შინაარსზე გადასვლა
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan · სამედიცინო ონკოლოგი

ონკოლოგიურ პაციენტებს ტექნოლოგიის გარდა კარგი მოვლაც სჭირდებათ

ონკოლოგიურ პაციენტებს ტექნოლოგიის გარდა კარგი მოვლაც სჭირდებათ

უახლესი წამლებითა და ტექნოლოგიებით კიბოს მკურნალობა ყოველდღიურად ძვირდება. განვითარებულ ქვეყნებსაც ხარჯის დაფარვა აშფოთებთ. განვიხილავთ, ახანგრძლივებს თუ არა სიცოცხლეს ფასის შესაბამისად. ამასთან, ახალი ტექნოლოგიების შექმნაზე დახარჯულ ძალისხმევაზე გაცილებით ნაკლები უკეთ მოვლასა და მომსახურებაზე იხარჯება, მაშინ როცა კარგი მხარდამჭერი მოვლა სიცოცხლესა და ხარისხზე წამლის ტოლფასად მოქმედებს. შეიძლება რაღაც მნიშვნელოვანი გვრჩებოდეს…

მკურნალობის შანსის იმედით (ან უიმედოდ) მომლოდინე პაციენტი

ჩვენსავით განვითარებული ჯანდაცვის პრობლემები გვერდზე გადავდოთ: ნიგერიაში, მალაიზიაში, ინდოეთსა და მრავალ დაბალ-საშუალოშემოსავლიან ქვეყანაში ასობით ადამიანი ქუჩაში რიგში ელოდება ონკოლოგს. უმეტესად ქიმიოთერაპია გამოიყენება, დასხივება და ქირურგია იშვიათია. დაბალშემოსავლიანებში %90-ს საბაზისო რადიოთერაპიაზეც არ მიუწვდება ხელი.

შეიძლება ტექნოლოგიაზე ორიენტირებულმა მიდგომამ დაბალ-საშუალოშემოსავლიანებში მეტი ზიანი მოიტანოს?

პოლიტიკის შესაფასებლად ბოლო 15 წელია 40 ქვეყნის ათზე მეტი მკვლევართა ჯგუფი მუშაობს. მოკლედ, ყველა წრე — მკვლევრები, ექიმები, პოლიტიკოსები, მოვლის საზოგადოებები — განათლებასა და პერსონალზე უნდა კონცენტრირდეს, რათა ყველას დროული სწორი მოვლა მიეცეს.

მზარდი პრობლემა

ახალი შემთხვევები იზრდება. ათი წლის წინ მსოფლიოში 12.7 მილიონი ადამიანი კიბოთი ცხოვრობდა, ეკონომიკური გავლენა 290 მილიარდი დოლარი იყო. 2030 წლამდე 21.7 მილიონი და 458 მილიარდი დოლარია მოსალოდნელი; მიზეზია საშუალო ასაკის ზრდა, მოსახლეობის მატება და ცხოვრების ცვლილებები. მაგრამ ქვეყნების მიხედვით რიცხვები მკვეთრად განსხვავდება.

EUROCARE-5-ით ევროპაშიც სიკვდილიანობა და ავადობა განსხვავდება. 2014 წელს დანიის (ერთ-ერთი საუკეთესო მომსახურება) და ლიტვის (ყველაზე ცუდი) ძუძუს კიბოს გადარჩენაში % 14.5 სხვაობა იყო. სწორი ნაწლავის კიბოში ქვეყნებს შორის სხვაობა % 32-მდე იყო.

სიკვდილიანობის მაჩვენებელი ყოველ 1000 ადამიანზე წლიურ ახალ სიკვდილთა წილია; უხეშ სიკვდილიანობასაც უწოდებენ.

ავადობის მაჩვენებელი გარკვეულ პოპულაციაში დროის მონაკვეთში დაავადებულთა რაოდენობის ჯანმრთელად დარჩენილებთან თანაფარდობაა. მას სიკვდილიანობის სიჩქარესაც უწოდებენ. ამასთან, სიტყვა სიკვდილიანობა ავადმყოფობის მდგომარეობადაც გამოიყენება.

აზიაშიც დიდი განსხვავებებია: ძუძუს ან კოლორექტული კიბოს დიაგნოზიდან 1 წლის შემდეგ სიკვდილიანობა 2012 წლის კვლევით მალაიზიაში %12, მიანმარში %45 იყო. ტაილანდში 1/4-ს, ვიეტნამში 2/3-ს მკურნალობის გამო მძიმე ფინანსური პრობლემა ჰქონდა.

