ოვარიული (საკვერცხის) კიბოს სიმპტომების ამოცნობა მცდარ და დაგვიანებულ დიაგნოზს ამცირებს

ოვარიული (ქალის საკვერცხის) კიბო, გინეკოლოგიურ (ქალებისთვის სპეციფიკურ) სიმსივნეებს შორის ყველაზე ხშირად იწვევს სიკვდილს. ამ დიაგნოზის მქონე პირთა 40%-ზე ნაკლებშია შესაძლებელი განკურნება (სრული გამოჯანმრთელება), ხოლო აშშ-ში ყოველწლიურად დაახლოებით 12810 ადამიანი ამ დაავადებით იღუპება. თურქეთის კიბოს სტატისტიკა-ის მიხედვით, 2020 წელს ჩვენს ქვეყანაში საკვერცხის კიბო 4059 ქალს დაუდგინდა და ამ დაავადებით 2730 ქალი გარდაიცვალა.

ბოლო 25 წლის განმავლობაში მეცნიერები საკვერცხის კიბოს ყველაზე ადრეულ, განკურნების მაღალი შანსის მქონე სტადიებზე აღმოსაჩენად კიბოს სკრინინგის ტესტის შემუშავებას ცდილობენ. სამწუხაროდ, ასიათასობით მონაწილის მომცველმა მრავალმა კლინიკურმა კვლევამ ეფექტიანი სკრინინგის გზა ვერ გამოავლინა. მეტიც, აშშ-ის პრევენციული სერვისების სამუშაო ჯგუფმა 2018 წელს საკვერცხის კიბოს სკრინინგს D შეფასება მიანიჭა. ეს ნიშნავს, რომ პერიოდული სკრინინგი რეკომენდებული არ არის, რადგან გადარჩენას არ აუმჯობესებს და შესაძლოა პაციენტს ზიანი მიაყენოს.

ეფექტიანი სკრინინგის ტესტის არარსებობის გამო საკვერცხის კიბოს მქონე პირთა 70%-ს დიაგნოზს შორსწასულ სტადიაზე უსვამენ, როდესაც მკურნალობა უფრო რთულია. I ან II სტადიის დროს, როცა კიბო საკვერცხეებითა და მენჯის (საზარდულის) არით შემოიფარგლება, პაციენტთა დაახლოებით 60%-დან 90%-მდე დიაგნოზიდან 5 წლის შემდეგაც დაავადების გარეშე რჩება. III ან IV სტადიის დროს კი, როდესაც კიბო მუცლის ღრუსა და შორეულ ორგანოებშია გავრცელებული, ეს მაჩვენებელი მხოლოდ 10%-დან 40%-მდეა.

კიდევ ერთი საკითხია, რომ საკვერცხის სიმსივნეების ქირურგიულად სრულად ამოკვეთის შემთხვევაში, შორსწასული დაავადების მქონე პირებშიც გამოჯანმრთელების შანსი უფრო მაღალია. ეს საერთო გადარჩენისთვის ადრეულ დიაგნოსტიკას კიდევ უფრო მნიშვნელოვანს ხდის.

სკრინინგის ტესტის გარეშე ბევრი ექიმი შეცდომით ვარაუდობს, რომ საკვერცხის კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკა შეუძლებელია. როგორც გინეკოლოგიური ონკოლოგი, რომელიც ყოველწლიურად ასობით ასეთ პაციენტს მკურნალობს, ამ დაგვიანებულმა დიაგნოზებმა გული დამწყვიტა. დამაინტერესა, დაეხმარებოდა თუ არა სიმპტომების უკეთ ამოცნობა ექიმებსა და პაციენტებს კიბოს უფრო ადრე აღმოჩენაში.

ამოცნობადი სიმპტომები, რომლებიც საკვერცხის კიბოს ადრეულ სტადიაზე შეიძლება მიუთითებდეს

ისტორიულად საკვერცხის კიბოს „ჩუმ დაავადებას“ უწოდებდნენ, რადგან მიაჩნდათ, რომ ადრეული სიმპტომების ამოცნობა შეუძლებელი იყო. პაციენტებს ხშირად იმდენად გვიან უსვამდნენ დიაგნოზს, რომ ექიმები ფიქრობდნენ: ადრეული აღმოჩენისთვის ვერაფერს გააკეთებდნენ.

