ბარის პორტის საიდუმლო: ჯონ ჰარვი, სტიუარტ ალექსანდერი და 1943 წლის 2 დეკემბერი
ამ სტატიაში
ბარის პორტის საიდუმლო: ჯონ ჰარვი, სტიუარტ ალექსანდერი და 1943 წლის 2 დეკემბერი
115-ე დღეს J.D.-ის ამბავი იელში გავიგეთ; იელის ჩანაწერებით, მან სიცოცხლე 1942 წლის 1 დეკემბერს დაკარგა. ერთი წლისა და ერთი დღის შემდეგ, 1943 წლის 2 დეკემბრის საღამოს, ადრიატიკის სანაპიროზე მდებარე პორტში იმავე წამლების ოჯახი ისევ შეხვდა ადამიანის სხეულს, ამჯერად არა ლაბორატორიაში, არამედ დაუგეგმავ უბედურ შემთხვევაში. დღევანდელი წერილი ამოწმებს, ამ შემთხვევის „ქიმიოთერაპიის სამშობლოდ“ გამოცხადებას რამდენი უძლებს.
გემი, რომელიც საიდუმლოს ატარებდა
1943 წლის ბოლოს ბარი იტალიაში წინ მიმავალი მოკავშირე არმიების მომარაგების ერთ-ერთი პორტი იყო. წყაროების მიხედვით, პორტში დაახლოებით ოცდაათი მოკავშირე გემი მჭიდროდ იდგა. 2 დეკემბრის საღამოს, შვიდის ნახევარზე, გერმანული Ju 88-ის ბომბდამშენები პორტს დაესხნენ; რეიდი დაახლოებით ოცი წუთი გაგრძელდა. მოკავშირეთა სარდლობა ამ პორტზე თავდასხმას არ ელოდა, პრესამ კი მოგვიანებით მოვლენას „პატარა პერლ-ჰარბორი“ უწოდა. რამდენი გემი დაიკარგა, წყაროებს შორის განსხვავდება (იხ. ფაქტების შემოწმების ყუთი), მაგრამ დანაკარგი ძალიან დიდი იყო.
პორტში მდგარ გემებს შორის იყო ოთხი დღით ადრე შესული ლიბერტის ტიპის სატვირთო გემი „ჯონ ჰარვი“. გადმოცემით, გემზე დაახლოებით 2000 იპრიტის ბომბი იყო, თითოეული 100 ფუნტიანი. ამერიკამ ეს ბომბები რეგიონში იმისთვის გამოგზავნა, რომ გერმანიას ქიმიური იარაღი რომ გამოეყენებინა, პასუხის გაცემა შესძლებოდა; დანიშნულების ადგილი, დიდი ალბათობით, ფოჯა იყო. ბომბებზე დეტონატორები არ იყო მიერთებული, მაგრამ როცა გემს მოხვდა, აფეთქდა, გარსები დაიმსხვრა და მათში არსებული სითხე პორტის წყლის ზედაპირზე მყოფ მაზუთს შეერია.
საიდუმლო იყო როგორც ტვირთი, ისე მისი გარშემო სიჩუმე. მოხსენიებულია, რომ პორტის ხელმძღვანელობამ ბომბების შესახებ იცოდა, მაგრამ თქმა არ შეეძლო; გემის პრიორიტეტული გადმოტვირთვის თხოვნა საიდუმლოების მოტივით უარყვეს. რადგან ქიმიური აგენტის რისკი უცნობი იყო, წყალში ჩავარდნილები არავის გაუფრთხილებია.
