წვრილუჯრედოვანი და არაწვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბო – რა განსხვავებაა?

ფილტვის კიბოს ორი ძირითადი ტიპი არსებობს: წვრილუჯრედოვანი და არაწვრილუჯრედოვანი. ორივე ფილტვებს აზიანებს, თუმცა მათ შორის რამდენიმე მნიშვნელოვანი განსხვავებაა, მათ შორის მკურნალობის მეთოდებსა და პროგნოზში (მიმდინარეობაში).

წვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბოს მიკროსკოპით შესწავლისას უჯრედები მართლაც მცირე და მრგვალია. არაწვრილუჯრედოვანი კიბოს უჯრედები უფრო დიდია.

ყველა ფილტვის კიბოს დაახლოებით %15 წვრილუჯრედოვანია.

არაწვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბოს 4 ძირითადი ქვეტიპია: ადენოკარცინომა, ბრტყელუჯრედოვანი და მსხვილუჯრედოვანი კარცინომა და სხვაგვარად დაუზუსტებელი (NOS= სხვაგვარად დაუზუსტებელი).

სტატიაში წვრილუჯრედოვანი და არაწვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბოს; 

• სიმპტომების,
• მიზეზების, 
• დიაგნოზისა და
• მკურნალობის განსხვავებებს გაეცნობით.

განსხვავდება სიმპტომები?

ორივე ტიპი მსგავს სიმპტომებს იწვევს. ფილტვის კიბოს პაციენტთა ნახევარზე მეტს შორს წასულ სტადიამდე ჩივილი არ აქვს. ამიტომ მნიშვნელოვანია როგორც შესაძლო ნიშნების ცოდნა, ისე ინტენსიური მოწევის გამო მაღალი რისკის პირებში ფილტვის კიბოს სკრინინგის ჩატარება.

შემდეგი ნიშნები ფილტვის კიბოზე შეიძლება მიუთითებდეს: 

• მადის დაკარგვა,
• სისხლიანი ნახველი, 
• გულმკერდის ტკივილი,
• ხანგრძლივი გაუვალი ხველა,
• ყლაპვის გაძნელება, 
• მკაფიო მიზეზის გარეშე მუდმივი სისუსტე, 
• ქოშინი,
• შეშუპება, განსაკუთრებით სახესა და კისერზე, 
• მსტვენავი სუნთქვა

ორივე ტიპის სიმპტომები დიდწილად მსგავსია. თუმცა წვრილუჯრედოვანმა კიბომ შეიძლება მეტი დაღლილობა და წონის კლება გამოიწვიოს, რადგან ჩვეულებრივ უფრო სწრაფად ვრცელდება. გვიან სტადიებზე ფილტვის კიბომ ძვლის მეტასტაზების გამო ძვლების ტკივილიც შეიძლება გამოიწვიოს.

განსხვავდება მიზეზები?

წვრილუჯრედოვანი და არაწვრილუჯრედოვანი კიბოს რისკფაქტორები და მიზეზები, როგორც წესი, მსგავსია.

მოწევა უდავოდ ფილტვის კიბოს ყველაზე მნიშვნელოვანი რისკფაქტორია. კვამლი და მასში არსებული ქიმიკატები — კანცეროგენები, ფილტვებს აზიანებს და კიბოს გამომწვევ უჯრედულ ცვლილებებს ქმნის. სიგარეტის მსოფლიოში გავრცელებამდე ფილტვის კიბო იშვიათ კიბოებს მიეკუთვნებოდა.

ამასთან, წვრილუჯრედოვანი კიბოების %99-ის მიზეზი მოწევაა, არაწვრილუჯრედოვანებში კი მისი როლი დაახლოებით %90-ია.

ფილტვის კიბოს სხვა მიზეზები მოიცავს:

• მეორადი და თუნდაც მესამე ხელის თამბაქოს კვამლის ზემოქმედებას,
• აზბესტის, ნიკელის, ქრომის, დარიშხანის, ჭვარტლის ან კუპრის მსგავსი ქიმიკატების ზემოქმედებას,
• ფილტვის კიბოს ოჯახურ ისტორიას,
• HIV-ის არსებობას
• ჰაერის მნიშვნელოვანი დაბინძურების რეგიონში ცხოვრებას 
• გარემოს რადონის ზემოქმედებას

- დაკავშირებული თემა: ფილტვის კიბოს მოწევისგან დამოუკიდებელი მიზეზები (დეტალურად)

განსხვავდება დიაგნოზი?

სიმსივნის მდებარეობა ტიპზე მინიშნებას გვაძლევს, მაგრამ პათოლოგის მიერ მიკროსკოპში კიბოს უჯრედების პოვნასა და განსაზღვრამდე ადამიანის ფილტვის კიბოს ტიპს ზუსტად ვერ ვიტყვით.

შემდეგ პათოლოგი უჯრედის ზომისა და შესახედაობის შესწავლით განსაზღვრავს, კიბო წვრილუჯრედოვანია თუ არაწვრილუჯრედოვანი.

ორივე ტიპის სადიაგნოსტიკო ტესტების მაგალითებია:

ფილტვის კიბოს დიაგნოზი უმეტესად საეჭვო პაციენტებში ჩატარებული კომპიუტერული ტომოგრაფიის ან PET-კტ სკანირების შემდეგ ბიოფსიით ისმება.