ღარიბი ქვეყნების საავადმყოფოებს საბაზისო ინფრასტრუქტურა და პერსონალი აკლია. მუმბაის Tata ინდოეთის უძველესი და უდიდესი ონკოცენტრია: წელიწადში 40.000 პაციენტზე 164 უფროსი აკადემიური თანამშრომელი. აშშ-ის MD Anderson წელიწადში 33.000-ს იღებს, მაგრამ 11-ჯერ მეტი თანამშრომლით (1.834).

სუბსაჰარულ აფრიკაში მხოლოდ 16 ქვეყანას აქვს საბაზისო პათოლოგია. საჭიროა აღჭურვილობა და მომზადებული პერსონალი. აფრიკაში ყოველ 2.3 მილიონზე საშუალოდ ერთი პათოლოგია, მდიდარ ქვეყნებში — ყოველ 15.000-დან 20.000-მდე ადამიანზე.

კიდევ პრობლემაა გვიანი დიაგნოზი. ტუნისში ხუთწლიანი გადარჩენა მხოლოდ % 68.4-ია (ჩვენსავით განვითარებულ ჯანდაცვაში %85-ზე მეტი). მიზეზია სტიგმაც: ბევრ ქალს ექიმისთვის ქმრის ნებართვა სჭირდება და დიაგნოზით განქორწინების ეშინია.

ცოდნისა და ცნობიერების ნაკლებობა, ფინანსები და მკურნალობის არქონა ადრეულ დიაგნოზს აფერხებს. ამიტომ საკუთარი დეფიციტის მიუხედავად ბიუჯეტის ტექნოლოგიაზე გადატანა შემაშფოთებელია.

ვიფიქროთ ღირებულებაზე

ბოლო ათწლეულში მიზნობრივი და იმუნოთერაპიული წამლები მკვეთრად გამრავლდა. ქირურგიაში რობოტიკაც გაიზარდა; ტომოთერაპია და პროტონული თერაპია ფართოვდება.

განვითარებადი ეკონომიკები ამ ძვირ ტექნოლოგიებში ინვესტირებს, თუმცა მდიდარი ქვეყნების შესყიდვისა და მოლაპარაკების ძალა და ხარჯეფექტიანობის შეფასების სისტემა არ აქვს.

მკაფიო მაგალითია პროტონული თერაპია. ბევრ კიბოში კლასიკურ დასხივებაზე უპირატესობა არ დადასტურდა და გაცილებით ძვირია, თუმცა ბრაზილიაში, რუსეთში, ინდოეთში, ჩინეთსა და სამხრეთ აფრიკაში სულ მცირე 18 აპარატი იგეგმება. თითო 140 მილიონი დოლარია. ქვეყნებს არა მხოლოდ ამ დაუდასტურებელი ტექნოლოგიის ინფრასტრუქტურა, არამედ საბაზისო რადიოთერაპიისა და ადამიანური რესურსის დაახლოებით % 60 აკლიათ.

სხვა საკითხია ქირურგია: უღარიბესებში % 5-ზე ნაკლებს აქვს უსაფრთხო, ეკონომიური და დროული ოპერაცია, საშუალოშემოსავლიანებში — % 22-ს. იმავე ქვეყნებში იმუნოთერაპიას ყოველწლიურად ასობით მილიონი ხმარდება.

თუმცა ყოველი მიღწევა ღირებულია, რადგან მილიონთა გადარჩენის პოტენციალი აქვს. იმუნოთერაპიები, მიზნობრივი კიბოს წამლები, CAR-T და crispr ცოდნისა და მაღალი ტექნოლოგიის პროდუქტებია და ამიტომ ძვირია. ამასთან, ათასწლეულების ისტორიაში პირველად ვიფიქრეთ, რომ კიბოს ჯერ მართვადად, შემდეგ სრულიად განკურნებადად ვაქცევთ (არა მცენარეების ექსტრაქტებით , არამედ რთულ ბიოლოგიაზე მორგებული პროდუქტებით მკურნალობის აუცილებლობა მეცნიერებმა უკვე გაიგეს და ძალისხმევა ძირითადად გენეტიკურ ტექნოლოგიებზე გადაიტანეს). დროთა განმავლობაში ხელმისაწვდომობა გაიზრდება, მაგალითად პატენტის გასვლისას ბიომსგავსების შექმნით. მაგრამ მღელვარებამ მთავარი არ უნდა დაგვავიწყოს: რესურსის სამართლიანად და გონივრულად გამოყენებით, კარგი პერსონალის მომზადებით სიცოცხლესა და ხარისხში რთულად მისაწვდომ ახალ წამლებზე მეტი წვლილი შეგვიძლია შევიტანოთ.