დაშავებულები და ერთი ექიმის სისხლის ანალიზები
დაშავებულები, რომლებიც სუფთად გამოიყურებოდნენ, მერე კი გაუარესდნენ
წყლიდან ამოყვანილი მეზღვაურები ზეთით იყვნენ დაფარული. თავდაპირველად ისინი წყალში ყოფნისა და აფეთქების ტრავმის შემთხვევებად შეაფასეს; ბევრი საბნებში გაახვიეს და სველ, ზეთიან ტანსაცმელში დააწვინეს. რამდენიმე საათში კანის დამწვრობა და ბუშტუკები გამოჩნდა. რეიდიდან დაახლოებით თვრამეტი საათის შემდეგ მოხდა სიცოცხლის პირველი აუხსნელი დაკარგვა; ორ დღეში კიდევ თოთხმეტმა ადამიანმა დაკარგა სიცოცხლე. საავადმყოფოების ექიმებმა არ იცოდნენ, რას აწყდებოდნენ.
ალჟირში მოკავშირეთა ძალების შტაბმა ბარიში გამოგზავნა ქიმიურ აგენტებზე გაწვრთნილი 29 წლის სამედიცინო ოფიცერი, ლეიტენანტ-პოლკოვნიკი სტიუარტ ფ. ალექსანდერი. ალექსანდერი 7 დეკემბერს ჩავიდა. მოხსენიებული ციფრებით, მოკავშირეთა საავადმყოფოებში მოთავსებული 534 ადამიანიდან 281-ს იპრიტთან თავსებადი სიმპტომები ჰქონდა. ალექსანდერმა დაასკვნა, რომ დამწვრობა პორტის ზედაპირის ზეთში არეული იპრიტით იყო გამოწვეული; მყვინთავის მიერ ნაპოვნი 100-ფუნტიანი ამერიკული ბომბის გარსი წყაროდ „ჯონ ჰარვის“ მიუთითებდა. ამბობენ, რომ იმავე დასკვნამდე მივიდა გემების მდებარეობის დაშავებულთა სიმძიმესთან შედარებითაც.
ამ წერილის სერიასთან დამაკავშირებელი დაკვირვება სხვა იყო. ალექსანდერმა მერვე და მეცხრე დღეს სიცოცხლის დაკარგვის მეორე ტალღა დაინახა და დააფიქსირა, რომ თეთრი უჯრედების, განსაკუთრებით ლიმფოციტების, რიცხვი მცირდებოდა. ეს ნიმუში მას 1942 წელს ედჯვუდის არსენალში აზოტის იპრიტით დამუშავებულ ბოცვრებში ჰქონდა ნანახი. მოხსენიებულია, რომ ბოცვრებზე ეს კვლევა 1942 წლის 13 აპრილს დაიწყო და 30 ივნისს ანგარიშდა. პირველი დასკვნები მან შტაბს 11 დეკემბერს შეატყობინა; 27 დეკემბრის წინასწარი ანგარიში მაშინვე საიდუმლოდ გამოცხადდა.
ინტერპრეტაცია, რატომ იყო ეს დაკვირვება მნიშვნელოვანი, ჩემია: J.D. ერთი პაციენტი იყო და დოზა ექიმებმა აირჩიეს. ბარიმ კი, საშინელი უბედური შემთხვევის შედეგად, ბევრ ადამიანში, დღეების განმავლობაში დაკვირვებული რიცხვებით, აჩვენა, რომ იგივე აგენტი სისხლის უჯრედებსა და ლიმფოიდურ ქსოვილს არჩევითად თრგუნავს. მაგრამ ეს ექსპერიმენტი არ იყო; ზემოქმედება კანისა და ორთქლის გზით, უცნობი დოზებით მოხდა.
ლიმფოპენია და ძვლის ტვინის დათრგუნვა
ლიმფოპენია სისხლში ლიმფოციტების რიცხვის შემცირებაა. იპრიტის ნაერთები სწრაფად გაყოფად უჯრედებს, განსაკუთრებით ძვლის ტვინისა და ლიმფოიდური ქსოვილის უჯრედებს აზიანებენ; სისხლის მაჩვენებლების ვარდნა ამ ზემოქმედების გარედან ხილული კვალია.
