რა არის კასტლემანის დაავადება? სიმპტომები და მკურნალობა

ზოგადი მიმოხილვა

კასტლემანის დაავადება (Castleman Disease – CD) არის ლიმფური კვანძების ჭარბი გადიდება, რომელიც ასაკისა და სქესისგან დამოუკიდებლად გვხვდება.

იგი პირველად 1956 წელს დოქტორმა Benjamin Castleman-მა აღწერა და წარმოადგენს იშვიათ დაავადებას. კასტლემანის დაავადება კიბოს ტიპი არ არის; მას „ლიმფოპროლიფერაციული დარღვევა“ ეწოდება. ეს ლიმფური სისტემის უჯრედების არანორმალურ ჭარბ ზრდას ნიშნავს, ისევე როგორც ლიმფომების (ლიმფური კვანძების კიბოს) დროს.

მიუხედავად იმისა, რომ CD ოფიციალურად კიბო არ არის, მისი ერთ-ერთი ფორმა (მულტიცენტრული / მრავალცენტრული კასტლემანის დაავადება) ლიმფომის მსგავსად იქცევა. ამ დაავადების მქონე ბევრ ადამიანს საბოლოოდ ლიმფომაც უვითარდება. ლიმფომის მსგავსად, CD ხშირად ქიმიოთერაპიით ან რადიოთერაპიით მკურნალობს. ამიტომ ის კიბოს სახელმძღვანელოებშიც არის შეტანილი.

კასტლემანის დაავადება (CD) იმუნური სისტემის სამი დარღვევის ჯგუფია, რომლებსაც მიკროსკოპით ლიმფური კვანძების მსგავსი სურათი აქვთ, მაგრამ განსხვავდება მათი სიმპტომები, მიზეზები და მკურნალობა.

CD-ის სამი ძირითადი ქვეტიპია:

1. უნიცენტრული კასტლემანის დაავადება (UCD)
2. HHV-8-თან დაკავშირებული მულტიცენტრული კასტლემანის დაავადება (HHV-8+ MCD)
3. HHV-8-უარყოფითი / იდიოპათიური მულტიცენტრული კასტლემანის დაავადება (iMCD)

ლიმფური კვანძები და მათში არსებული უჯრედები (ლიმფოციტები) იმუნური სისტემის განუყოფელი ნაწილია და შემოჭრილ ორგანიზმებთან ბრძოლაში გვეხმარება. უცნობი მიზეზებით კვანძები გარკვეულ ცვლილებებს განიცდის, რასაც ლიმფოციტებისა და სხვა ანთებითი ნაერთების ჭარბი გამომუშავება მოჰყვება.

ქვეტიპები

ორი ძირითადი ქვეტიპია უნიცენტრული კასტლემანის დაავადება (UCD) და მულტიცენტრული კასტლემანის დაავადება (MCD). როგორც სახელიდან ჩანს, UCD-ის დროს გადიდებული ლიმფური კვანძები სხეულის მხოლოდ ერთ უბანშია. ერთი გადიდებული კვანძი ჩვეულებრივ გულმკერდში ან მუცელში მდებარეობს. UCD-ს უფრო მსუბუქი სიმპტომები აქვს და ორგანოებს იშვიათად აზიანებს. მულტიცენტრული ტიპები სხეულის მრავალ უბანში ლიმფური კვანძების გადიდებით ხასიათდება და სიმპტომები, როგორც წესი, UCD-ზე მძიმეა.

მულტიცენტრული კასტლემანის დაავადება სხეულის მრავალ ლიმფურ კვანძს აზიანებს. ეს ქვეტიპი კიდევ ორ კატეგორიად იყოფა: HHV-8-დადებითი მულტიცენტრული კასტლემანის დაავადება და იდიოპათიური მულტიცენტრული კასტლემანის დაავადება. HHV-8 გავრცელებული ვირუსია, რომელიც ადამიანთა უდიდეს უმრავლესობაში დაავადებას არ იწვევს. სამწუხაროდ, ამ ვირუსის მქონეთა მცირე ნაწილს, განსაკუთრებით იმუნოდათრგუნულ პირებს, შეიძლება MCD-ის ერთ-ერთი ფორმა განუვითარდეს. ვირუსთან კავშირი ცნობილია, მაგრამ ჯერ გაურკვეველია, რატომ ვითარდება დაავადება ვირუსის მქონე მხოლოდ ზოგიერთ პაციენტში.

მეორე კატეგორია იდიოპათიური მულტიცენტრული კასტლემანის დაავადებაა (iMCD). იდიოპათიური ნიშნავს, რომ გამომწვევი აგენტი უცნობია. ვიცით, რომ ეს ადამიანები HHV-8-უარყოფითები არიან და დაავადებას სხვა წარმოშობა აქვს. iMCD ასევე მნიშვნელოვნად განსხვავდება HHV-8-თან დაკავშირებული ფორმისგან სიმპტომებით, მიმდინარეობითა და მკურნალობით. ზოგიერთ iMCD პაციენტს შეიძლება განუვითარდეს სპეციალური ქვეტიპი, რომელიც TAFRO აბრევიატურით აღინიშნება: თრომბოციტოპენია (თრომბოციტების დაბალი რაოდენობა), ანასარკა (ასციტი, შეშუპება), ცხელება ან მაღალი c-რეაქტიული ცილა (ანთების მარკერი), რეტიკულინური ფიბროზი (ფასდება ძვლის ტვინის ბიოფსიით) და ორგანომეგალია (ჰეპატომეგალია / სპლენომეგალია).

