რა არის ჰოჯკინის ლიმფომა და საიდან მოდის მისი სახელი?

ჰოჯკინის ლიმფომა არის იმუნური სისტემის B უჯრედებიდან წარმოშობილი ჰემატოლოგიური (სისხლისა და ძვლის ტვინის წარმოშობის) კიბო. პაციენტთა უმრავლესობას ჰოჯკინის ლიმფომის დიაგნოზი 15-დან 30 წლამდე ასაკში ესმება, თუმცა სიხშირე 55 წლის ასაკში კვლავ იზრდება.

თურქეთის კიბოს სტატისტიკაზე დაყრდნობით, 2020 წელს ჩვენს ქვეყანაში ჰოჯკინის ლიმფომის 1520 ახალი შემთხვევა დიაგნოსტირდა, რაც კიბოს ყველა ახალი შემთხვევის 6,5%-ს შეადგენს. იმავე წელს ჰოჯკინის ლიმფომით 378 გარდაცვალება დაფიქსირდა, რაც კიბოთი გარდაცვალების 3%-ს წარმოადგენს.

მიიჩნევა, რომ აშშ-ში 2021 წელს ჰოჯკინის ლიმფომის 8850 ახალი დიაგნოზი და ამ დაავადებით 960 გარდაცვალება იყო.

• დაკავშირებული თემა: რა არის ლიმფური კვანძი, სად მდებარეობს და რატომ შუპდება?

ჰოჯკინის ლიმფომა იმ სიმსივნეებს შორისაა, რომლებიც თანამედროვე მკურნალობას ყველაზე უკეთ ექვემდებარება.

ჰოჯკინის ლიმფომის სახელის ისტორია — ეპონიმები ონკოლოგიაში

1789 წელს ინგლისში დაბადებულმა Thomas Hodgkin-მა ედინბურგის უნივერსიტეტში განათლება მიიღო და ლონდონის Guy’s საავადმყოფოში მუშაობდა. ის ანატომად და სოციალურ აქტივისტად იყო ცნობილი.

შენიშვნა: ეპონიმი არის დაავადების, სიმპტომის, ნიშნის, ქირურგიული ხელსაწყოს, ტესტის ან სინდრომის პიროვნების ან ადგილის სახელით მოხსენიება, ან ზოგადი ტერმინების კონკრეტული პირის სახელით აღნიშვნა. ისეთი ბრენდების სახელები, რომლებიც პროდუქტის სახელებად იქცა, მაგალითად ასპირინი, ჰეროინი და თერმოსი, ეპონიმს ეფუძნება. ის მედიცინის გარეთაც ფართოდ გამოიყენება; მაგალითად, Elizabeth I-ის ტახტზე ასვლიდან გარდაცვალებამდე პერიოდს ეპონიმურად ელისაბედის ეპოქა ეწოდება.

დოქტორმა Hodgkin-მა 1832 წელს გამოქვეყნებულ სტატიაში რამდენიმე პაციენტი აღწერა მრავალი ორგანოს დაავადებით. მათ საერთო ჰქონდათ გადიდებული ლიმფური კვანძები და ელენთა. დოქტორმა Hodgkin-მა ივარაუდა „კავშირი ჯირკვლოვან გადიდებასა და… ელენთის მდგომარეობას შორის“. მიუხედავად იმისა, რომ ელენთის სტრუქტურული დარღვევები მანამდეც იყო აღწერილი, Hodgkin-ის აღწერამ მნიშვნელობა შეიძინა, რადგან მან დაავადება ლიმფურ კვანძებთან კავშირით, ავადობითა და სწრაფად ლეტალური მიმდინარეობით დაახასიათა. დოქტორმა Hodgkin-მა პაციენტებისთვის გამოყენებული არაეფექტიანი მკურნალობა გადადო და აღიარა, რომ იმ დროისთვის დაავადებით გარდაცვალებამდე პაციენტთა დასახმარებლად ვერაფერს გააკეთებდნენ. ამგვარად, მან კლინიკური დაავადება აღწერა და მის მიმდინარეობაზეც მნიშვნელოვანი დაკვირვებები ჩაიწერა.

