კიბოს ახალი ვაქცინა ფილტვის შორსწასული კიბოსთვის იმედს იძლევა

ვაქცინით კიბოს მკურნალობის მცდელობებს დაახლოებით 130-წლიანი ისტორია აქვს. ამ მიზნით პირველად ბაქტერიები გამოიყენეს (იხილეთ Coley-ს ტოქსინები). თუმცა კიბოს სამკურნალო ვაქცინებზე თანმიმდევრული, მნიშვნელოვანი და პროგნოზირებადი პასუხები 2010-იან წლებამდე ვერ მიიღეს. ამასთან, კიბოს ძალიან მცირე ნაწილისთვის სამკურნალო ვაქცინებმა FDA-ს ნებართვა მიიღო (მელანომისთვის Lmlygic და პროსტატის კიბოსთვის Provenge). 

დღემდე გამოცდილი კიბოს ვაქცინების მიზანი საერთოა: იმუნური სისტემის კიბოს წინააღმდეგ გააქტიურება. ამგვარად, კიბოს ვაქცინები იმუნოთერაპიის სახეობაა. ამ მიზნით ახლად შექმნილი კიბოს ვაქცინის ადამიანებზე ადრეული გამოცდის შედეგები Journal of Clinical Oncology -ის სახელწოდების წამყვან ონკოლოგიურ ჟურნალში 2022 წლის 7 სექტემბერს გამოქვეყნდა.

Adotevi-სა და კოლეგების მიერ აღწერილ ფრანგულ Ib/IIa ფაზის კვლევაში ნაჩვენებია, რომ სამკურნალო პეპტიდზე დაფუძნებულმა კიბოს ვაქცინამ (UCPVax) რეზისტენტული, შორსწასული არაწვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბოს მქონე მრავალ პაციენტში სპეციფიკური CD4+ T helper-1 პასუხები გამოიწვია და ვაქცინაზე მოპასუხე პაციენტებმა მკურნალობით სარგებელი მიიღეს.

რა არის პეპტიდზე დაფუძნებული კიბოს ვაქცინა?

კიბოს ვაქცინა მიზნად ისახავს პაციენტის იმუნური სისტემის გააქტიურებას და მის მომზადებას სიმსივნური უჯრედების ამოსაცნობად, მათზე თავდასასხმელად და გასანადგურებლად. პეპტიდური ვაქცინაციის მიდგომებში ვაქცინის შესაქმნელად სიმსივნისთვის სპეციფიკური ანტიგენების სინთეზური პეპტიდური ფორმები გამოიყენება. პეპტიდზე დაფუძნებული კიბოს ვაქცინები, ჩვეულებრივ, 20-30 ამინომჟავისგან შედგება და სასურველი იმუნური პასუხის მისაღებად შეიცავს ძლიერ იმუნოგენურად ცნობილი ანტიგენების სპეციფიკურ ეპიტოპებს. პეპტიდურ ვაქცინას სხვა ტიპის ვაქცინებთან შედარებით მრავალი უპირატესობა აქვს, განსაკუთრებით უსაფრთხოებისა და წარმოების სიმარტივის მხრივ.

ამასთან, დღეს მიმდინარეობს პერსონალიზებული, პეპტიდზე დაფუძნებული კიბოს ვაქცინების კვლევებიც, რომლებიც სიმსივნის სპეციფიკური გენეტიკური კვლევებით მიიღება.

UCPVax ვაქცინა ფილტვის კიბოსთვის

UCPVax არის ახალი სამკურნალო კიბოს ვაქცინა, რომელიც სიმსივნის საწინააღმდეგო CD4+ T დამხმარე-1 უჯრედულ პასუხს იწვევს და ამ მიზნით სპეციალურად შერჩეული ორი დამხმარე პეპტიდისგან შედგება.  

კვლევის დეტალები

2016 წლის აპრილიდან 2021 წლის ივლისამდე ამ მრავალცენტრულ კვლევაში ჩაერთო დაახლოებით 60 პაციენტი შორსწასული არაწვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბოთი, რომლებსაც მანამდე მკურნალობა ჰქონდათ ჩატარებული და მის მიმართ რეზისტენტობა განუვითარდათ.

მკურნალობა მოიცავდა ვაქცინის 0,25 mg, 0,5 mg ან 1 mg დოზას 1, 8, 15, 29, 36 და 43 დღეებზე, შემდეგ კი გამაძლიერებელ დოზას ყოველ 8 კვირაში, მაქსიმუმ 12 თვის განმავლობაში.

Ib ფაზის კლინიკურ კვლევაში სულ 15 პაციენტი ჩაირიცხა, ხოლო IIa ფაზაში 51 შეფასებადი პაციენტი მკურნალობდა; 51 პაციენტიდან 15-მა 0,25 mg, 16-მა 0,5 mg, ხოლო 20-მა 1 mg დოზა მიიღო. პაციენტთა 95%-ს მანამდე სისტემური მკურნალობის სამი ხაზი ჰქონდა ჩატარებული. 

