ღვიძლის კიბოს მკურნალობა და დაავადების მიმდინარეობა: რა შეიცვალა ბოლო 20 წლის განმავლობაში?

ბოლო 20 წლის ჰეპატოცელულური კიბოს ცვლილებები ჟურნალ Liver International-ში გამოქვეყნებულ საყურადღებო სტატიაშია შეჯამებული. კვლევაში 1986 - 1992 და 2006 – 2012 წლებში ნამკურნალები ჰეპატოცელულური კიბოს (HCC) მქონე 1318 პაციენტი შეისწავლეს. სტატიაში განიხილეს ტექნოლოგიისა და მკურნალობის სიახლეებით ამ ორ პერიოდში პაციენტებისთვის მოტანილი დადებითი შედეგები.

ჰეპატოცელულური კიბო ღვიძლის კიბოებს შორის ყველაზე ხშირი და თავისი ბუნებით რთულად სამართავი სიმსივნეა. მისი ხსენებისას პირველად B ჰეპატიტის ვირუსი გვახსენდება. მსოფლიოში ამ კიბოს გამომწვევ ფაქტორებს ზოგადად თუ შევხედავთ, თითქმის % 66 B ჰეპატიტთან არის დაკავშირებული.

უპირველესად, ჰეპატოცელულური კიბოს % 66-ის B ჰეპატიტთან კავშირი აჩვენებს, რომ პრევენციას დაქვემდებარებულ კიბოსთან გვაქვს საქმე. სხვა სიტყვებით, დაბადებიდან B ჰეპატიტის ვაქცინაციის სათანადო დაკვირვებით მსოფლიოში არსებული ამ კიბოების თითქმის %70 შეიძლება აღმოიფხვრას. ბოლო 20 წლის განმავლობაში ღვიძლის გადანერგვამდე მისული ქირურგიული მეთოდები მსოფლიოში ადვილად გამოსაყენებელი გახდა. ამასთან, ალკოჰოლის ინექციის, რადიოსიხშირული აბლაციის (დაწვით სიმსივნის განადგურების) ან კრიოაბლაციის (გაყინვით სიმსივნის განადგურების) მსგავსი ადგილობრივი აბლაციური მეთოდების დამატებამ მნიშვნელოვანი უპირატესობები შექმნა. ქიმიოთერაპიასთან ერთად არტერიიდან მკურნალობებიც, განსაკუთრებით დამხშობი, ანუ ემბოლიზაციური საშუალებებისა და რადიოაქტიური ნივთიერებების წარმატებული გამოყენება, პაციენტთა ამ ჯგუფში ბოლო 20 წლის მნიშვნელოვანი სამკურნალო ცვლილებებია. როგორც ცნობილია, სამიზნე მკურნალობებმა ბოლო 10 წელიწადში თითქმის ყველა სიმსივნეში გადარჩენა გაზარდა. ჰეპატოცელულურ კიბოშიც სორაფენიბმა სახელწოდების სამიზნე წამალმა მკურნალობაში გადარჩენის სხვაობა შექმნა. შორს წასული ან ოპერაციით მოუცილებელი ღვიძლის კიბოს პაციენტებისთვის 2017 წლამდე ეფექტიანი მეორე ხაზის მკურნალობა არ არსებობდა. 2017 წელს ჯერ რეგორაფენიბმა, შემდეგ კიბოს იმუნოთერაპიამ ნივოლუმაბმა FDA-ს დამტკიცება მიიღო და სორაფენიბის შემდეგ პაციენტებისთვის მკურნალობის ახალი შესაძლებლობები გაჩნდა.

ახლა შევაჯამოთ, რა შეიცვალა და რა უნდა შეიცვალოს ჰეპატოცელულური კიბოს მკურნალობაში ბოლო 20 წლის განმავლობაში:

1) ვხედავთ, რომ B ჰეპატიტის ვირუსი 1986-დან 2012 წლამდე ჰეპატოცელულური კიბოს უმთავრესი მიზეზია (1986 – 1992 : % 66.2, 2006 – 2012 : % 66). ანუ პრევენციას დაქვემდებარებული დაავადების მიუხედავად, 1986 - 1992 და 2006 - 2012 წლებში B ჰეპატიტით გამოწვეული ჰეპატოცელულური კიბოს სიხშირე არ შეცვლილა. ეს აჩვენებს, რომ ქვეყნებს რეგიონული პრევენციული სტრატეგიის საკმარისი გაცნობიერება არ აქვთ და ამიტომ ცვლილებაც არ მომხდარა.