Hodgkin-ის თანამედროვემ Richard Bright-მა მისი პუბლიკაცია წაიკითხა და 1838 წელს ახალი მიმოხილვა გამოქვეყნდა. 1856 წელს Samuel Wilks-მა ახალი სტატია გამოაქვეყნა ისე, რომ არ იცოდა, მის მიერ განხილული შემთხვევები Hodgkin-ის სტატიაში უკვე გამოქვეყნებული იყო. დოქტორმა Wilks-მა აღწერა პაციენტები ლიმფადენოპათიითა და გადიდებული ელენთით და აღნიშნა, რომ მათ შორის კავშირს ორიგინალურ დაკვირვებად მიიჩნევდა.

თუმცა, როდესაც დოქტორმა Wilks-მა Bright-ის 1838 წლის სტატია ნახა, ეს აღმოჩენა Hodgkin-ს მიაკუთვნა და 1865 წელს გამოქვეყნებულ სტატიაში ტერმინი „ჰოჯკინის დაავადება“ გამოიყენა. Hodgkin-ისთვის მინიჭებული ეს ეპონიმი და მისადმი მითითება მას შემდეგ ონკოლოგიურ ლიტერატურაში დამკვიდრდა.

ჰოჯკინის ლიმფომა დღეს

ჰოჯკინის ლიმფომის (HL, ადრე ჰოჯკინის დაავადება) მქონე პაციენტების მკურნალობას პირველ რიგში დაავადების კლინიკური სტადია განსაზღვრავს, რომელიც Lugano-ს კლასიფიკაციით დგინდება. დღეს ჰოჯკინის ლიმფომა თანამედროვე მედიცინით განკურნებად დაავადებად მიიჩნევა. პაციენტების უმრავლესობა ლიმფომისგან თავისუფლდება, თუმცა მკურნალობის გვერდითი მოვლენები მოგვიანებით გარდაცვალების ერთ-ერთი მიზეზია. ამიტომ მკურნალობის შერჩევისას უნდა დაბალანსდეს განკურნების მაღალი მაჩვენებლის მიღწევის სურვილი და ხანგრძლივი გართულებების მინიმუმამდე შემცირების საჭიროება. ადრეული სტადიის დაავადების (I-დან II სტადიამდე) მქონე პაციენტებს ჩვეულებრივ ქიმიოთერაპიისა და სხივური თერაპიის კომბინაციით მკურნალობენ. ქიმიოთერაპიის მოცულობა და სხივური თერაპიის დოზა განსხვავდება კეთილსაიმედო და არასასურველი პროგნოზის (დაავადების მიმდინარეობის) მქონე პირებში. კომბინირებული ქიმიოთერაპია შორს წასული (III-დან IV სტადიამდე) HL-ის ძირითადი მკურნალობაა. რეზისტენტული დაავადების მქონე პაციენტებს შეუძლიათ მდგრადი პასუხებისა და რემისიების (დაავადებისგან თავისუფალი პერიოდების) მიღწევა მეორე ხაზის ქიმიოთერაპიით, რომელიც მოიცავს პირველ მკურნალობაში გამოუყენებელ პრეპარატებს, შემდეგ მაღალი დოზის ქიმიოთერაპიასა და აუტოლოგიურ ჰემატოპოეზურ ღეროვან უჯრედთა ტრანსპლანტაციას. მეორე რეციდივის (რეციდივის) ან პროგრესირებადი, რეზისტენტული დაავადების მქონე პაციენტებიც მაღალი დოზის ქიმიოთერაპიისა და აუტოლოგიური ჰემატოპოეზური უჯრედების ტრანსპლანტაციის კანდიდატები არიან.