იმას, რომ ამ დაკვირვებამ სიმსივნის მკურნალობისკენ კარი გაუღო, ჰიპოთეზა იყო და არა მტკიცებულება: სწრაფად გაყოფადი უჯრედებისთვის მავნე ნივთიერებას შეუძლია სწრაფად გაყოფადი ავთვისებიანი ლიმფოციტებიც დააზიანოს. ჰიპოთეზის გამოცდა 1942 წელს იელში დაიწყო (115-ე დღე); ბარიმ მას ადამიანის მონაცემები დაუმატა, მაგრამ მარტო ვერ დაამტკიცა.
ფასი: სიჩუმის საზომი
ეს ცოდნა ისეთი უბედური შემთხვევის ნარჩენია, რომელზეც არავის უთქვამს თანხმობა. დაშავებულები ექსპერიმენტის მოხალისეები არ იყვნენ; უმრავლესობამ არც კი იცოდა, რას შეეჯახა. საიდუმლოებამ ის გამოიწვია, რომ ექიმებმა პაციენტები ცნობილი აგენტის კი არა, უცნობი საფრთხის გამო მკურნალობდნენ.
მოხსენიებულია, რომ ჩერჩილმა პორტში იპრიტის არსებობა არ აღიარა, ეიზენჰაუერმა კი ალექსანდერის დიაგნოზი მიიღო; პაციენტების დოკუმენტებში იპრიტის დიაგნოზი წაიშალა და მის ადგილას თავდასხმაზე მიმანიშნებელი ზოგადი ფორმულირება ჩაიწერა. ამიტომ ჩანაწერები არასრულია: ზემოქმედების ქვეშ მოხვედრილი სამოქალაქო პირების რაოდენობა უცნობია და ამბობენ, რომ ქალაქიდან გაქცეულთაგან ზოგმა შეიძლება მოვლის გარეშე დაკარგა სიცოცხლე. სამოქალაქო დანაკარგების შესახებ რამდენიმე ასიდან დაახლოებით ათასამდე მერყევი შეფასებებია.
რა რჩება
- დიდ ჯგუფში დაკვირვება, რომ იპრიტის ნაერთები ადამიანში თეთრი უჯრედებისა და ლიმფოციტების რიცხვს ამცირებს
- ალექსანდერის ანგარიში: 1947 წელს გამოქვეყნებული Military Surgeon-ის სტატია
- რომ უბედური შემთხვევის მონაცემებმა მკურნალობის ჰიპოთეზას მხარი დაუჭირა, მაგრამ მარტო არ დაუმტკიცებია
რა ჩამოვარდა ან დაიძლია
- თხრობა „ბარიმ ქიმიოთერაპია დაიწყო“
- საიდუმლოება და წაშლილი ჩანაწერები: ექიმები აგენტის ცოდნის გარეშე მკურნალობდნენ
- უცნობი ზემოქმედების დოზა: სამკურნალო დოზისთვის სახელმძღვანელო არ იყო
ოცდახუთი დღე ბარიში. ღერძი 1943 წლის 2 დეკემბრიდან 27 დეკემბრამდეა; პატარა ნიშნულები კვირებს აჩვენებს. თარიღები დღის დონეზეა და წყაროებში წინააღმდეგობრივი საათებისა და ციფრებისგან დამოუკიდებელია; მასშტაბი მიახლოებითია.
ბარიმ ქიმიოთერაპია არ დაიწყო; მას მოწმე დაუმატა
პოპულარულ თხრობებში ბარი ქიმიოთერაპიის დაბადების ადგილია; ერთი წიგნის ქვესათაურიც კი მოვლენას საიდუმლო კატასტროფად წარმოაჩენს, რომელმაც „War on Cancer“-ის ეპოქა „დაიწყო“. ერთი ისტორიკოსი, რომელიც ამას ეწინააღმდეგება, ამ თხრობას „მითს“ უწოდებს და მისი მთავარი საფუძველი დროა: იელში ადამიანზე პირველი ცდა ბარიდან დაახლოებით თხუთმეტი თვით ადრე, 1942 წელს ჩატარდა (115-ე დღე). ე.ი. ბარი ვერ იქნება სცენა, სადაც მკურნალობის იდეა დაიბადა; დიდი-დიდი, არსებულ იდეას დამატებითი ადამიანის მონაცემები დაუმატა.