მოკლედ, განვითარებად ქვეყნებში სიცოცხლის გადამრჩენი — ადრეული დიაგნოზის კიბოს სკრინინგის, საბაზისო ქირურგიისა და რადიოთერაპიის — გამოყენება მცირეა, ძვირი ჩარევები კი ჭარბი და მნიშვნელოვანი სარგებლის გარეშე. მოვლის ხარისხის უგულებელყოფა მდიდარ ქვეყნებსაც ეხება. სწრაფი, იაფი გამოსავალია:

  • უკეთ მოვლისთვის პერსონალის სწავლება ახალ წამალზე გაცილებით იაფად უკეთ შედეგებს გვპირდება.
  • გუნდში საკმარისი სპეციალიზებული პროფესიონალი უნდა იყოს, მაგალითად ონკოლოგიური ექთნები, პალიატიური მოვლისა და დამატებითი მედიცინის სპეციალისტები,
  • პაციენტისა და ოჯახის სწავლება მთელი მკურნალობისას მნიშვნელოვანი იყოს,
  • მკურნალობას სოციალური და ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა ახლდეს,
  • ონკოლოგიური რეაბილიტაცია და პალიატიური მოვლა რუტინულ ნაწილად იყოს,
  • მოწევის შეწყვეტის მხარდაჭერა იყოს (ხშირად ვამბობთ, მაგრამ მნიშვნელობას ციფრი აჩვენებს: ევროპაში მოწევის მხოლოდ %5-ით შემცირება ადრეული სიკვდილისა და ხარჯების აცილებით წელიწადში 10 მილიარდ ევროს დაზოგავს).
  • მიუხედავად იმისა, რომ კიბო ხშირად 50 წლის შემდეგ ჩანს, ბავშვობიდან დამცავი ჯანსაღი ჩვევებისთვის პოლიტიკა უნდა შეიქმნას და მტკიცედ განხორციელდეს.

დავასრულოთ შთაგონების წყარო Nature-ის ავტორის, პროფესორ Richard Sullivan-ის სიტყვებით: „კიბოში ტექნოლოგიები მხოლოდ ინსტრუმენტებია. კარგი შედეგებისთვის სოციალურ-პოლიტიკური და ეკონომიკური სისტემებია მნიშვნელოვანი“.

წყაროები

Richard Sullivan, C. S. Pramesh& Christopher M. Booth.
Cancer patients need better care, not just more technology.
Nature - 21 September 2017.

ვიზიტის მოთხოვნა

DROZDOGAN-ის ხელოვნური ინტელექტი

ერთად განვიხილოთ ეს სტატია

დასვით კითხვები სტატიის შესახებ და წაიკითხეთ პასუხები ჩვენი საიტის გამოქვეყნებულ წყაროებთან ერთად.

DROZDOGAN-ის ხელოვნური ინტელექტი

Drozdogan-ის ასისტენტი

ონკოლოგიურ პაციენტებს ტექნოლოგიის გარდა კარგი მოვლაც სჭირდებათ

დასვით კითხვები სტატიის შესახებ და წაიკითხეთ პასუხები ჩვენი საიტის გამოქვეყნებულ წყაროებთან ერთად.

საუბრისა და კონფიდენციალურობის შესახებ ინფორმაცია

ამ საუბარში პასუხობს Drozdogan-ის ასისტენტი. საიტის უფლებამოსილმა ადმინისტრატორებმა შესაძლოა იგი ხარისხის შესამოწმებლად განიხილონ. არ გააზიაროთ პირადი ინფორმაცია.

პასუხები მზადდება OpenAI-ის ინფრასტრუქტურით. კითხვებსა და პასუხებს ამუშავებს ეს სერვისი; საუბრის ჩანაწერები ინახება ჩვენს საიტზე. არ გააზიაროთ საიდენტიფიკაციო, საკონტაქტო ან პირადი ჯანმრთელობის ინფორმაცია.

0 / 1000

მხოლოდ საინფორმაციოდ; არ იძლევა პირად დიაგნოზს ან მკურნალობის რჩევას.

დაკავშირებული სტატიები

გაეცანით სხვა სტატიებს ამ თემაზე.

იყავით ინფორმირებული

მიიღეთ ახალი სტატიები და სამეცნიერო სიახლეები ელფოსტით.

Google Analytics საჯარო გვერდებზე ამ ფანჯრისგან დამოუკიდებლად მუშაობს და შეიძლება ანალიტიკური ქუქიები გამოიყენოს. აქ გაკეთებული არჩევანი მხოლოდ გარე სერვისებს მართავს.