აკალაბრუტინიბმა ქრონიკული ლიმფოციტური ლეიკემიისა და მცირე ლიმფოციტური ლიმფომისთვის FDA-ს დამტკიცება მიიღო

21 ნოემბერს 2019 წელს აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ (FDA) აკალაბრუტინიბის (Calquence, AstraZeneca) გამოყენება მოზრდილებში ქრონიკული ლიმფოციტური ლეიკემიის ან მცირე ლიმფოციტური ლიმფომის დროს დაამტკიცა. FDA-მ დამტკიცება ქრონიკული ლიმფოციტური ლეიკემიის (ქლლ) პაციენტებში ჩატარებული 2 რანდომიზებული, აქტიურად კონტროლირებული კლინიკური კვლევის მონაცემებით გასცა (კვლევები ELEVATE-TN და ASCEND). ორივე კვლევაში ეფექტიანობა დამოუკიდებლად შეფასებულ პროგრესირების გარეშე გადარჩენას (PFS - progression free survival) ეფუძნებოდა. ELEVATE-TN-ში მანამდე არანამკურნალები ქლლ-ის მქონე 535 პაციენტი შემთხვევითად 3 ჯგუფში განაწილდა: აკალაბრუტინიბის მონოთერაპია (ერთადერთი მკურნალობა), აკალაბრუტინიბი და ობინუტუზუმაბი, ობინუტუზუმაბი და ქლორამბუცილი. მედიანური 28.3-თვიანი დაკვირვებისას აკალაბრუტინიბის შემცველ ჯგუფებში პროგრესირების გარეშე გადარჩენა მნიშვნელოვნად გაიზარდა. ობინუტუზუმაბისა და ქლორამბუცილის ჯგუფთან შედარებით აკალაბრუტინიბისა და ობინუტუზუმაბის ჯგუფში პროგრესირების გარეშე გადარჩენის საფრთხის თანაფარდობა (hazard ratio) იყო 0.10 (%95 სანდოობის ინტერვალი, 0.06, 0.17; p<0.0001), ხოლო მხოლოდ აკალაბრუტინიბის ჯგუფში — 0.20 (%95 სანდოობის ინტერვალი, 0.13, 0.30; p<0.0001). ASCEND-ში მანამდე სულ მცირე ერთი სისტემური მკურნალობის მიმღები რეციდიული ან რეფრაქტერული ქლლ-ის მქონე 310 პაციენტი შემთხვევითად 2 ჯგუფში განაწილდა. ერთი აკალაბრუტინიბს იღებდა, მეორე კი მკვლევართა მიერ შერჩეულ რეჟიმს (იდელალისიბი და რიტუქსიმაბი ან ბენდამუსტინი და რიტუქსიმაბი). მედიანური 16.1-თვიანი დაკვირვებისას პროგრესირების გარეშე გადარჩენა აკალაბრუტინიბის ჯგუფში მნიშვნელოვნად უფრო ხანგრძლივი იყო (საფრთხის თანაფარდობა-HR 0.31; %95 სანდოობის ინტერვალი, 0.20, 0.49; <0.0001). ორივე კვლევაში აკალაბრუტინიბის ჯგუფის მედიანური პროგრესირების გარეშე გადარჩენა ჯერ მიღწეული არ იყო. ასევე არც ერთი კვლევის არც ერთ ჯგუფში მედიანური საერთო გადარჩენა მიღწეული არ იყო (პაციენტთა %15-ზე ნაკლებს ჰქონდა მოვლენა). ყველაზე ხშირი (>%30) გვერდითი ეფექტები იყო ანემია (სისხლნაკლებობა), ნეიტროპენია (თეთრი უჯრედების რაოდენობის შემცირება), თრომბოციტოპენია (სისხლის ფირფიტების რაოდენობის შემცირება), თავის ტკივილი, ზედა სასუნთქი გზების ინფექცია და დიარეა. რეკომენდებული დოზაა ყოველ 12 საათში პერორალურად 100 mg კაფსულის მიღება, საკვებისგან დამოუკიდებლად.

რა არის ქლლ (ქრონიკული ლიმფოციტური ლეიკემია)?

ქლლ სისხლისა და ძვლის ტვინის კიბოს ტიპია, რომელსაც მომწიფებული B უჯრედების უკონტროლო გამრავლება და ავთვისებიანი ცვლილებები ახასიათებს. დასავლეთის ქვეყნებში ეს ლეიკემიის ყველაზე ხშირი ტიპია. ჩვეულებრივ ხანდაზმულ პაციენტებში გვხვდება და მამაკაცებში ქალებზე 2-ჯერ ხშირია. შემთხვევათა უმეტესობაში დიაგნოზი შემთხვევით, სისხლის საერთო ანალიზში გამოვლენილი ლიმფოციტების პათოლოგიურად დიდი რაოდენობით დგინდება. დღეს დაავადების სრულად განმკურნებელი მკურნალობა არ არსებობს, თუმცა ბრუტონის ტიროზინკინაზის ინჰიბიტორები ყველაზე ეფექტურ მიდგომებს შორისაა.

როგორია აკალაბრუტინიბის მოქმედების მექანიზმი?

აკალაბრუტინიბიც, ზანუბრუტინიბისა და იბრუტინიბის მსგავსად, ბრუტონის ტიროზინკინაზის (BTK) ფერმენტის წინააღმდეგ შექმნილი ინჰიბიტორია. BTK ფერმენტი B უჯრედების გამრავლების რეგულაციაში მნიშვნელოვანი როლის მქონე უჯრედული სიგნალიზაციის გზის რეცეპტორის ნაწილია. BTK ფერმენტის ინჰიბირებით B-უჯრედული ავთვისებიანი დაავადებების დროს შესაძლებელია B უჯრედების უკონტროლო გამრავლების შეჩერება. აკალაბრუტინიბი და ზანუბრუტინიბი FDA-მ მანტიის უჯრედულ ლიმფომაშიც დაამტკიცა. აკალაბრუტინიბი იბრუტინიბთან შედარებით უფრო სპეციფიკური და ძლიერი (ეფექტური) აგენტია, ამიტომ შეიძლება 2. თაობის BTK ინჰიბიტორადაც ჩაითვალოს.