თვით ალექსანდერის ამბავი „უარყოფილი წინამორბედის“ მოტივს ერგება. მოხსენიებულია, რომ 1942 წლის ბოცვრების კვლევის შემდეგ მან აზოტის იპრიტი ლიმფომისთვის შესთავაზა და შეთავაზება იმ საფუძველით უარყვეს, რომ „სამხედრო ძალისხმევას არაფერს მატებს“. ომის შემდეგ გაგზავნილი ნაშრომი უარყვეს, რადგან მეცნიერებს მსგავსი შედეგები უკვე გამოექვეყნებინათ; მან ასევე უარი თქვა სლოუნ-კეტერინგის თანამდებობაზე. ყოველივე ეს ერთ მეორეულ თხრობას ეყრდნობა; პირველადი დოკუმენტები არ წამიკითხავს.
ალექსანდერის უფროსი, პოლკოვნიკი კორნელიუს პ. როდსი, ქიმიური ომის სამსახურის სამედიცინო განყოფილების ხელმძღვანელი, ნიუ-იორკის კიბოს საავადმყოფოს დირექტორიც იყო. გადმოცემით, როდსმა ანგარიში „იპრიტით მოწამვლის ისტორიაში გარდატეხის წერტილად“ შეაფასა. ის, რომ 1945 წელს სლოუნი და კეტერინგი კიბოს ინსტიტუტის მხარდაჭერაში დაარწმუნა, ომის წლების ქიმიასა და სამოქალაქო ონკოლოგიას შორის კავშირის ინსტიტუციური რგოლია. ჩემი ინტერპრეტაცია: ბარის რეალური ფუნქცია იდეის აღმოჩენა კი არა, იმ ინსტიტუტების გაძლიერება იყო, რომლებსაც მისი სჯეროდა.
რაც მოჰყვა, ცნობილი გზით წავიდა. იელის შედეგები 1946 წელს გამოქვეყნდა (115-ე დღე). ალექსანდერის ანგარიში 1947 წელს გამოვიდა. მექლორეტამინი კიბოსთვის 1949 წლის 15 მარტს დამტკიცდა; ეს ნაწილი ცალკე წერილის თემაა. ამ ამბის გაკვეთილი ორად იყოფა: იგივე აგენტმა, ერთ დაგეგმილ (იელი) და ერთ დაუგეგმავ (ბარი) სცენაში, სისხლის უჯრედებზე იგივე არჩევითი ზეწოლა აჩვენა; მაგრამ მეორის ფასი ასობით დაშავებულმა გადაიხადა, რომელთა სახელები უმეტესად არ ახსოვთ.
ბარი და თურქეთი
ბარის რეიდსა და თურქეთში ონკოლოგიის ისტორიას შორის გადამოწმებული კავშირი ვერ ვიპოვე; ამიტომ კავშირს არ ვაწყობ. ზოგადი დასკვნა ასეთია: ისტორიები იმის შესახებ, როგორ შევიდა ქიმიური აგენტი მედიცინაში, ქვეყნებსა და საავადმყოფოებამდე წლების შემდეგ, გამოქვეყნებული ლიტერატურის გზით აღწევს. სერიის თურქეთისადმი მიძღვნილ ნაწილში ეს გზა წყაროებით გაიკვალება.
1942-დან 2020-მდე
რა დადასტურდა, რა ეწინააღმდეგება
- რეიდის საათი: მითითებულია 19.20 (ჯანდაცვის ერთი საიტი), 19.30 (US Naval Institute Proceedings, 1967) და 19.35 (Smithsonian); ხანგრძლივობა „დაახლოებით 20 წუთი“. ტექსტში ნათქვამია „შვიდის ნახევარზე“.