თუმცა ბოლო 20 წლის განმავლობაში მრავალი კვლევა ჩატარდა, რომელმაც საკვერცხის კიბოს ადრეული გამაფრთხილებელი ნიშნების არსებობა აჩვენა. ერთ-ერთი მათგანი 2000 წელს განხორციელდა. საკვერცხის კიბოს მქონე 1700 პირის გამოკითხვამ გამოავლინა, რომ პაციენტთა 95% დიაგნოზამდე სამიდან 12 თვემდე პერიოდში მკაფიო სიმპტომებს აღწერდა.

საკვერცხის კიბოს ყველაზე ხშირი სიმპტომები იყო:

• ტკივილი მენჯის (საზარდულის) და მუცლის არეში,
• შარდვის მოთხოვნილების გახშირება,
• ჭამის გაძნელება ან სწრაფად დანაყრების შეგრძნება, ან
• მუცლის შებერილობა.

მნიშვნელოვანია, რომ როგორც შორსწასული, ისე ადრეული დაავადების მქონე პირები მსგავს სიმპტომებს აღწერდნენ. სხვადასხვა მკვლევრის შემდგომი კვლევებიც ადასტურებს, რომ სიმპტომები ადრეული სტადიის პაციენტებშიც ხშირად ვლინდება.

ამასთან, აღმოჩნდა, რომ საკვერცხის კიბოს ხშირად შეცდომით სხვა მდგომარეობად მიიჩნევდნენ. როდესაც პაციენტებს ვკითხეთ, რას ასახელებდნენ ექიმები სიმპტომების მიზეზად, 15%-ში ეს გაღიზიანებული ნაწლავის დაავადება იყო, 12%-ში – სტრესი, 9%-ში – გასტრიტი, 6%-ში – ყაბზობა, 6%-ში – დეპრესია და 4%-ში – სხვა მიზეზი. პაციენტთა ოცდაათ პროცენტს სხვა მდგომარეობის მკურნალობა დაუნიშნეს, ხოლო 13%-ს უთხრეს, რომ პრობლემა არ ჰქონდა.

მნიშვნელოვანი სირთულეა საკვერცხის კიბოს სიმპტომების გარჩევა მოსახლეობაში ფართოდ გავრცელებული კუჭ-ნაწლავისა და საშარდე გზების დაავადებებისგან.

სხვა კვლევაში ადრეული აღმოჩენის ხელშესაწყობად შეადარეს საკვერცხის კიბოს მქონე და არმქონე პაციენტების სიმპტომები.

შეიქმნა ინდექსი, რომელიც საკვერცხის კიბოს 6 მნიშვნელოვან სიმპტომს განსაზღვრავდა:

1. შებერილობა,
2. მუცლის ზომის ზრდა,
3. სწრაფად დანაყრების შეგრძნება,
4. ჭამის გაძნელება,
5. ტკივილი მენჯის (საზარდულის) არეში და
6. მუცლის ტკივილი

სიმპტომები თვეში 12-ზე მეტჯერ უნდა გამოვლენილიყო, თუმცა ერთ წელზე ნაკლები ხნის განმავლობაში გაგრძელებულიყო.

ამ კრიტერიუმებით ინდექსმა კვლევის პაციენტების 60%-დან 85%-მდე საკვერცხის კიბო გამოავლინა. ეს დიაპაზონი დიაგნოსტიკური სისხლის ანალიზებით მიღებულის მსგავსი იყო.

საკვერცხის კიბოს პრევენცია

ადრეული დიაგნოსტიკა მნიშვნელოვანია, თუმცა არსებობს პრევენციული სტრატეგიებიც, რომლებიც საკვერცხის კიბოს განვითარების რისკის შემცირებას შეიძლება დაეხმაროს.

თუ ოჯახში საკვერცხის კიბოს ისტორია გაქვთ, რისკის ზუსტად შესაფასებლად შესაძლოა გენეტიკური ტესტი ან კიბოს პრევენციის მიზნით პროფილაქტიკური (დამცავი) ოპერაცია იყოს რეკომენდებული.

პერორალური კონტრაცეპტივები (ჩასახვის საწინააღმდეგო აბები), მილების ლიგირება (ან ფალოპის მილების გადაკეტვის ოპერაცია), ორსულობა და ძუძუთი კვება საკვერცხის კიბოს რისკს ამცირებს.

დაბოლოს, საკვერცხის კიბოების 70%-მდე შესაძლოა ფალოპის მილებიდან იწყებოდეს. სხვა ოპერაციის დროს ამ მილების ამოკვეთა რისკის შესამცირებელი კიდევ ერთი ვარიანტი შეიძლება იყოს. ეს მხოლოდ მაშინ უნდა გაკეთდეს, თუ მომავალში ორსულობას აღარ გეგმავთ.