კუბის კიბოს ვაქცინის შესახებ სიმართლე რა არის?

"კიბოს წამალი იპოვეს!“ მსგავსი ფრაზებით დაწყებული ცნობების უწყვეტ ნაკადში, კვლავ აქტუალურია წლების წინ დაწყებული და ყოველწლიურად განახლებული ინფორმაცია: კიბოს ვაქცინა!

გადავწყვიტეთ ყველა მხრიდან განვიხილოთ კიბოს ვაქცინა, რომელიც ამ სფეროში თითქმის კუბასთან გაიგივდა. კუბის აცრა პაციენტებისა და ახლობლების ერთ-ერთი მთავარი კითხვაა... რა არის კიბოს ვაქცინა? მართლა მკურნალობის იმედია? თუ კიბოს ვაქცინები 1960-იანი წლებიდან იკვლევა, რატომ მიიქცია კუბის ვაქცინამ ამდენი ყურადღება? ვფიქრობ, ამ სტატიაში ყველა კითხვაზე დამაკმაყოფილებელ პასუხს იპოვით.

კუბის კიბოს ვაქცინის განხილვის დასაწყისი

კუბის კიბოს ვაქცინა ხალხმა 2013 წელს „კიბოს ვაქცინა იპოვეს“ შთაბეჭდილების შემქმნელი ცნობებით გაიცნო. იმავე წელს ამერიკის კიბოს კონგრესზე წარმოდგენილ კვლევაში 176 პაციენტი ორ ჯგუფად დაყვეს. მეოთხე სტადიის ფილტვის არაწვრილუჯრედოვან კიბოში გამოიყენეს ქიმიოთერაპია, რომელიც ამ ჯგუფში კლინიკებში აღარ ირჩევა. პასუხის მქონენი ორ ჯგუფად დაყვეს და ერთს ვაქცინა გაუკეთეს. აცრილებს უმკურნალოებთან შედარებით 2-თვიანი სიცოცხლის უპირატესობა ჰქონდათ. სრულფასოვანი მონაცემების სამეცნიერო ჟურნალში გამოქვეყნებამდეც პრესამ შექმნა შთაბეჭდილება, თითქოს ყველა კიბოს შველოდა. კუბის უმანკოების აღქმითაც მრავალი, ნებისმიერი ტიპის კიბოს პაციენტი კუბაში განკურნებას ეძებდა. ზოგმა ამ გზაზე მკურნალობა შეაფერხა და ჯანმრთელობა საფრთხეში ჩააგდო. სინამდვილეში ვაქცინა მხოლოდ მეოთხე სტადიის ფილტვის კიბოში გამოიყენებოდა და მონაცემები იქაც არასაკმარისი იყო.

არსებობს კუბის ვაქცინის გამოყენების სფერო?

ვაქცინის შესახებ 2014 წელს Clinical Cancer Research ჟურნალში გამოქვეყნებული სტატიიდან მეცნიერული დასკვნა ისაა, რომ ის მეოთხე სტადიის ფილტვის კიბოს სამკურნალოდ კი არა, კლინიკურ კვლევებში გამოსაცდელად შეიძლება გამოდგეს. ცნობილია, რომ თურქეთის ონკოლოგიურ კლინიკებში ექიმები სამეცნიერო ჩარჩოში ჰუმანურ ძალისხმევას მაქსიმალურად მიმართავენ. ამის გათვალისწინებით შეცდომაში შემყვანი ცნობების თავიდან აცილება პაციენტებს მკურნალობაზე უარყოფითად მოქმედი განწყობისგანაც დაიცავს.

რა მდგომარეობაშია კუბა ჯანდაცვის კვლევებში?

1960-იან წლებში დაწყებული ბიოტექნოლოგიური ინვესტიციებით კუბამ საკუთარი წამლის საჭიროების 80 პროცენტის დაკმაყოფილება შეძლო და ექსპორტი 2005 წელს 300 მილიონ დოლარამდე გაზარდა. ინდუსტრიამ ინოვაციური ვაქცინების შექმნა დაიწყო. მაგალითად, B ჰეპატიტის ვაქცინამ FDA-ისგან 2001 წელს წინასწარი კვალიფიკაცია მიიღო და ახლა 30-ზე მეტ ქვეყანაში იყიდება. მენინგიტის ვაქცინა ლათინურ ამერიკაში იგზავნება. 2000 წლის შემდეგ კუბამ კიბოს ვაქცინებზე მნიშვნელოვანი რაოდენობის პატენტი მოითხოვა. თუმცა სავარაუდო სარგებლის მონაცემებმა საერთაშორისო მეცნიერები ვერ დაარწმუნა და ჩვენს ქვეყანასთან ერთად არცერთ დასავლურ ქვეყანაში არ დამტკიცდა.

