კიბოს იმუნოთერაპია და კოულის ტოქსინები

ახალი თაობის იმუნოთერაპიული წამლები, ე.წ. „იმუნური საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორები“, კანის კიბო ავთვისებიანი მელანომის ჩათვლით მრავალი კიბოს დროს ეფექტიანია. ისინი უჯრედების პირდაპირ მოკვლის ნაცვლად პაციენტის იმუნურ სისტემას უჭერს მხარს და ფუნქციის შესრულების საშუალებას აძლევს.

მიუხედავად იმისა, რომ ეს პრეპარატები ძალიან ახალია, იმუნური სისტემის გააქტიურებით კიბოს მკურნალობის იდეა ძალიან ძველია. იგი 100 წლის წინ განსხვავებული კუთხით აზროვნების მსურველ ახალგაზრდა ქირურგს ეკუთვნოდა.

დაკავშირებული თემა: 

• კიბოს იმუნოთერაპიის ყველა ტიპი და კიბოს ვაქცინები

ახალგაზრდა ქირურგს უილიამ კოულიერქვა. 1890 წლის ზაფხულის ბოლოს ნიუ-იორკში ახალ პაციენტთან შესახვედრად ემზადებოდა. არ იცოდა, რომ ეს ახალგაზრდა ქალი მის ცხოვრებასა და კიბოს კვლევის მომავალს შეცვლიდა.

პაციენტს ელიზაბეტ დეშიელი ერქვა და ბესისაც უწოდებდნენ. იგი 17 წლის იყო და ხელის ჭრილობით მივიდა. მცირე ტრავმას ჰგავდა, დაზიანების ადგილზე პატარა შეშუპება ჰქონდა, მაგრამ არ ხორცდებოდა და ძალიან სტკიოდა. სხვა ექიმებთანაც იყო ნამყოფი, თუმცა სწორი დიაგნოზი ვერავინ დასვა.

კოულის ჯერ ინფექცია ეგონა, მაგრამ ბიოფსიამ აჩვენა შორსწასული ავთვისებიანი კიბო, რომელსაც სარკომა ეწოდება.

მაშინ ბესისთვის ბევრი ვერაფერი გაკეთდებოდა. ეს რადიოთერაპიისა და ქიმიოთერაპიის ეპოქამდე იყო. კოულიმ ერთადერთი შესაძლო რამ გააკეთა: გავრცელების შესაჩერებლად ბესის მარჯვენა ხელი იდაყვს ქვემოთ ამპუტაციით მოკვეთა. ჩარევამ არ იმოქმედა და 1 თვეში კიბომ მის ფილტვებში, ღვიძლსა და მთელ სხეულში მეტასტაზები წარმოქმნა.

ბესის ბოლო დღეები ტკივილში გავიდა და მისი მდგომარეობა გულს ხეთქავდა. 23 იანვარს, 1891 წელს, გარდაცვალებისას კოული გვერდით ედგა. მისმა სიკვდილმა ახალგაზრდა ქირურგებზე დიდი გავლენა მოახდინა.

ბესის სიკვდილმა კოული მოქმედებისკენ უბიძგა. მაშინ კიბოზე ბევრი არაფერი იცოდნენ. მან ნიუ-იორკის საავადმყოფოს ათობით ძველი საქმე შეისწავლა და ამ ულმობელი, აგრესიული დაავადების გასაგებად დახმარებას ეძებდა.

კოული ფიქრობდა, რომ ბიოლოგიური გამონაკლისის დანახვისას ყურადღებით უნდა დაესვა კითხვა: „რატომ მოხდა ეს?“

ერთ-ერთი ასეთი გამონაკლისი გერმანელ ემიგრანტ ფრედ შტაინის შემთხვევა იყო. იგი 8 წლის წინ ნიუ-იორკის საავადმყოფოს პაციენტი ყოფილა. კისრის სიმსივნე ექიმებმა არაერთხელ ამოკვეთეს, მაგრამ ყოველი ოპერაციის შემდეგ ბრუნდებოდა და მის სიკვდილს ელოდნენ.

მაშინ შტაინს სტრეპტოკოკით გამოწვეული კანის ცხელებიანი ინფექცია დაემართა. თითქოს დღეები დათვლილი ჰქონდა, მაგრამ არ მოკვდა. სიმსივნეც გაქრა და გაწერეს. კოულის აინტერესებდა, ამდენი წლის შემდეგ კვლავ ცოცხალი იყო თუ არა.

ამიტომ 1891 წლის ზამთარში ქირურგი უილიამ კოული დეტექტივად გადაიქცა. მანჰეტენის ქვემო ისტ-საიდში გერმანელი ემიგრანტების დასახლებაში დაიწყო ძიება. კისერზე შესამჩნევი ნაწიბურის მქონე ფრედ შტაინს კარდაკარ ეძებდა. რამდენიმე კვირაში იპოვა და ნახა, რომ ცოცხალი იყო და კიბო არ დაბრუნებოდა.

