Yeni Xərçəng Peyvəndi İrəliləmiş Ağciyər Xərçəngi üçün Ümid Verir

Xərçəngi peyvəndlə müalicə etmək cəhdlərinin təxminən 130 illik tarixi var. Bu məqsədlə ilk istifadə olunan vasitələr bakteriyalar idi (baxın: Coley toksinləri). Lakin müalicəvi xərçəng peyvəndləri ilə ardıcıl, əhəmiyyətli və proqnozlaşdırılan cavablar 2010-cu illərə qədər əldə edilmədi. Bununla yanaşı, çox az xərçəng üçün müalicəvi peyvənd FDA təsdiqi ala bildi (melanoma üçün Lmlygic və prostat xərçəngi üçün Provenge). 

İndiyədək sınanan xərçəng peyvəndlərinin məqsədi ortaqdır: immun sistemini xərçəngə qarşı hərəkətə gətirmək. Bu baxımdan xərçəng peyvəndləri immunoterapiyanın bir növüdür. Bu məqsədlə yeni hazırlanmış xərçəng peyvəndinin insanlarda erkən sınaq nəticələri Journal of Clinical Oncology adlı aparıcı onkologiya jurnalında 7 sentyabr 2022-ci ildə dərc edildi.

Adotevi və həmkarlarının bildirdiyi Fransanın faza Ib/IIa tədqiqatında müalicəvi peptid əsaslı xərçəng peyvəndinin (UCPVax), davamlı irəliləmiş kiçikhüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi olan bir çox xəstədə spesifik CD4+ T köməkçi-1 cavabları yaratdığı və peyvəndə cavab verənlərin müalicədən faydalandığı göstərildi.

Peptid Əsaslı Xərçəng Peyvəndi Nədir?

Xərçəng peyvəndi xəstənin immun sistemini hərəkətə gətirməyi, onu şiş hüceyrələrini tanımağa, hücum etməyə və məhv etməyə hazırlamağı hədəfləyir. Peptid peyvəndləmə yanaşmalarında peyvənd hazırlamaq üçün şişə xas antigenlərin sintetik peptid formaları istifadə olunur. Peptid əsaslı xərçəng peyvəndləri adətən istənən immun cavabı yaratmaq üçün yüksək immunogenliyi bilinən antigenlərdən spesifik epitoplar ehtiva edən 20-30 amin turşusundan ibarətdir. Peptid peyvəndlərinin, xüsusilə təhlükəsizlik və istehsal asanlığı baxımından, başqa peyvənd növləri qarşısında çoxlu üstünlüyü var.

Bununla yanaşı, bu gün şişə xas genetik araşdırmalarla əldə edilən fərdiləşdirilmiş peptid əsaslı xərçəng peyvəndi tədqiqatları da mövcuddur.

Ağciyər Xərçəngi üçün UCPVax Peyvəndi

UCPVax şişəleyhinə CD4+ T köməkçi-1 hüceyrə cavabını yaratmaq üçün hazırlanmış, yüksək seçiciliklə seçilən iki köməkçi peptiddən ibarət yeni müalicəvi xərçəng peyvəndidir.  

Tədqiqatın Təfərrüatları

2016-cı ilin apreli ilə 2021-ci ilin iyulu arasında əvvəllər müalicə almış və müalicələrə davamlılıq yaranmış irəliləmiş kiçikhüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngli təxminən 60 xəstə bu çoxmərkəzli tədqiqata daxil edildi.

Müalicə 1, 8, 15, 29, 36 və 43-cü günlərdə 0,25 mg, 0,5 mg və ya 1 mg peyvənd dozalarından ibarət idi; sonra ən çox 12 ay müddətində hər 8 həftədən bir gücləndirici doza verildi.

Faza Ib klinik tədqiqata cəmi 15 xəstə daxil edildi, faza IIa-da isə qiymətləndirilə bilən 51 xəstə müalicə aldı; 51 xəstədən 15-i 0,25 mg, 16-sı 0,5 mg, 20-si 1 mg aldı. Xəstələrin cəmi 95%-i əvvəllər üç xətt sistemli müalicə almışdı. 

