7 მიზეზი, რის გამოც კიბოს უჯრედები ნორმალური უჯრედებისგან განსხვავდება

ყველამ ვიცით, რომ კიბო ავთვისებიანი დაავადებაა. მაგრამ ზუსტად რა არის „კიბო“?

კიბო არის ტერმინი, რომლითაც სხეულის ჯანმრთელ უჯრედებში ანომალიური ცვლილებების შედეგად წარმოქმნილ დაავადებათა ჯგუფს აღვნიშნავთ.

ჩვენი სხეული ტრილიონობით უჯრედისგან შედგება და ისინი მის ეფექტიან მუშაობას უზრუნველყოფს. რა ხდება ისეთი, რომ კიბოს უჯრედები ჯანმრთელი უჯრედებისგან განსხვავებული ხდება? თუ გაინტერესებთ, კითხვა გააგრძელეთ! განვიხილავთ შვიდ განსხვავებას და მათ მნიშვნელობას.

უჯრედების ფორმა

ჩვეულებრივ, ჯანმრთელი უჯრედები ერთმანეთს ჰგავს. კიბოს უჯრედები კი როგორც ჯანმრთელი უჯრედებისგან, ისე ერთმანეთისგან განსხვავებულად გამოიყურება. მათ ხშირად უცნაური ფორმა და არამკაფიო საზღვრები აქვთ; ჯანმრთელი უჯრედებისგან განსხვავებით, იოლად ვერ ჩანს, სად მთავრდება ერთი და იწყება მეორე. კიდევ ერთი განსხვავება ბირთვის ზომაა. თითქმის ყველა ჯანმრთელ უჯრედს აქვს ბირთვი — უჯრედის მართვის ცენტრი, რომელშიც DNA ინახება. კიბოს უჯრედებს შეიძლება ერთზე მეტი ბირთვი ჰქონდეს; ისინი, ჩვეულებრივ, გაცილებით დიდია და უჯრედში დიდ ადგილს იკავებს.

ხედავთ განსხვავებას ნამდვილი უჯრედების ორ მიკროსკოპულ ფოტოს შორის? ამ პრეპარატებზე ჩანს, რამდენად ცვალებადია კიბოს უჯრედები ჯანმრთელ უჯრედებთან შედარებით.

დაზიანებული გენეტიკური კოდი

უჯრედის ბირთვში, DNA-ში, თქვენი უნიკალური გენეტიკური კოდი ინახება. ჯანმრთელ უჯრედებში DNA მჭიდროდ არის შეფუთული 46 ქრომოსომაში. კიბოს უჯრედებში ქრომოსომების რაოდენობასთან დაკავშირებული შეცდომები გაყოფის ჯანმრთელ პროცესს აფერხებს; ქრომოსომები ნორმაზე მეტი ან ნაკლები შეიძლება იყოს. ნორმალური გაყოფისას ქრომოსომები გარკვეული წესით ლაგდება, რათა ყოველ ახალ უჯრედს თითოეული ქრომოსომის სწორი ასლი ჰქონდეს. დეფექტური ქრომოსომები სწორ გაყოფას ართულებს, ამიტომ კიბოს უჯრედის გამრავლებისას უფრო მეტი პრობლემა ჩნდება.

კიბოს უჯრედებში ბირთვის შიგთავსი ძალიან განსხვავებულია: ქრომოსომების რაოდენობა შეიძლება არასწორი იყოს, არსებული ქრომოსომები კი ხშირად დაკარგული ან დამატებული ფრაგმენტების გამოა დაზიანებული.

ანომალიური DNA

უჯრედის DNA-ში მომხდარი ანომალიური ცვლილებები, რომლებსაც მუტაციებს ვუწოდებთ, უჯრედის კიბოდ გარდაქმნას იწვევს. ჩვენი DNA შეიცავს ათასობით გენს, რომლებიც ყველაფერს აკონტროლებს — თმის ფერიდან დაწყებული, თითოეული უჯრედის გამრავლების შესაძლო რაოდენობით დამთავრებული.