შემდეგ იკითხა, რატომ გაქრა ინფექციის შემდეგ კიბო და აღარ განმეორდა; იფიქრა, რომ სტრეპტოკოკულმა ინფექციამ კიბო უკუაქცია. აინტერესებდა, რა მოხდებოდა, თუ პაციენტებში ბაქტერიის შეყვანით ეფექტის გამეორებას შეეცდებოდა.

მძიმე პაციენტებში იდეის გამოცდა გადაწყვიტა. პირველი ცდა ბესის მსგავსი სარკომის მქონე იტალიელ ემიგრანტ ზოლაში ჩაატარა. ყელის სიმსივნეებით მძიმედ იყო ავად, უჭირდა ჭამა, საუბარი და სუნთქვაც. კოული თვეების განმავლობაში სტრეპტოკოკით ინფიცირებას ცდილობდა, თუმცა საკმარისი პასუხი ვერ მიიღო.

შემდეგ უფრო ძლიერი ბაქტერია გამოიყენა. ზოლას მძიმე ცხელებიანი დაავადება დაემართა და სიცოცხლისთვის საშიშ ინფექციას ებრძოდა. 24 საათში მისი ფორთოხლისხელა სიმსივნე შემცირებას იწყებდა.

ზოლა სრულად გამოჯანმრთელდა. კოულიმ იცოდა, რომ რაღაც იპოვა და ბაქტერიის გამოყენების კვლევა გააგრძელა. დროთა განმავლობაში ცხელებიანი ინფექციით კიბოს მკურნალობის მეთოდს კოულის ტოქსინები უწოდა.

ეს ამაღელვებელი პერიოდი იყო. კოული უპრეცედენტო წარმატებებს აღწევდა და მის ძალისხმევას ამერიკასა და უცხოეთში ტაშით ხვდებოდნენ. ცხელებიანი ინფექციების ზოგი კიბოს დროს მოქმედება სხვებმაც შენიშნეს (Busch 1866, Fehleisen 1883, Eschweller 1898, Schmidt 1910, Wolffheim 1921, Braunstein 1929, Engel 1934, Sinek 1936, Schulz 1969). თუმცა არავინ იცოდა, როგორ მუშაობდა კოულის ტოქსინები, ანუ ცხელებიანი ინფექციები, ან რატომ მოქმედებდა ხან და ხან არა. ვერც თავად ხსნიდა. მოგვიანებით გაირკვეოდა, რომ ინფექციით ისინი იმუნური სისტემის გამააქტიურებელ და მარეგულირებელ მექანიზმებს აამოქმედებდა. ისევე, როგორც თანამედროვე იმუნოთერაპიებიმსგავსად, თუმცა სხვა მექანიზმებით.

იმუნური სისტემისა და კიბოს კავშირი 1990-იან წლებამდე საიდუმლოდ დარჩებოდა. უჯრედებზე პირდაპირ მომაკვდინებელი ქიმიოთერაპიის ჩრდილში მოქცეული იმუნური სისტემის მნიშვნელობა პროფესორ ჯეიმს ელისონის კვლევებით 90-იანი წლების შემდეგ გამოიკვეთა.

1900-იანი წლების დასაწყისში რადიოთერაპიის განვითარებამ კოულის ტოქსინები ჩრდილში მოაქცია. 1936 წელს მისი გარდაცვალების შემდეგ ქალიშვილი ჰელენ კოული ნოტსი მამის ბიოგრაფიისთვის ჩანაწერებს სწავლობდა და დაასკვნა, რომ მან ტოქსინებით მრავალი პაციენტი განკურნა. თუმცა წარმატებულად წოდებული შედეგები შემდგომ კვლევებში მკაფიოდ ვერ გაიმეორეს.

მას შემდეგ მკვლევრებმა იმუნურ სისტემაზე მეტი გაიგეს და თანამედროვე იმუნოთერაპიები შეიქმნა. დღეს ამით მკურნალობაში წარმატებას აღწევენ. იმუნური ძალის გამომყენებელი თერაპიები მელანომის გარდა თირკმლის, ფილტვის, თავისა და კისრის, კუჭის, ლეიკემიისა და შარდის ბუშტის კიბოშიც გამოიყენება.

ყველა მკურნალობისას, რომელიც კიბოს წინააღმდეგ იმუნურ ძალას იყენებს, პატივი უნდა ვცეთ უილიამ კოულის მიერ 100 წლის წინ დაწყებულ სამუშაოს.

დაკავშირებული თემები

• ოპერაციისას გამოყენებული იმუნოთერაპიული გელით კიბოს განმეორების პრევენცია
• აღმოჩენილია ბიომარკერი, რომელიც კიბოში იმუნოთერაპიის ეფექტიანობას პროგნოზირებს
• რა გვერდითი მოვლენები აქვს იმუნოთერაპიულ წამლებს და როგორ მკურნალობენ?
• ნაწლავის ფლორის მრავალფეროვნებამ იმუნოთერაპიის ეფექტიანობა შეიძლება გაზარდოს