- გემების დანაკარგი: მერყეობს 16-ს (Proceedings), 17-ს (Smithsonian და History) და 27-28-ს (HistoryNet და NCI-ის წიგნის თავი) შორის. ზუსტი ციფრი არ გამოვიყენე. სამხედრო სიცოცხლის დანაკარგზეც წინააღმდეგობრივი მტკიცებებია, „1000-ზე მეტიდან“ „დაახლოებით 2000 ჯარისკაცსა და მშვიდობიან მოქალაქემდე“.
- იპრიტით დაშავებულები და სიცოცხლის დანაკარგი: 617 დაშავებული, 83 დაკარგული (Proceedings; History ამბობს „617-ზე მეტი“); 628 დაშავებული, პირველ ორ კვირაში 69 დაკარგული (ჯანდაცვის ერთი საიტი). ზუსტი ციფრი უცნობია; მსუბუქად დაზარალებულები შეიძლება საავადმყოფოში არ მისულან. ტექსტში ციფრები არ არის მოცემული.
- ბომბის ტიპი და რაოდენობა: 2000 ბომბი, თითო 100 ფუნტი; ერთი წყარო ამბობს M47A2, მეორე M41-A1. ჩემი გამოთვლა: 2000 x 100 ფუნტი დაახლოებით 100 მოკლე ტონაა, რაც ერთ წყაროში „დაახლოებით 100 ტონად“ არის მოხსენიებული.
- ალექსანდერის ანგარიშები: პირველი დასკვნები 11 დეკემბერს, წინასწარი ანგარიში 1943 წლის 27 დეკემბერს (Smithsonian); „Final Report“-ისთვის თარიღი არ არის მითითებული. ბიბლიოგრაფიული მონაცემი Military Surgeon 1947;101:1-17 (ინსტიტუციური ბიბლიოგრაფიიდან); სხვა გვერდი 417-421 ამბობს. პირველი ავიღე. სრული ტექსტი არ წამიკითხავს.
- გაკვეთის თხრობები: ზოგი თხრობა ამბობს, რომ ლიმფური კვანძები გაკვეთისას „გახსნილი“ იყო; სხვა წყარო გაკვეთას საერთოდ არ ახსენებს. ტექსტში მხოლოდ სისხლის მაჩვენებლების დაკვირვებაა; გაკვეთის დეტალები ვერ გადამოწმდა.
- ალექსანდერის ასაკი და მომზადება: ერთი წყარო ამბობს 29 წელი და ქიმიური აგენტების მომზადება; სხვა გვერდი ამბობს, რომ კარდიოლოგი იყო. ეს უკანასკნელი ვერ გადავამოწმე, ამიტომ არ ჩავწერე.
- „მითის“ დებატი: HistoryNet-ის ავტორი (დენიელ ბ. მოსკოვიცი; გვერდზე გამოქვეყნების თარიღი წინააღმდეგობრივია, 2018 და 2019) უარყოფს მტკიცებას, რომ ბარიმ ქიმიოთერაპია დაიწყო; J.D.-ს 48 წლისას ასახელებს, მაშინ როცა იელის 2011 წლის ცნობა 47-ს ამბობს (115-ე დღე). კონანტის წიგნი ქვესათაურში მოვლენას „War on Cancer“-ის ეპოქის „დამწყებ“ კატასტროფად უწოდებს. შუა გზა ავირჩიე: ბარი მტკიცებულების ფენაა და არა წარმოშობა.
- საიდუმლოების დეტალები: ჩერჩილის უარყოფა, ეიზენჰაუერის მიერ დიაგნოზის მიღება და პაციენტების დოკუმენტებში იპრიტის დიაგნოზის შეცვლა კონანტზე დაფუძნებული პოპულარული გამოცემებიდანაა (Smithsonian, History). ჩერჩილის მიზეზი ალექსანდერის საკუთარი ვარაუდის სახითაა გადმოცემული. პირველადი დოკუმენტები არ წამიკითხავს.
