კლინიკური კვლევების ცვალებადი სახე — მრავალი კითხვისთვის ერთი ყოვლისმომცველი პროტოკოლი

სამედიცინო პრაქტიკის წარმართვისთვის სამეცნიერო მტკიცებულებებს ვიყენებთ; მათი მოპოვების მეთოდებიც იცვლება. ძველი სტანდარტით ერთი დაავადებისას ერთ ან ორ წამალს თუ სხვადასხვა მკურნალობას კვლევათა სერიით ადარებენ. დროთა განმავლობაში ეს მნიშვნელოვან კლინიკურ კითხვებზე პასუხისთვის არასაკმარისი გახდა. მაგალითად, სამიზნე წამლის კვლევაში დაავადების იშვიათი გენეტიკური ტიპის მქონენი ვერ ერთვებიან. ამასთან, ტრადიციული დიაგნოზის გარეთ სხვა კრიტერიუმებით შერჩეული, მექანიზმზე დაფუძნებული კვლევებისმიმართ ინტერესი მატულობს და აქაც სტანდარტული, კლინიკური კვლევები არასაკმარისია. იზრდება მეტ კითხვაზე სწრაფად და ეფექტურად პასუხის საჭიროებაც.

ახალი მეთოდი ყველა ამ საჭიროებას პასუხობს; ერთი კვლევის ფარგლებში რამდენიმე დაავადებას ან ერთ დაავადებაში რამდენიმე მკურნალობას აფასებს. ასეთ კვლევას, მრავალ კითხვაზე საპასუხოდ შექმნილი ყოვლისმომცველი პროტოკოლი ეწოდება, მოკლედ — „მთავარი პროტოკოლი“.

მთავარი პროტოკოლები 3 ჯგუფად იყოფა;

• კალათის ტიპის,
• ქოლგის ტიპის,
• პლატფორმული კვლევები.

კალათის ტიპის კვლევა ერთი წამლის/მკურნალობის რამდენიმე დაავადებაზე გავლენას იკვლევს. ქოლგის ტიპის კვლევა ერთ დაავადებაზე რამდენიმე წამლის/მკურნალობის მოქმედებას სწავლობს. პლატფორმული ფორმა ქოლგას ჰგავს, თუმცა ალგორითმით მკურნალობათა დამატება ან პლატფორმიდან გასვლაც შეიძლება.

ზოგადად, მთავარი პროტოკოლი; ერთ ან მრავალ დაავადებაზე მოქმედ ერთ ან მრავალ მკურნალობას მოიცავს. თითოეული კონკრეტული ქვეჯგუფის, ბიოლოგიური მარკერებით განისაზღვრება. შეიძლება კონკურენტი წამლები პირდაპირ შეადაროს ან სხვადასხვა მკურნალობა საკუთარ კონტროლთან შეაფასოს.

კიბო ერთი დაავადება არ არის; ცოდნის ზრდით ვხედავთ ერთი ორგანოს მრავალ, ერთმანეთისგან ძალიან განსხვავებულ ქვეტიპს.

ქვეტიპებისა და სამიზნე მკურნალობისთვის საჭირო, მუტაციების იდენტიფიკაციის პროგრესის გამო მთავარი პროტოკოლები ონკოლოგიაში სხვა სფეროებზე ბევრად ხშირად გამოიყენება. ზუსტი სამიზნე მკურნალობის პროგრესი სწრაფი და ეფექტური კალათისა თუ ქოლგის კვლევების საჭიროებას ზრდის; სტანდარტული არასაკმარისია. კალათის მაგალითია B2225 პროტოკოლი, რომელიც მრავალ კიბოზე, იმატინიბისმოქმედებას სწავლობს. ქოლგის NCI-MATCH კი სამიზნე მუტაციის კიბოში მრავალი გენეტიკური მარკერისა და შესაბამისი თერაპიის გავლენას აფასებს. დეტალურად ორი დიდი მაგალითი განვიხილოთ;

I-SPY 2 საძიებო ფაზის პლატფორმული კვლევაა ადრეული ძუძუს კიბოს ქვეტიპებში ახალი ნეოადიუვანტური (ოპერაციამდე შემამცირებელი) მკურნალობისთვის. სხვადასხვა წამალი გამოიცდება; მიზანია წლების მოლოდინის გარეშე განისაზღვროს, ოპერაციით სრული შედეგი მიიღება თუ არა. მოსალოდნელია მოვლენების გარეშე გადარჩენის პროგნოზის სარგებელიც.

I-SYP 2-ის ინოვაციებია ქვეჯგუფისთვის შესაფერისი მკურნალობისა თუ კომბინაციის შერჩევა, დაბალი გვერდითი ეფექტის თერაპიის გამოვლენა, ბაიესური გადაწყვეტილებით ეფექტების შეწყვეტის საჭიროებისა თუ დაწყების დროის განსაზღვრა, მომავალი წარმატების მაღალი შანსის წამლების აღმოჩენა და შემდგომი კვლევის მიმართულება. დინამიკურობისთვის კვლევითი ქსელი და ინფორმაციული ინფრასტრუქტურა შეიქმნა.