ბიოფსია: მოიცავს ფილტვის შესაძლო კიბოს უჯრედების მცირე ნიმუშის შემოწმებას. დღეს ტომოგრაფიის კონტროლით ფილტვის ბიოფსია გამოვლენილი სიმსივნიდან ნიმუშის ასაღებად ჩვენი ყველაზე ხშირად არჩეული მეთოდია. ის ნაკლებ გვერდით ეფექტს იწვევს და ბიოფსიის უფრო ეფექტიან აღებასაც უზრუნველყოფს.

ბრონქოსკოპია: სპეციალური ხელსაწყო, ბრონქოსკოპი, რომლის ბოლოშიც კამერაა, პირით ან ცხვირით შეჰყავთ. პულმონოლოგი ან გულმკერდის ქირურგი მას ფილტვების შიგნით დასათვალიერებლად და ქსოვილის ნიმუშების ასაღებად იყენებს.

განსხვავდება სტადიების განსაზღვრა?

სტადია გვაწვდის ინფორმაციას სიმსივნის ზომასა და კიბოს გავრცელების მასშტაბზე და მკურნალობის ერთ-ერთი მთავარი განმსაზღვრელია.

რა სტადიები აქვს არაწვრილუჯრედოვან ფილტვის კიბოს?

• სტადია 1, სიმსივნე მხოლოდ ერთ ფილტვშია და ლიმფურ კვანძებში არ არის. 
• სტადია 2, კიბო სიმსივნის შემცველი ფილტვის გარშემო ლიმფურ კვანძებშია გავრცელებული. 
• სტადია 3a, კიბო დაზიანებული ფილტვის მხარეს სასულის, გულმკერდის კედლისა და დიაფრაგმის გარშემო ლიმფურ კვანძებშია გავრცელებული. 
• სტადია 3b, კიბო მეორე ფილტვის ან კისრის ლიმფურ კვანძებშია გავრცელებული.
• 4. სტადია, კიბო სხეულის დანარჩენ ნაწილებსა და ფილტვების სხვა უბნებშია გავრცელებული (მეტასტაზური).

რა სტადიები აქვს წვრილუჯრედოვან ფილტვის კიბოს?

წვრილუჯრედოვან ფილტვის კიბოს ორ სტადიად ვაფასებთ; თორაქსით (გულმკერდით) შემოფარგლული და გავრცელებული.

• გულმკერდის ღრუში შემოფარგლულ, ანუ ადრეულ სტადიაზე, სიმსივნე ერთ ფილტვსა და მიმდებარე ლიმფურ კვანძებშია.
• გავრცელებულ სტადიაზე სიმსივნე სხეულის სხვა ორგანოებთან ერთად მეორე ფილტვსაც მოედო.

განსაკუთრებით წვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბო ტვინის მეტასტაზების წარმოქმნისკენაა მიდრეკილი. ამიტომ სტადიის დადგენისა და დაკვირვებისას აუცილებლად უნდა ჩატარდეს ტვინის მრ და დაავადების არსებობა შემოწმდეს.

შეიძლება ადამიანს ორივე ტიპის ფილტვის კიბო ერთდროულად ჰქონდეს?

კვლევების მიხედვით ფილტვის კიბოს მქონეთა დაახლოებით 10 პროცენტს წვრილუჯრედოვანიც და არაწვრილუჯრედოვანიც აქვს.

განსხვავდება მკურნალობა?

რადიოთერაპიას, ქიმიოთერაპიას, ფილტვის კიბოს ოპერაციებსა და იმუნოთერაპიასორივე ტიპის მკურნალობაში აქვს ადგილი. თუმცა გენეტიკურ ცვლილებებზე მიმართული მოლეკულური მკურნალობა (ჭკვიანი წამლები) მხოლოდ არაწვრილუჯრედოვან კიბოშია ეფექტიანი.

შორს წასული წვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბოს პირველი ხაზის მკურნალობაში 40 წლის შემდეგ პირველად იმუნოთერაპიით გადარჩენის მნიშვნელოვანი სარგებელი მიიღეს. ქვემოთ ვიდეო ამ წინსვლას აღწერს:

წვრილუჯრედოვანი კიბო ქიმიოთერაპიის მიმართ არაწვრილუჯრედოვანზე უფრო მგრძნობიარეა. ექიმებმა მკურნალობაში შეიძლება კომბინაცია გამოიყენონ სიმსივნის სტადიისა და ზომის მიხედვით. 

წვრილუჯრედოვან კიბოს ტვინში მეტასტაზირების მაღალი ალბათობა აქვს. ამიტომ ტვინში დაავადების ნიშნების გარეშეც შეიძლება დამცავი დასხივება ჩატარდეს. ამას პროფილაქტიკური რადიოთერაპია ჰქვია. 

წვრილუჯრედოვანი კიბო არაწვრილუჯრედოვანზე უფრო აგრესიულად მიიჩნევა და ჩვეულებრივ უფრო სწრაფად იზრდება. შეფასებით პაციენტთა 90 პროცენტში დიაგნოზისას კიბო უკვე ახლომდებარე ლიმფურ კვანძებში ან ორგანოებშია გავრცელებული.