2) 2006 - 2012 წლებში ადრეულ სტადიაზე კიბოს დიაგნოზის სიხშირე უფრო მაღალი ჩანს.

3) ქირურგიული რეზექციის მაჩვენებლებში აშკარა ცვლილება არ ჩანს. თუმცა 1986 - 1992 წლებში ტრანსარტერიული ქემოემბოლიზაცია ჭარბობდა, 2006 – 2012 წლებში კი უფრო ხშირად ადგილობრივ აბლაციურ მკურნალობებს იყენებდნენ. ადრე სიმსივნის სისხლძარღვების დამხშობი მკურნალობები უფრო ხშირი იყო, ტექნოლოგიის განვითარებასთან ერთად კი მკვეთრად გაიზარდა რადიოსიხშირული აბლაციის გამოყენება — ნემსით კანიდან ღვიძლში შეღწევით დაწვის ერთგვარი მეთოდი. არტერიული ქემოემბოლიზაციის გამოყენების წილი %40.6 იყო, შემდეგ ადგილობრივი აბლაციური მკურნალობის წილი %55 აღმოჩნდა. ეს ტექნოლოგიის დადებით გამოყენებად შეიძლება შევაჯამოთ. ტრანსარტერიული მკურნალობები როგორც პაციენტისთვის, ისე შემსრულებლისთვის რთული და რისკიანი იყო, დღეს კი რადიოსიხშირული აბლაცია ბევრად პრაქტიკული გახდა. ინტერვენციული რადიოლოგიის მიერ მისი არჩევა და შესრულება მარტივია. ეს ადგილობრივი აბლაციური მკურნალობის ამ მიმართულებით განვითარებას გვაჩვენებს.

4) ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საკითხია, რომ ყველა ამ მიღწევის ფონზე 2006-დან 2012 წლამდე ნამკურნალებ ჰეპატოცელულური კიბოს პაციენტებში სიცოცხლე 1986 - 1992 წლებთან შედარებით აშკარად ხანგრძლივი იყო (საშუალო სიცოცხლე 1986 – 1992 : 7.9 თვე, 2006 – 2012 : 65 თვე). ეს აჩვენებს, რომ ერთ-ერთი მთავარი ცვლილება კიბოს ადრეულ გამოვლენას უკავშირდება, რაც ხანგრძლივი გადარჩენის უმთავრესი განმსაზღვრელია.

20-წლიან პერიოდს თუ შევხედავთ, სიცოცხლის გახანგრძლივება ღვიძლის კიბოს ადრეული გამოვლენისა და მკურნალობის წინსვლის შედეგია. თუმცა იმ ფაქტის უცვლელობა, რომ B ჰეპატიტი ამ კიბოს % 66-ს იწვევს, იმედგაცრუებას გვანიჭებს. ამ 20 წელიწადში საზოგადოების და ექიმების ცნობიერების ზრდის, ინფორმაციის ხელმისაწვდომობისა და ადამიანების საკუთარი სამედიცინო მდგომარეობის უფრო აქტიური გამოკითხვის გათვალისწინებით, B ჰეპატიტის სიხშირის უცვლელობა ჩვენთვის გულდასაწყვეტია. ეს ახალ მიზანს გვიყენებს: მკურნალობას მივანიჭოთ მნიშვნელობა თუ პრევენციას? ვფიქრობ, ეს წონასწორობა კარგად უნდა დავიცვათ. თითქოს ბოლო 20 წელიწადში პრევენციულ მიდგომებზე მეტად მკურნალობაზე ვიყავით ორიენტირებული. დაავადებაში, რომლის %66-ის აღმოფხვრა შეიძლება, ყველა ქვეყანამ პრევენციაში იმდენივე, ან შესაძლოა მეტიც რომ ჩადოს, რამდენსაც მკურნალობის კვლევაში დებს, უკეთეს შედეგებს მივიღებთ.