‌اند از:
-
دارای جهش POLE (POLE mut): این زیرنوع جهش در دامنه اگزونوکلئاز ژن POLE دارد و معمولاً با بار جهشی بالا مشخص می‌شود. سرطان آندومتر POLE mut، باوجود درمان ادجوانت، معمولاً پیامدهای خوبی دارد و پیش‌آگهی (سیر بیماری) مطلوب است. در این زیرنوع، حتی بدون درمان ادجوانت نیز پیش‌آگهی بیماران خوب است. حدود 7-12% سرطان‌های آندومتر در این گروه‌اند.
-
ناپایداری بالای ریزماهواره‌ای (MSI-high) / اختلال ترمیم عدم‌تطابق (MMRd): این زیرنوع ناپایداری ریزماهواره‌ای بالا و جهش در ژن‌های ترمیم عدم‌تطابق (MMR)، مثلاً MLH1، MSH2، دارد. این سرطان‌ها معمولاً به ایمنی‌درمانی خوب پاسخ می‌دهند. حدود 20-30% سرطان‌های آندومتر در این گروه‌اند.
-
p53 غیرطبیعی (p53 abn): این زیرنوع با جهش TP53، به سرطان تخمدان سروزی پر‌درجه شباهت دارد و راهبردهای درمان این دو ممکن است همپوشانی داشته باشند. سرطان آندومتر p53 abn معمولاً تهاجمی و با مرگ‌ومیر بالا است. حدود 15% سرطان‌های آندومتر را تشکیل می‌دهد.
-
نمایه مولکولی غیراختصاصی (NSMP): سرطان‌های بدون نمایه مولکولی مشخص، معمولاً آندومتریوئید گیرنده هورمونی مثبت، را شامل می‌شود. هورمون‌درمانی گزینه‌ای جذاب برای آنهاست. NSMP حدود 40-50% سرطان‌های آندومتر را تشکیل می‌دهد.
تصویر بالا زیرنوع‌های مولکولی سرطان آندومتر و راهبردهای درمان مرتبط را نشان می‌دهد و بر کارآزمایی‌های تصادفی‌شده فاز 3 برنامه TransPORTEC RAINBO تکیه دارد. در ادامه هر زیرنوع و راهبرد آن توضیح داده می‌شود:
-
p53 غیرطبیعی (p53 abn)
- تعریف: شامل جهش‌های ژن TP53 است.
- مرحله FIGO: مرحله تهاجمی I-III.
- درمان: کمورادیوتراپی ادجوانت + اولاپاریب در برابر فقط کمورادیوتراپی ادجوانت.
- کارآزمایی: کارآزمایی p53abn-RED.
-
نقص ترمیم عدم‌تطابق (MMRd)
- تعریف: ناپایداری ریزماهواره‌ای بالا و جهش در ژن‌های MMR (مثلاً MLH1، MSH2) دارد.
- مرحله FIGO: مرحله II (LVSI) و مرحله III.
- درمان: پرتودرمانی ادجوانت + دوروالوماب در برابر فقط پرتودرمانی.
- کارآزمایی: کارآزمایی MMRd-GREEN.
-
نمایه مولکولی غیراختصاصی (NSMP)
- تعریف: سرطان‌های بدون نمایه مولکولی مشخص، معمولاً آندومتریوئید گیرنده هورمونی مثبت.
- مرحله FIGO: گیرنده استروژن مثبت (ER+)، مرحله II (LVSI) و مرحله III.
- درمان: پرتودرمانی + پروژستین در برابر کمورادیوتراپی ادجوانت.
- کارآزمایی: کارآزمایی NSMP-ORANGE.
-
دارای جهش POLE (POLE mut)
- تعریف: در دامنه اگزونوکلئاز ژن POLE جهش دارد و معمولاً با بار جهشی بالا مشخص می‌شود.
- مرحله FIGO: مرحله I-III.
- درمان: برای کم‌خطرها بدون درمان ادجوانت؛ برای پرخطرها درمان ادجوانت یا فقط پرتودرمانی.
- کارآزمایی: کارآزمایی POLEmut-BLUE
زیرنوع‌گذاری مولکولی، به‌ویژه مرحله‌بندی سرطان آندومتر FIGO I-II را دقیق‌تر کرده است
طبقه‌بندی مولکولی برای درمان دقیق‌تر و شخصی‌تر بیماران این مراحل استفاده می‌شود. در ادامه طبقه‌بندی مولکولی سرطان آندومتر FIGO I-II آمده است:
- مرحله IAm-POLEmut: کارسینوم آندومتر POLE mut به جسم رحم یا گسترش دهانه رحم محدود است و مستقل از تهاجم فضای لنفی‌عروقی (LVSI) یا نوع بافت‌شناختی، پیش‌آگهی خوب دارد.
- مرحله IICm-p53abn: کارسینوم آندومتر p53 abn با هر میزان تهاجم میومتر، به جسم رحم محدود است و با یا بدون تهاجم دهانه رحم، مستقل از LVSI یا نوع بافت‌شناختی، پیش‌آگهی نامطلوب دارد.
هدف این طبقه‌بندی‌ها تعیین درمان اختصاصی‌تر براساس ویژگی مولکولی است. تعیین زیرنوع نه‌فقط برای FIGO I-II، بلکه به‌طور کلی در برنامه درمان سرطان آندومتر در همه مراحل مهم است. اما ورود رسمی این طبقه‌بندی‌های مولکولی به FIGO، ادغام سریع‌تر آنها در عمل بالینی به‌ویژه برای مراحل اولیه (I-II) را ممکن کرده است.
راهبردهای درمان
تعیین زیرنوع مولکولی، درمان آندومتر را هدفمندتر و شخصی‌تر می‌کند. مثلاً در POLE mut حتی بدون درمان ادجوانت می‌توان پیش‌آگهی خوب داشت، اما در p53 abn ترکیب شیمی‌درمانی و پرتودرمانی ممکن است مؤثرتر باشد.
گزینه‌های درمان ادجوانت
- شیمی‌درمانی: اثربخشی شیمی‌درمانی در POLE mut و p53 abn متفاوت است. در p53 abn پیش‌آگهی را به‌وضوح بهبود می‌دهد، اما ممکن است برای POLE mut سود اضافه نداشته باشد.
- پرتودرمانی: در MSI-high/MMRd، اثربخشی پرتودرمانی به‌تنهایی یا همراه ایمنی‌درمانی می‌تواند افزایش یابد.
- ایمنی‌درمانی: مهارکننده‌های PD-1/PD-L1، به‌ویژه در MSI-high/MMRd، پاسخ بالایی دارند و ممکن است سهم مهمی در درمان داشته باشند.
- هورمون‌درمانی: در NSMP، هورمون‌درمانی ممکن است گزینه‌ای مؤثر برای سرطان آندومتر گیرنده هورمونی مثبت باشد.
نتیجه
تعیین زیرنوع مولکولی سرطان آندومتر، برنامه درمان را شخصی‌تر و هدفمندتر می‌کند. این رویکرد ضمن جلوگیری از درمان غیرضروری، استفاده از گزینه‌های مؤثر را تقویت می‌کند. پژوهش‌ها و کارآزمایی‌های آینده اثر زیرنوع‌ها بر راهبرد درمان را روشن‌تر می‌کنند و امکان توسعه گزینه‌های جدید را فراهم می‌سازند.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.