DNA-ის ეს მუტაციები სახიფათო ხდება მაშინ, როდესაც უჯრედი საკუთარ გამრავლებას ვეღარ აჩერებს და უკონტროლოდ მზარდი სიმსივნე ყალიბდება. კიბოს უჯრედებს DNA-ის მრავალი მუტაცია შეიძლება ჰქონდეს, რის გამოც ორგანიზმის ნორმალურ წესებს აღარ ემორჩილება.

კიბოს უჯრედების DNA-ში მრავალი შეცდომა და ცვლილებაა. ეს შეიძლება ნიშნავდეს, რომ ისინი ჯანმრთელ უჯრედებთან შედარებით გაცილებით სწრაფად კოპირდება და ისეთ სხვა უნარებსაც იძენს, რომლებიც ჯანმრთელ უჯრედებს არ აქვს.

ზრდას არ აჩერებენ

ერთ-ერთი „წესი“, რომელსაც კიბოს უჯრედები უგულებელყოფს, არის „უჯრედის პროგრამირებული სიკვდილი“. ჩვეულებრივ, როცა უჯრედი ზიანდება ან საჭირო აღარ არის, მისი დამღუპველი პროცესი აქტიურდება. ეს ჩვენს ორგანიზმში ყოველდღე უპრობლემოდ ხდება. თუმცა თუ DNA-ის მუტაციამ ამ პროცესის შემსრულებელი გენები დააზიანა, კიბოს უჯრედი კიდევ ერთხელ გასაყოფად ცხოვრებას აგრძელებს.

კიდევ ერთი „წესის“ თანახმად, ჯანმრთელმა უჯრედებმა გასაყოფად მეზობელი უჯრედებისგან სიგნალი უნდა მიიღონ, რათა ორგანიზმმა ქსოვილის (მსგავსი უჯრედების ჯგუფის) ზრდა ყურადღებით მართოს. კიბოს უჯრედებს კი ამ სიგნალის მიღების გარეშეც შეუძლია გაყოფა; შედეგად, ისინი შეუზღუდავად განაგრძობს გამრავლებას და სიმსივნეს წარმოქმნის.

ჯანმრთელ უჯრედებს გაყოფის მხოლოდ განსაზღვრული რაოდენობა აქვს ნებადართული, კიბოს უჯრედები კი უსასრულო გაყოფის გზებს პოულობს და სიმსივნეებს ქმნის.

ჩვენს იმუნურ სისტემას ემალებიან

კიბოს უჯრედებს ჩვენი იმუნური სისტემისგან დამალვა შეუძლია. ამის რამდენიმე გზა არსებობს, უმეტესად უჯრედის ზედაპირული ცილების გამოყენებით. ეს ცილები უნიკალური თითის ანაბეჭდივით მოქმედებს და სხვა უჯრედებს ატყობინებს, რა სახეობისაა უჯრედი (მაგალითად, კუნთის, ნერვული და სხვ.). კიბოდ გარდაქმნისას ზედაპირული ცილები DNA-ის მრავალი მუტაციის გამო შეიძლება შეიცვალოს. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ცვლილებამ იმუნურ სისტემას უჯრედის განადგურების საჭიროება უნდა მიანიშნოს, ზოგჯერ ცილები კიბოს უჯრედს ნორმალურ უჯრედს ამსგავსებს და იმუნური სისტემა მას უგულებელყოფს. ამ ცილებს ისეთი სხვა უჯრედების მოზიდვაც შეუძლია, რომლებიც იმუნურ სისტემას კიბოს უჯრედთან მისვლაში ხელს უშლის (სიმსივნის მიკროგარემო). ეს რამდენიმე გზაა, რომლითაც კიბოს უჯრედები ზრდასა და გამრავლებას აგრძელებს იმდენად, რომ სიმსივნე წარმოიქმნას.

