7 دلیل تفاوت سلول‌های سرطانی با سلول‌های طبیعی

همه می‌دانیم سرطان بیماری بدخیمی است. اما «سرطان» دقیقاً چیست؟

سرطان اصطلاحی است که برای توصیف گروهی از بیماری‌های ناشی از تغییرات غیرطبیعی در سلول‌های سالم بدن به کار می‌بریم.

بدن ما از تریلیون‌ها سلول تشکیل شده است و این سلول‌ها عملکرد کارآمد بدن را ممکن می‌کنند. پس چه اتفاقی می‌افتد که سلول‌های سرطانی با سلول‌های سالم متفاوت می‌شوند؟ اگر کنجکاوید، به خواندن ادامه دهید! هفت شیوه متفاوت‌بودن سلول‌های سرطانی و معنای آن‌ها را بررسی خواهیم کرد.

شکل سلول‌ها

سلول‌های سالم معمولاً شبیه یکدیگرند. اما سلول‌های سرطانی هم با سلول‌های سالم و هم با یکدیگر متفاوت به نظر می‌رسند. اغلب شکل‌های نامعمول و مرزهای نامشخص دارند؛ برخلاف سلول‌های سالم، به‌آسانی نمی‌توان دید یک سلول کجا پایان می‌یابد و سلول بعدی کجا آغاز می‌شود. تفاوت دیگر در اندازه هسته سلول است. تقریباً همه سلول‌های سالم هسته دارند؛ هسته مرکز کنترل سلول است و DNA آن را در خود جای می‌دهد. سلول‌های سرطانی ممکن است چند هسته داشته باشند و هسته‌هایشان معمولاً بسیار بزرگ‌ترند و فضای زیادی از سلول را اشغال می‌کنند.

آیا می‌توانید تفاوت میان دو تصویر میکروسکوپی سلول‌های واقعی را ببینید؟ در این لام‌های میکروسکوپی می‌توان دید سلول‌های سرطانی در مقایسه با سلول‌های سالم تا چه اندازه متغیرند.

کد ژنتیکی آسیب‌دیده

در هسته سلول، درون DNA، می‌توان کد ژنتیکی منحصربه‌فرد شما را یافت. در سلول‌های سالم، DNA به‌صورت فشرده در 46 کروموزوم بسته‌بندی شده است. در سلول‌های سرطانی، خطاهای تعداد کروموزوم‌ها فرایند تقسیم سالم را مختل می‌کنند و تعداد کروموزوم‌ها ممکن است بیش از حد طبیعی یا کمتر از آن باشد. در تقسیم طبیعی، کروموزوم‌ها به شیوه مشخصی ردیف می‌شوند تا هر سلول جدید نسخه درستی از هر کروموزوم داشته باشد. کروموزوم‌های معیوب تقسیم درست را دشوار می‌کنند؛ بنابراین با تکثیر سلول سرطانی مشکلات بیشتری پدید می‌آیند.

محتوای هسته در سلول‌های سرطانی بسیار متفاوت است؛ تعداد کروموزوم‌ها ممکن است نادرست باشد و کروموزوم‌های موجود اغلب به‌دلیل بخش‌های ازدست‌رفته یا اضافه‌شده شکسته‌اند.

DNA غیرطبیعی

تغییرات غیرطبیعی رخ‌داده در DNA سلول، که آن‌ها را جهش می‌نامیم، باعث سرطانی‌شدن سلول می‌شوند. DNA ما هزاران ژن دارد که همه‌چیز، از رنگ مو تا تعداد دفعاتی که هر سلول می‌تواند خود را تکثیر کند، کنترل می‌کنند.

این جهش‌های DNA زمانی خطرناک می‌شوند که سلول نتواند جلوی تکثیر خود را بگیرد و توموری با رشد کنترل‌نشده ایجاد شود. سلول‌های سرطانی ممکن است جهش‌های فراوان DNA داشته باشند و در نتیجه از قواعد طبیعی بدن پیروی نکنند.

در DNA سلول‌های سرطانی خطاها و تغییرات فراوانی وجود دارد. این موضوع ممکن است به این معنا باشد که سلول‌های سرطانی بسیار سریع‌تر از سلول‌های سالم خود را تکثیر می‌کنند و توانایی‌های دیگری به دست می‌آورند که سلول‌های سالم ندارند.

رشد را متوقف نمی‌کنند

یکی از «قواعدی» که سلول‌های سرطانی نادیده می‌گیرند، «مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی» است. معمولاً وقتی سلولی آسیب می‌بیند یا دیگر لازم نیست، فرایندی فعال می‌شود که آن سلول را می‌کشد. این فرایند هر روز بدون مشکل در بدن ما رخ می‌دهد. اما اگر جهش DNA ژن‌های اجراکننده این فرایند را مختل کرده باشد، سلول سرطانی زنده می‌ماند تا یک‌بار دیگر تقسیم شود.

«قاعده» دیگر این است که سلول‌های سالم برای تقسیم باید از سلول‌های مجاور پیام دریافت کنند تا رشد بافت، یعنی گروهی از سلول‌های مشابه، با دقت به‌وسیله بدن مدیریت شود. اما سلول‌های سرطانی می‌توانند بدون دریافت این پیام تقسیم شوند و به تکثیر نامحدود ادامه دهند و تومور بسازند.