რატომ არის კიბოს ვაქცინაში მსგავსი წარმატების მიღწევა რთული?

კიბო ერთი დაავადება არ არის. კიბოს უჯრედთან ბრძოლისას ერთდროულად რამდენიმე აქტიურ პრობლემასთან გვიწევს გამკლავება.

მკურნალობის სირთულეები ასე შეიძლება შეჯამდეს:

1. დაავადებათა ეს ჯგუფი შეიცავს ნაწილობრივ ჯერ გაურკვეველ, ათასობით რაოდენობისა და სახეობის მოლეკულურ და გენეტიკურ მექანიზმს,
2. კიბო ორგანიზმში რთულ სიმსივნის მიკროგარემოში ორგანიზდება და
3. კიბოს უჯრედები თითქმის გონიერი ორგანიზმივით მოქმედებს, გარემოს სწრაფად ერგება და შედეგად წამლებისადმი რეზისტენტობას ავითარებს.

ფილტვის კიბოს ვაქცინებში სირთულე მხოლოდ კუბას არ აქვს. უჯრედის ზედაპირული MAGE-A3, MUC-1, BLP25 და tecemotide ცილების საწინააღმდეგო ვაქცინების ფართო კლინიკური კვლევებიც წარუმატებელი იყო.

როგორ მუშაობს კუბის ვაქცინა?

ცნობილია, რომ ამჟამად აქტიურად იყიდება კუბის ვაქცინის 2 ტიპი: CimaVax-EGF და Vaxira.

CimaVax არის პეპტიდური / ანტიგენური ვაქცინა. პეპტიდური ვაქცინა უჯრედის ზედაპირული კონკრეტული ცილებით ან მათი ნაწილებით იმუნური სისტემის გააქტიურებას ისახავს მიზნად. კიბოს ანტიგენები ასევე ერევა მოქმედების გამაუმჯობესებელ მოლეკულებს, რომლებსაც ადიუვანტები ეწოდება. ისინი ორგანიზმს უჯრედების უცხოდ ამოცნობასა და იმუნური პასუხის შექმნაში ეხმარება. მაგალითია ციტოკინები (ინტერლეიკინი 2).

კუბის ვაქცინაზე საუბრისას პირველად CimaVax გვახსენდება. მასში EGF მოლეკულა (პეპტიდური ანტიგენი) ადიუვანტებით მდიდრდება და პაციენტს უკეთდება. მიზანია ანტიგენწარმდგენი და ანტისხეულის წარმომქმნელი B უჯრედებით იმუნური პასუხის შექმნა. EGF განსაკუთრებით ზოგი კიბოს უჯრედის ზედაპირზე უხვ რეცეპტორს, EGFR-ს უკავშირდება. ვაქცინით წარმოქმნილმა ანტისხეულებმა EGF უნდა შეაკავშიროს და EGFR-ის მიერ ზრდა-გამრავლების სიგნალის მიწოდება შეაფერხოს.

Varixa ვაქცინაში სამიზნეა ფილტვის კიბოს უჯრედებში უხვი მემბრანული ელემენტი NeuGcGM3; პაციენტს ამ მოლეკულური სამიზნის საწინააღმდეგო ანტისხეული racotumomab უკეთდება.

კუბის ვაქცინის ეფექტიანობის შესახებ

დაახლოებით 10 წლის გასვლის მიუხედავად, არცერთმა სამეცნიერო პუბლიკაციამ არ აჩვენა ფილტვის ან სხვა კიბოს პაციენტებში სიცოცხლის მნიშვნელოვანი გახანგრძლივება. შესაბამისად, აქამდე არცერთი ქვეყნის ჯანდაცვის უწყებას გამოყენება არ დაუმტკიცებია. ახლა ის ალტერნატიული პროდუქტების მსგავსად იყიდება და ჯანმრთელობის ტურიზმის საშუალებად გამოიყენება.

კუბის ვაქცინების პასუხი მთავარ იმუნურ უჯრედებზე (T-უჯრედები, NK და მაკროფაგები) კი არა, ანტისხეულებზეა დაფუძნებული, ამიტომ სარგებელი ხანმოკლეა. პასუხიც სუსტია. ფილტვის არაწვრილუჯრედოვან კიბოს მრავალი ანტიგენი აქვს, ამიტომ ერთ ანტიგენზე მოქმედი ვაქცინის ეფექტი დაბალია. ამ კიბოში მიკროგარემო ძლიერ მოქმედებს; მისი სხვადასხვა უჯრედი იმუნურ სისტემას თრგუნავს, რაც გააქტიურებისკენ მიმართული ვაქცინების ეფექტს ამცირებს.