Mühüm Tapıntılar

• Tədqiqatın Ib fazasında dozanı məhdudlaşdıran əlavə təsir görülmədi və maksimum tolere edilən doza 1 mg müəyyən edildi.
• Faza IIa xəstələrində UCPVax-ın üçüncü və altıncı dozaları müvafiq olaraq 51 xəstənin 56%-ində və 39 xəstənin 87,2%-ində spesifik CD4+ T köməkçi-1 cavabı yaratdı; üç doza səviyyəsi arasında əhəmiyyətli fərq görülmədi.
• Üçüncü dozadan sonra 0,25 mg alan 15 xəstənin 7-sində, 0,5 mg alan 16 xəstənin 9-unda və 1 mg alan 20 xəstənin 13-ündə cavab görüldü. Gücləndirici dozadan sonra qiymətləndirilən 18 xəstənin demək olar ki, hamısında cavab görüldü.
• 20 xəstədə stabil xəstəlik və 1 xəstədə tam cavab olmaqla 21 xəstədə (39%) xəstəliyə nəzarət müşahidə edildi.
• 51 xəstənin hamısında 1 illik ümumi sağqalım 34,1% idi (95% etibar intervalı [CI] = 23,1–50,4%) və median ümumi sağqalım 9,7 ay idi (95% GA = 6,7–12,6 ay); doza səviyyələri arasında əhəmiyyətli fərq görülmədi.
• Üç dozadan sonra immun cavab verənlər və verməyənlər üçün 1 illik proqressiyasız sağqalım 17,2% (95% GA = 7,8%-38,3%) və 4,5% (95% GA = 0,7%–30,8%, P = 0,015) idi; median ümumi sağqalım isə 11,6 ay (95% GA = 9,7–16,7 ay) və 5,6 ay (95% GA = 2,5–10 ay, P = 0,005) idi. 1 ildə ümumi sağqalım 47,5% (95% GA = 32,2%-70,0%) və 18,2% (95% GA = 7,5%-44,1%) idi.

Müalicə ilə əlaqəli ən geniş yayılmış əlavə təsirlər 1-ci və ya 2-ci dərəcəli inyeksiya yeri reaksiyaları (58,5%), qripəbənzər əlamətlər (16,1%) və mədə-bağırsaq pozuntuları (8,5%) idi. İnyeksiya yeri reaksiyaları 0,5 mg və 1 mg dozada daha çox idi. 0,25 mg alan bir xəstədə 5-ci dərəcəli serebral vaskulit lezyonları vardı; hadisə ehtimalən müalicə ilə əlaqəli qiymətləndirildi və gözlənilməz sayıldı.

Nəticə

Nəticədə bu tədqiqatda UCPVax xərçəng peyvəndi yüksək immunogen (immun cavab yaradan) və təhlükəsiz idi, əvvəllər çoxlu müalicə almış irəliləmiş kiçikhüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngli xəstələrdə gözləniləndən yüksək 1 illik ümumi sağqalım verdi. Tədqiqatçılar bu müsbət nəticələrə əsasən daha geniş faza-III tədqiqatına başlayacaqlar.

Peptid əsaslı xərçəng peyvəndlərinin şəxsin şişindən əldə edilən digər fərdiləşdirilmiş hüceyrə müalicələri ilə müqayisədə asan hazırlanma, daha əlçatan olma və münasib xərc üstünlükləri var. Bu peyvəndləri digər immunoterapiyalara əlavə etməyin daha təsirli nəticələr verib-verməyəcəyi maraq doğurur.

*

QEYD: UCPVax-ın təsir mexanizmi Kuba peyvəndinə bənzəsə də, çox mühüm fərqlərə malikdir. Kuba peyvəndi CimaVax-ın yaratdığı immun cavab immun sisteminin əsas hüceyrələri (T hüceyrələri, NK-lar və makrofaqlar) ilə deyil, anticisimlərlə olur; buna görə çox qısamüddətli və zəif immun cavab verir. UCPVax isə təsirini CD4+ T hüceyrələri vasitəsilə göstərir və bununla daha güclü və təsirli şişəleyhinə immun cavab yarada bilər.