شناخت علائم سرطان تخمدان، تشخیص نادرست و دیرهنگام را کاهش می‌دهد

سرطان تخمدان، میان تومورهای زنان بیشترین مرگ‌ومیر را دارد. کمتر از %40 افراد مبتلا به سرطان تخمدان به درمان قطعی می‌رسند و سالانه حدود 12.810 نفر در آمریکا بر اثر آن جان می‌بازند. آمار سرطان ترکیه نشان می‌دهد در 2020، در کشور ما 4.059 زن تشخیص سرطان تخمدان گرفتند و 2.730 زن بر اثر آن درگذشتند.

در 25 سال گذشته، دانشمندان برای یافتن سرطان تخمدان در نخستین مراحل، زمانی که احتمال درمان بالاست، در پی ساخت یک آزمون غربالگری سرطان بوده‌اند. متأسفانه پژوهش‌های بالینی متعدد با صدها هزار شرکت‌کننده نتوانسته‌اند راه مؤثری برای غربالگری آن بیابند. کارگروه خدمات پیشگیرانه آمریکا در 2018 به غربالگری سرطان تخمدان درجه D داد؛ یعنی غربالگری دوره‌ای توصیه نمی‌شود، چون بقا را بهبود نمی‌دهد و ممکن است زیان‌آور باشد.

چون فعلاً غربالگری مؤثری نداریم، %70 مبتلایان در مراحل پیشرفته، با درمان دشوارتر، تشخیص می‌گیرند. در مراحل I یا II، با محدود بودن سرطان به تخمدان و لگن، حدود %60 تا %90 افراد 5 سال پس از تشخیص همچنان بی‌بیماری می‌مانند. اما در مراحل III یا IV، با گسترش سرطان به شکم و اندام‌های دور، این نسبت فقط %10 تا %40 است.

نکته دیگر این است که اگر تومورها کاملاً با جراحی برداشته شوند، حتی در بیماری پیشرفته نیز احتمال بهبود بیشتر است. این موضوع تشخیص زودهنگام را برای بقای کلی مهم‌تر می‌کند.

بدون آزمون غربالگری، بسیاری از پزشکان به‌اشتباه تشخیص زودهنگام سرطان تخمدان را ناممکن می‌دانند. من به‌عنوان انکولوژیست زنان که هر سال صدها بیمار را درمان می‌کنم، از این تشخیص‌های دیرهنگام دلسرد شدم و پرسیدم آیا شناخت بهتر علائم می‌تواند به پزشکان و بیماران برای تشخیص زودتر کمک کند؟

علائم قابل‌شناسایی که ممکن است به مراحل اولیه سرطان تخمدان اشاره کنند

سرطان تخمدان را در گذشته «بیماری خاموش» می‌نامیدند، چون علائم اولیه را غیرقابل‌شناسایی می‌پنداشتند. تشخیص اغلب چنان دیر بود که پزشکان فکر می‌کردند برای تشخیص زودرس کاری نمی‌توان کرد.

اما در 20 سال اخیر مطالعات فراوانی علائم هشدار زودرس را نشان داده‌اند. یکی در 2000 انجام شد. نظرسنجی از 1700 بیمار نشان داد %95 آن‌ها از سه تا 12 ماه پیش از تشخیص علائم مشخصی داشته‌اند.

شایع‌ترین علائم سرطان تخمدان عبارت بودند از:

• درد لگن و شکم،
• نیاز بیشتر و مکرر به ادرار کردن،
• دشواری در خوردن غذا یا سیری زودرس، یا
• نفخ شکم.

مهم‌تر آنکه افراد مراحل اولیه و پیشرفته علائم مشابهی گزارش کردند. پژوهش‌های بعدی چندین محقق تأیید کرده‌اند حتی بیماران مراحل اولیه نیز مرتب علائم را تجربه می‌کنند.

همچنین نشان داده شد سرطان تخمدان اغلب به‌اشتباه بیماری دیگری تشخیص داده می‌شود. وقتی پرسیدیم پزشکان علت علائم را چه دانسته‌اند، %15 به بیماری روده تحریک‌پذیر، %12 به استرس، %9 به گاستریت، %6 به یبوست، %6 به افسردگی و %4 به علت‌های دیگر نسبت داده شده بود. سی درصد بیماران درمان بیماری دیگری گرفته بودند و به %13 گفته بودند مشکلی ندارند.

مسئله مهم، تشخیص علائم سرطان تخمدان از اختلال‌های گوارشی و ادراری است که در جامعه بسیار شایع‌اند.

در پژوهشی دیگر برای کمک به تشخیص زودرس، علائم بیماران سرطان تخمدان با افراد بدون این سرطان مقایسه شد.

شاخصی شامل 6 علامت مهم سرطان تخمدان تهیه شد:

1. نفخ،
2. بزرگ شدن شکم،
3. سیری زودرس،
4. دشواری در خوردن غذا،
5. درد لگن و
6. درد شکم

علائم باید بیش از 12 بار در ماه رخ می‌دادند، اما کمتر از یک سال ادامه داشتند.

با این معیارها، شاخص توانست سرطان تخمدان را در %60 تا %85 بیماران مطالعه تشخیص دهد؛ محدوده‌ای شبیه نتایج آزمایش خون تشخیصی این سرطان.

پیشگیری از سرطان تخمدان

علاوه بر اهمیت تشخیص زودهنگام، راهبردهایی برای کمک به کاهش خطر ابتلا به سرطان تخمدان نیز وجود دارد.

اگر سابقه خانوادگی سرطان تخمدان دارید، ممکن است برای تعیین دقیق خطر، آزمایش ژنتیک یا برای پیشگیری از ایجاد سرطان، جراحی پیشگیرانه توصیه شود.

قرص‌های خوراکی جلوگیری از بارداری، بستن لوله‌های فالوپ، بارداری و شیردهی خطر سرطان تخمدان را کاهش می‌دهند.

سرانجام، تا %70 سرطان‌های تخمدان ممکن است از لوله‌های فالوپ منشأ بگیرند. برداشتن لوله‌ها حین جراحی دیگری می‌تواند گزینه دیگری برای کمک به کاهش خطر باشد. این کار فقط زمانی باید انجام شود که قصد بارداری در آینده ندارید.