سلول‌های سالم تنها اجازه تعداد مشخصی تقسیم را دارند، اما سلول‌های سرطانی راه‌هایی برای تقسیم بی‌نهایت می‌یابند و تومور ایجاد می‌کنند.

از دستگاه ایمنی ما پنهان می‌شوند

سلول‌های سرطانی می‌توانند از دستگاه ایمنی ما پنهان شوند. این کار به چند شیوه انجام می‌شود و بیشتر با استفاده از پروتئین‌های سطح سلول است. این پروتئین‌ها مانند اثرانگشتی منحصربه‌فرد عمل می‌کنند و نوع سلول، برای مثال سلول عضلانی یا عصبی، را به دیگر سلول‌ها نشان می‌دهند. وقتی سلولی سرطانی می‌شود، پروتئین‌های سطح آن ممکن است بر اثر جهش‌های فراوان DNA تغییر کنند. اگرچه این تغییر باید به دستگاه ایمنی علامت دهد که سلول را بکشد، گاهی پروتئین‌ها باعث می‌شوند سلول سرطانی طبیعی به نظر برسد و دستگاه ایمنی آن را نادیده بگیرد. این پروتئین‌ها همچنین می‌توانند سلول‌های دیگری را جذب کنند که جلوی دسترسی دستگاه ایمنی به سلول سرطانی را می‌گیرند (ریز‌محیط تومور). این‌ها چند راهی هستند که به سلول‌های سرطانی امکان می‌دهند به رشد و تکثیر ادامه دهند و به اندازه کافی برای تشکیل تومور برسند.

سلول‌های سرطانی راه‌هایی برای پنهان‌شدن از دستگاه ایمنی که می‌خواهد نابودشان کند، می‌یابند. دستگاه ایمنی ما برای شناسایی سلول‌های معیوب یا خطرناک از پروتئین‌های سطح سلول استفاده می‌کند. سلول‌های سرطانی گاهی با نشانگرهای پروتئینی سالم خود را پنهان می‌کنند تا از دید دستگاه ایمنی مانند سلول‌های سالم به نظر برسند.

مواد مغذی طلب می‌کنند

سلول‌های سالم می‌توانند پیام بفرستند تا رگ‌های خونی در نزدیکی آن‌ها رشد کنند. این کار را تنها در زمان رشد و تکامل طبیعی انجام می‌دهند تا سلول‌های جدید منابع موردنیازشان را از خون دریافت کنند. سلول‌های سرطانی حتی وقتی برای رشد به منابع اضافی نیاز ندارند، پیوسته برای ایجاد رگ خونی پیام می‌فرستند؛ فرایندی که رگ‌زایی نام دارد. این رگ‌های خونی جدید با رساندن مواد مغذی به تومور، رشد سریع‌تر آن را ممکن می‌کنند.

تومورها بسیار بیشتر از بافت طبیعی رگ خونی جذب می‌کنند. با رساندن مواد مغذی به‌وسیله رگ‌های خونی، تومورها می‌توانند بیشتر رشد کنند.

به بخش‌های دیگر بدن گسترش می‌یابند

کار دیگر رگ‌های خونی جدید، فراهم‌کردن دسترسی آسان به بقیه بدن است. وقتی سلول‌های سرطانی وارد گردش خون می‌شوند، می‌توانند در محل جدیدی مستقر شوند و «متاستاتیک» شوند؛ یعنی سرطان از تومور اولیه به محلی ثانویه گسترش یافته است. سلول‌های طبیعی چنین کاری نمی‌کنند، زیرا پروتئین‌های کوچک سطحشان آن‌ها را در جای مناسب نگه می‌دارند، اما سلول‌های سرطانی به‌دلیل جهش‌ها می‌توانند از تومور جدا شوند و در بدن گردش کنند.

سلول‌های سالم به هم می‌چسبند، اما سلول‌های سرطانی به‌دلیل جهش‌های DNA نمی‌توانند به سلول‌های مجاور متصل شوند. در نتیجه ورود به گردش خون و گسترش در بدن برایشان آسان‌تر است.

این‌ها 7 دلیل تفاوت سلول‌های سرطانی با سلول‌های سالم‌اند. پژوهش‌های سرطان می‌کوشند این تفاوت‌ها را پیدا و از آن‌ها برای هدف‌گرفتن سلول‌های سرطانی بدون کشتن بافت سالم استفاده کنند.

در واقع امروزه ویژگی‌های بسیار بیشتری از این 7 مورد کشف شده‌اند که آن‌ها را 14 ویژگی بنیادین سرطان می‌نامیم.

به‌دلیل تنوع سرطان و تغییرپذیری این بیماری، یک روش درمانی واحد مناسب همه بیماران وجود ندارد. امروزه با یکپارچگی پزشکی و فناوری پیشرفت‌های مهمی در درمان‌های معطوف به ویژگی‌های اختصاصی تومور هر بیمار حاصل شده است. می‌توان پیش‌بینی کرد که در 10-15 سال آینده، پیشرفت‌ها و نوآوری‌های مهمی در درمان‌های شخصی‌سازی‌شده سرطان خواهیم دید.