2017 წლის მარტისთვის 12 წამალი შეაფასეს და 5 შემდგომი შესწავლისთვის წინ წაიწია. I-SPY 2-ის წარმატებული წამლების დასადასტურებელი I-SPY 3-ის განხილვა გრძელდება.

2. Lung-MAP შორსწასული ბრტყელუჯრედოვანი არაწვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბოს 2. - 3. ფაზის მთავარი პროტოკოლია. საერთო ბიომარკერული სკრინინგი პაციენტებს გენეტიკურად ჰყოფს და თითო სამიზნე თერაპიას დამოუკიდებლად აფასებს. ვინც რომელიმე ბიომარკერულ ქვეჯგუფში ვერ ხვდება, „შეუსაბამოში“ ერთვება; მეტი პაციენტის სკრინინგით სტანდარტული კვლევის შემთხვევათა ნაკლებობა მცირდება.

Lung-MAP ერთ პროტოკოლში მარკერთან შესაბამისი თერაპიის უსაფრთხოებასა და ეფექტურობას ამტკიცებს, I-SYP 2 კი ახალი ეფექტური წამლის აღმოჩენისთვის ადაპტაციურ მიდგომას იყენებს.

ონკოლოგიის გარეთაა ალცჰაიმერის DIAN-T4, ებოლას PREVAİL II და სხვა მაგალითები.

სიახლეები

ორი ტიპის სიახლეა;

• პირველია ინფორმაციული ქსელი კვლევის დასაჩქარებლად, მონაცემის ხარისხის გასაზრდელად და შეგროვება-გაზიარების გასაადვილებლად,
• მეორე — საერთო პროტოკოლი ინოვაციური სტატისტიკური მიდგომებით დიზაინისა და მონაცემთა ანალიზისთვის.

კვლევითი ქსელი და ინფრასტრუქტურა

სამი საკითხია: საერთო გამოსახვითი პლატფორმა, ცენტრალიზაცია და საერთო მართვა, კვლევის ადგილები და სისტემები.

საერთო გამოსახვითი პლატფორმა

თითო თერაპიის დამოუკიდებელი გამოცდით ქვეჯგუფში არმოხვედრილი, კრიტერიუმებთან შეუსაბამო პაციენტიც შეიძლება ჩაერთოს და შანსი არ დაკარგოს. მთავარ პროტოკოლში თითო პაციენტისთვის ყველა შესაფერისი კვლევა განისაზღვრება საერთო სკრინინგით. კოორდინირებული სკრინინგი მთავარი ბირთვია და პაციენტებისა და რესურსების უფრო ეფექტური გამოყენება მისი უმთავრესი სარგებელია.

ცენტრალიზაცია და საერთო მართვა

ყველა გამოცდისთვის ცენტრალური გაზიარება კიდევ ერთი უპირატესობაა. შეიძლება შეიქმნას მმართველი კომიტეტი, ინსტიტუციური მიმოხილვის საბჭო და მონაცემთა მონიტორინგის კომიტეტი. ნაკლებ რესურსთან ერთად ცენტრალური მართვა სხვადასხვა გამოცდის საკითხებზე თანაბარ გადაწყვეტილებას იძლევა. ორივე მაგალითში მკურნალობის დაწყება-შეწყვეტა ცენტრალიზებულია. სისტემები და ორგანოები მონაცემთა ხარისხს ზრდის.

ახალი წამლის საბაზრო ნებართვამ შეიძლება მიმდინარე პროტოკოლსა და კლინიკურ სტანდარტზე იმოქმედოს. მაგალითად, Lung-MAP-ში ნივოლუმაბის უპირატესობა ბიომარკერით შესაბამის ქვეტესტებში სტანდარტულ დოცეტაქსელთან გამოვლინდა. I-SPY 2-ში საცდელი პერტუზუმაბის ნებართვა HER2 დადებითი ძუძუს კიბოს სტანდარტული ტრანსტზუმაბის ჩანაცვლებას იწვევს.

ორივე შემთხვევაში მთავარი პროტოკოლი ცალკეულ გამოცდებთან შედარებით ცვალებად ბაზარზე შეთანხმებულ ცვლილებებში უპირატესია.

შეჯამება და დასკვნა

ზომისა და ფორმის განსხვავების მიუხედავად მთავარი პროტოკოლები ბევრ საერთო თვისებას იზიარებს. ყველას დიდი დაგეგმვა და კოორდინაცია სჭირდება. ინოვაციური დიზაინი მაქსიმალურ ინფორმაციას, გამოყენებისთვის საჭირო ხარისხსა და ეფექტურობას ზრდის. სწორად დაგეგმილი შეიძლება წლობით გაგრძელდეს და კლინიკურ თუ ლაბორატორიულ სიახლეს სწრაფად მოერგოს. წამლის სამიზნის მზარდი სიზუსტისას შეთანხმებული კვლევით წინსვლა ჩვენი ეპოქის სამეცნიერო საჭიროებისთვის აუცილებელია.