- ალექსანდერის უარყოფილი წინადადებები: 1942 წლის წინადადება და ომის შემდგომი ნაშრომის უარყოფა კონანტის მიმთითებელი NCI-ის წიგნის თავიდანაა; წიგნი არ წამიკითხავს.
- ერთი ციტირების დახურვა: გილმანი და ფილიპსი, Science 1946;103:409-436, რომელიც 115-ე დღეს გადასამოწმებლად მოვნიშნე, PubMed-ში ამ დიაპაზონითაა ჩაწერილი (PMID 17751251); იმავე ნაშრომის 409-15 სახით დუბლირებული ჩანაწერიც არსებობს.
- ფარგლებს გარეთ: მექლორეტამინის დამტკიცება (1949) და სტადირების ენა ცალკე წერილებში განიხილება.
სტადირების ენა
დღეს წამლის პირველი კვალი ვეძებეთ და დავინახეთ ექიმი, რომელიც რიცხვებით პასუხობს კითხვას „რამდენად ავადაა ეს პაციენტი?“. ხვალ იგივე კითხვას თავად კიბოს ვუსვამთ: როგორ გახდა შესაძლებელი, რომ ექიმებმა საერთო ენით თქვან, რამდენად გავრცელდა დაავადება? ვინ დაიწყო, როდის და რა საზრუნავით, წერამდე წყაროებით გადავამოწმებ.
ავტორის შენიშვნა: ბარის ამბავი ქიმიოთერაპიის ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე მოკაზმული სცენაა. აქ ორი ხაფანგის თავიდან აცილებას ვცადე: მოვლენის „ქიმიოთერაპიის დაბადებამდე“ გაზვიადება და მისი სრულიად უღირსად გამოცხადება. ჩემი წყაროები უმეტესად პოპულარული და მეორეულია; პირველადი ანგარიში, ალექსანდერის სტატია და კონანტის წიგნი არ წამიკითხავს. ამიტომ ბევრი ციფრი განზრახ არ შევიტანე ტექსტში, წინააღმდეგობები კი ფაქტების შემოწმების ყუთში ღიად არის ნაჩვენები.
წყაროები და დამატებითი საკითხავი
- Alexander SF. Medical report of the Bari Harbor mustard casualties. Military Surgeon 1947;101:1-17. (მონაცემი ინსტიტუციური ბიბლიოგრაფიიდან; სრული ტექსტი არ წაკითხულა.)
- Conant J. The Great Secret: The Classified World War II Disaster that Launched the War on Cancer. New York: W. W. Norton, 2020. (წიგნი არ წაკითხულა; შინაარსი მეორეული პუბლიკაციებით გადმოიცემა.)
- Moskowitz DB. HistoryNet-ის ონლაინ სტატია: „მითის“ დებატი იპრიტსა და ქიმიოთერაპიის წარმოშობაზე (გამოქვეყნების წელი გვერდზე: 2018 ან 2019).
- US Naval Institute Proceedings, 1967 წლის სექტემბერი, „The Bari Incident“ (ონლაინ არქივის გვერდი).
- Smithsonian Magazine, „Bombing and Breakthrough“ (ონლაინ სტატია; კონანტის ნაშრომზე დაფუძნებული თხრობა).
- Mukherjee S. ყველა სნეულების იმპერატორი / The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. New York: Scribner, 2010. (ბარის შესახებ ნაწილი ამ წერილისთვის ცალკე არ გადამოწმებულა.)
ეს წერილი სერიის „კიბოს ისტორიის 365 დღე“ 116-ე დღეა და 1943 წლის ბარის პორტის შემთხვევას ისტორიულ მოვლენად გადმოსცემს. ეს ისტორიულ-პოპულარული თხრობაა და არა დიაგნოზის ან მკურნალობის რეკომენდაცია. საკუთარი ჯანმრთელობისთვის მიმართეთ თქვენს ექიმს. წყაროები გადამოწმებულია; მხოლოდ მეორეულ წყაროზე დაფუძნებული დეტალები ფაქტების შემოწმების შენიშვნებშია მითითებული.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