მნიშვნელოვანი მიგნებები

• კვლევის Ib ფაზაში დოზის შემზღუდავი გვერდითი მოვლენა არ დაფიქსირდა და მაქსიმალურ ასატან დოზად 1 mg განისაზღვრა.
• IIa ფაზის პაციენტებში UCPVax-ის მესამე და მეექვსე დოზამ სპეციფიკური CD4+ T helper-1 პასუხები, შესაბამისად, 51 პაციენტის 56%-სა და 39 პაციენტის 87,2%-ში გამოიწვია; დოზის სამ დონეს შორის მნიშვნელოვანი განსხვავება არ დაფიქსირდა.
• მესამე დოზის შემდეგ პასუხი აღინიშნა 0,25 mg-ის მიმღები 15 პაციენტიდან 7-ში, 0,5 mg-ის მიმღები 16 პაციენტიდან 9-ში და 1 mg-ის მიმღები 20 პაციენტიდან 13-ში. გამაძლიერებელი დოზების შემდეგ შეფასებულ 18 პაციენტს თითქმის ყველას პასუხი ჰქონდა.
• დაავადების სტაბილიზაცია 20 პაციენტში და სრული პასუხი 1 პაციენტში — სულ 21 პაციენტში (39%) დაავადების კონტროლი დაფიქსირდა.
• ყველა 51 პაციენტში 1-წლიანი საერთო გადარჩენა 34,1% იყო (95% სანდოობის ინტერვალი [CI] = 23,1–50,4%), ხოლო საერთო გადარჩენის მედიანა 9,7 თვე იყო (95% GA = 6,7–12,6 თვე); დოზის დონეებს შორის მნიშვნელოვანი განსხვავება არ დაფიქსირდა.
• სამი დოზის შემდეგ იმუნური პასუხის მქონე და არმქონე პაციენტებში 1-წლიანი პროგრესირების გარეშე გადარჩენა იყო 17,2% (95% GA = 7,8%-38,3%) და 4,5% (95% GA = 0,7%–30,8%, P = 0,015), ხოლო საერთო გადარჩენის მედიანა — 11,6 თვე (95% GA = 9,7–16,7 თვე) და 5,6 თვე (95% GA = 2,5–10 თვე, P = 0,005). 1 წელზე საერთო გადარჩენა იყო 47,5% (95% GA = 32,2%-70,0%) და 18,2% (95% GA = 7,5%-44,1%).

მკურნალობასთან დაკავშირებული ყველაზე ხშირი გვერდითი მოვლენები იყო 1 ან 2 ხარისხის ინექციის ადგილის რეაქციები (58,5%), გრიპისმაგვარი სიმპტომები (16,1%) და კუჭ-ნაწლავის დარღვევები (8,5%). ინექციის ადგილის რეაქციები უფრო ხშირი იყო 0,5 mg და 1 mg დოზებზე. 0,25 mg-ის მიმღებ ერთ პაციენტს 5 ხარისხის ცერებრული ვასკულიტის დაზიანებები ჰქონდა; მოვლენა სავარაუდოდ მკურნალობასთან დაკავშირებულად და მოულოდნელად შეფასდა.

დასკვნა

შედეგად, ამ კვლევაში UCPVax კიბოს ვაქცინა ძლიერ იმუნოგენური (იმუნიტეტის გამააქტიურებელი) და უსაფრთხო იყო და მანამდე მრავალჯერ ნამკურნალებ შორსწასული არაწვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბოს მქონე პაციენტებში მოლოდინზე მაღალი 1-წლიანი საერთო გადარჩენა უზრუნველყო. ამ დადებითი შედეგების საფუძველზე მკვლევრები უფრო ფართო III ფაზის კვლევას დაიწყებენ.

პეპტიდზე დაფუძნებულ კიბოს ვაქცინებს ადამიანის სიმსივნისგან მიღებულ სხვა პერსონალიზებულ უჯრედულ თერაპიებთან შედარებით აქვს ისეთი უპირატესობები, როგორიცაა მარტივი მომზადება, უკეთესი ხელმისაწვდომობა და მისაღები ღირებულება. საინტერესოა, გამოიწვევს თუ არა ამ ვაქცინების სხვა იმუნოთერაპიებზე დამატება უფრო ეფექტიან შედეგებს.

*

შენიშვნა: UCPVax ვაქცინის მოქმედების მექანიზმი კუბის ვაქცინისას ჰგავს, თუმცა კრიტიკულად მნიშვნელოვანი განსხვავებებიც აქვს. კუბის ვაქცინა CimaVax-ის მიერ წარმოქმნილი იმუნური პასუხი იმუნური სისტემის მთავარ უჯრედებს (T-უჯრედებს, NK-ებსა და მაკროფაგებს) კი არა, ანტისხეულებს ეფუძნება, ამიტომ საკმაოდ ხანმოკლე და სუსტ იმუნურ პასუხს იძლევა. UCPVax კიბოს ვაქცინა კი მოქმედებას CD4+ T-უჯრედების მეშვეობით ავლენს და ამით შესაძლოა უფრო ძლიერ და ეფექტიან სიმსივნის საწინააღმდეგო იმუნურ პასუხს უზრუნველყოფდეს.