ფილტვის კიბოში ვაქცინით მკურნალობა მთლიანად გადაიდო?

ვაქცინების კვლევების შემდეგ განსაკუთრებით იმუნოთერაპიაში წარმატებამ კიბოსა და დამცავ უჯრედებს შორის კავშირი უკეთ დაგვანახა. ადრე მარტივად შექმნილი ვაქცინით იმუნური უჯრედების გააქტიურებას ცდილობდნენ, ახლა კი პაციენტის დამცავი უჯრედების დამამუხრუჭებელი მექანიზმები გამოავლინეს. ამ მუხრუჭების მომხსნელი ახალი წამლებისა და ვაქცინების კომბინაციამ შესაძლოა სასურველი შედეგი მოგვცეს. თუმცა პაციენტის მკურნალობა სამეცნიერო მტკიცებულებების გარეშე ვარაუდებით არ შეიძლება.

შეიძლება მეოთხე სტადიის ფილტვის კიბოს პაციენტმა ეს აცრა მიიღოს?

კვლევა მეცნიერულად ძალიან სუსტია. სანდო კვლევაში თანამედროვე დამტკიცებული მკურნალობა უნდა იყოს და ახალი წამალი თუ ვაქცინა არა დასუსტებულ, უმკურნალო ჯგუფს, არამედ რუტინულ ეფექტიან მკურნალობას უნდა შეედაროს. კუბის ვაქცინის კვლევაში დაახლოებით 8-თვიანი სიცოცხლე თანამედროვე შედეგებზე ბევრად უკანაა და 1980-1990 წლების მონაცემებს ჰგავს. დღეს მეოთხე სტადიის ფილტვის კიბოში, ძუძუს კიბოს მსგავსი წარმატების გარეშე, მაინც მნიშვნელოვნად წავიწიეთ. ბოლო 15 წელიწადში ფილტვის კიბო და ქვეტიპები უკეთ გავიცანით და ზუსტი მედიცინით პაციენტსა და სიმსივნეზე მორგებულ თერაპიას დავუკავშირეთ. ადრე არნახული 2-5 წელი და უფრო დიდხანს მცხოვრები მეოთხე სტადიის პაციენტები ექიმებისთვისაც იმედისმომცემია. ამიტომ კუბელი კოლეგების მიერ წარმოდგენილ ფილტვის კიბოს ვაქცინებს ჩვენს პაციენტებს არ ვურჩევთ.

კუბა ბიოტექნოლოგიაში წარმატებულია. B ჰეპატიტის ვაქცინა FDA-მ დაამტკიცა. მენინგიტის ვაქცინა ლათინურ ამერიკაში იგზავნება.

სავარაუდო სარგებლის მქონე ვაქცინის მონაცემებმა მეცნიერები ვერ დაარწმუნა. ჩვენს ქვეყანასთან ერთად დასავლურ ქვეყნებში არ დამტკიცდა.

თურქი პაციენტი, რომელიც იმედის ვაქცინას ეძებდა, გარდაიცვალა

2013 წელს კიბოს დიაგნოზის შემდეგ კუბაში წასული და აცრილი ბურჰანეთინ ჩევიქი აცრიდან 7 თვის შემდეგ გარდაიცვალა. ცნობებს, თითქოს ქმარი განიკურნა, მწუხარე ბეჰიჯე ჩევიქი ასე გამოეხმაურა: კუბაში ექიმებმა 6 დოზა მოგვცეს. ორი იქ გავიკეთეთ, დანარჩენი ოთხი თურქეთში. ექიმებმა ქიმიოთერაპიის გაგრძელება გვითხრეს. აცრის შემდეგ ქმარი დაავადებამდეც კი უფრო მხნედ და ჯანმრთელად ჩანდა, მაგრამ ვაქცინამ გავრცელება ვერ შეაჩერა. მხოლოდ ტკივილი და შეშუპება შემცირდა. 5 თვის შემდეგ წამლის გამძლეობა დაირღვა. კიბო მთელ სხეულში გავრცელდა. ერთი თვე რეანიმაციაში იყო. მისი ბოლო სურვილი ქალიშვილის საქორწინო კაბით ნახვა იყო. ქორწილის მეორე დღეს ბურჰანეთინი დავკარგეთ. გარდაცვალებიდან ერთი წლის შემდეგაც წერენ, თითქოს წამალი მასზე ეფექტიანი იყო. ვაქცინა კიბოს ნამდვილად ვერ აჩერებს, მხოლოდ მათთვის იძლევა უმტკივნეულო პერიოდს, ვისაც ცოტა ხნით მეტხანს სიცოცხლე სურს.