კიბოს უჯრედები მათი განადგურების მსურველი იმუნური სისტემისგან დამალვის გზებს პოულობს. ჩვენი იმუნური სისტემა დაზიანებული ან სახიფათო უჯრედების ამოსაცნობად ზედაპირულ ცილებს იყენებს. ზოგჯერ კიბოს უჯრედები ჯანმრთელი ცილოვანი მარკერებით ინიღბება, რათა იმუნური სისტემისთვის ჯანმრთელ უჯრედებს დაემსგავსოს.

საკვებ ნივთიერებებს მოითხოვენ

ჯანმრთელ უჯრედებს შეუძლია სიგნალის გაგზავნა, რომ სისხლძარღვები მათთან უფრო ახლოს გაიზარდოს. ისინი ამას მხოლოდ ნორმალური ზრდა-განვითარებისას აკეთებს, რათა ახალი უჯრედები სისხლიდან საჭირო რესურსებს იღებდეს. კიბოს უჯრედები კი სისხლძარღვებისთვის მუდმივად აგზავნის სიგნალებს მაშინაც კი, როცა ზრდისთვის დამატებითი რესურსები არ სჭირდება (ამას ანგიოგენეზი ეწოდება). ეს ახალი სისხლძარღვები სიმსივნეს საკვები ნივთიერებებით ამარაგებს და მის უფრო სწრაფ ზრდას უწყობს ხელს.

სიმსივნეები ნორმალურ ქსოვილთან შედარებით გაცილებით მეტ სისხლძარღვს იზიდავს. მათ მიერ მიწოდებული საკვები სიმსივნეების შემდგომ ზრდას შესაძლებელს ხდის.

სხეულის სხვა ადგილებში ვრცელდებიან

ახალი სისხლძარღვები სხეულის დანარჩენ ნაწილებთან წვდომასაც აადვილებს. სისხლის მიმოქცევაში მოხვედრილ კიბოს უჯრედებს ახალ ადგილას დამკვიდრება და „მეტასტაზური“ გახდომა შეუძლია, რაც პირველი სიმსივნიდან სხვა ადგილას კიბოს გავრცელებას ნიშნავს. ნორმალური უჯრედები ამას არ აკეთებს, რადგან ზედაპირზე არსებული მცირე ცილები მათ შესაბამის ადგილას აკავებს. კიბოს უჯრედებს კი მუტაციების გამო სიმსივნისგან გამოყოფა და ორგანიზმში გადაადგილება შეუძლია.

ჯანმრთელი უჯრედები ერთმანეთს ეკვრის, კიბოს უჯრედები კი DNA-ის მუტაციების გამო მეზობელ უჯრედებს ვერ უკავშირდება. ამიტომ სისხლის მიმოქცევაში მოხვედრა და სხეულში გავრცელება მათთვის უფრო ადვილია.

ეს არის 7 მიზეზი, რის გამოც კიბოს უჯრედები ჯანმრთელი უჯრედებისგან განსხვავდება. კიბოს კვლევები ამ განსხვავებების პოვნასა და გამოყენებას ცდილობს, რათა კიბოს უჯრედები ჯანმრთელი ქსოვილის განადგურების გარეშე სამიზნედ აქციოს.

სინამდვილეში დღეს ამ 7-ზე გაცილებით მეტი მახასიათებელია აღმოჩენილი: მათ კიბოს 14 ძირითად მახასიათებელს ვუწოდებთ.

კიბოს მრავალფეროვნებისა და ცვალებადობის გამო არ არსებობს ერთი სამკურნალო მეთოდი, რომელიც ყველა პაციენტს მოერგება. დღეს მედიცინისა და ტექნოლოგიის ინტეგრაციის წყალობით მნიშვნელოვანი მიღწევებია პაციენტის სიმსივნის სპეციფიკურ მახასიათებლებზე მიმართული მკურნალობის განვითარებაში. შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ მომდევნო 10-15 წელიწადში კიბოს პერსონალიზებულ მკურნალობაში მნიშვნელოვან პროგრესსა და სიახლეებს ვიხილავთ.