- დაკავშირებული თემა: სამედიცინო ონკოლოგი დოქტორი David Fajgenbaum გვიყვება, როგორ დაამარცხა კასტლემანის დაავადება

მსოფლიოს უმნიშვნელოვანესი ონკოლოგიური შეხვედრის, ASCO კონგრესის2020 წლის გახსნის სიტყვა 35 წლის ექიმმა წარმოთქვა: სამედიცინო ონკოლოგმა დოქტორმა David Fajgenbaum-მა.

გავრცელება

აშშ-ში წელიწადში 6500-7700 ახალი შემთხვევა გვხვდება. CD იშვიათი დაავადებაა. შედარებისთვის საკმარისია აღვნიშნოთ, რომ ყოველწლიურად ფილტვის კიბოს დაახლოებით 220.000 ახალი შემთხვევა და დიაბეტის 22 მილიონი დიაგნოზი ისმება.

მიზეზები

UCD-ისა და იდიოპათიური MCD-ის მიზეზები ჯერ უცნობია. ცნობილი რისკფაქტორი არ არსებობს; ამ დაავადებებთან საკვების, ცხოვრების წესის ან გარემოს ზემოქმედების კავშირის მტკიცებულება არ არის. ცნობილი არ არის სხვა ადამიანისგან უშუალოდ კასტლემანის დაავადების გადაცემის შემთხვევა.

ცნობილია, რომ HHV-8-დადებითი MCD უკავშირდება HHV-8 ინფექციას ერთდროულ იმუნოსუპრესიასთან ერთად (მაგალითად, HIV-ის ან გენეტიკური მიზეზების გამო). გაურკვეველია, რატომ უვითარდება კასტლემანის დაავადება HHV-8 + ინფექციისა და იმუნოსუპრესიის მქონე მხოლოდ რამდენიმე პაციენტს. HHV-8 ვირუსი გადამდებია, თუმცა HHV-8 + პაციენტების უდიდეს უმრავლესობას კასტლემანის დაავადება არ უვითარდება.

სიმპტომები

დაავადების სიმძიმის კლინიკური სპექტრი ძალიან ფართოა: მსუბუქი სიმპტომებით ლიმფური კვანძების თანდათანობითი გადიდებიდან უეცარ, ინტენსიურ სიმპტომებამდე, რომლებმაც შეიძლება სიცოცხლისთვის საშიში ორგანოთა დისფუნქცია გამოიწვიოს. კასტლემანის დაავადების სიმპტომები ხშირად ემთხვევა უფრო გავრცელებული დაავადებების ნიშნებს, ამიტომ მხოლოდ სიმპტომებით დიაგნოზი ვერ ისმება. დიაგნოზს მხოლოდ ლიმფური კვანძის ბიოფსიით ადგენენ, რომელიც კასტლემანის დაავადებისთვის დამახასიათებელ ცვლილებებს აჩვენებს. გავრცელებული სიმპტომებია:

• გრიპის მსგავსი ნიშნები / სიმპტომები: ცხელება, ღამის ოფლიანობა, უმადობა, გულისრევა და ღებინება
• წონის არასასურველი კლება
• სისუსტე და დაღლილობა
• გადიდებული ღვიძლი ან ელენთა
• პერიფერიული ნეიროპათია (ხელებისა და ტერფების დაბუჟება)
• ალუბლისებრი ჰემანგიომები (ასაკობრივ ჰემანგიომებადაც ცნობილია), კანზე გამონაყარი
• შეშუპება, ასციტი (მუცელში სითხის დაგროვება) და / ან სითხით გადატვირთვის სხვა ნიშნები
• თირკმლის ფუნქციის დარღვევა

უნიცენტრული კასტლემანის დაავადების მქონე ბევრ ადამიანს არანაირი ნიშანი ან სიმპტომი არ აქვს. გადიდებული ლიმფური კვანძი შეიძლება ფიზიკური გასინჯვისას ან სხვა მიზნით ჩატარებული გამოსახულებითი კვლევით აღმოჩნდეს.

მულტიცენტრულ კასტლემანის დაავადებასთან დაკავშირებული გადიდებული ლიმფური კვანძები ყველაზე ხშირად კისრის, ლავიწის, იღლიისა და საზარდულის მიდამოებშია.

ზემოთ ჩამოთვლილი ნიშნები უმეტესად მულტიცენტრულ ქვეტიპში გვხვდება, თუმცა შეიძლება უნიცენტრული ქვეტიპის ზოგიერთ პაციენტსაც ჰქონდეს.

როდის უნდა მიმართოთ ექიმს?

თუ კისრის გვერდზე, იღლიაში, ლავიწის ან საზარდულის მიდამოში გადიდებულ ლიმფურ კვანძს შეამჩნევთ, შეგიძლიათ ექიმს მიმართოთ. ექიმის დახმარება ასევე შეგიძლიათ მიიღოთ გულმკერდში ან მუცელში მუდმივი სისავსის შეგრძნების, ცხელების, დაღლილობის ან წონის აუხსნელი კლებისას.

რისკფაქტორები

კასტლემანის დაავადება ყველა ასაკის ადამიანს შეიძლება შეეხოს. თუმცა უნიცენტრული კასტლემანის დაავადების დიაგნოზის მქონეთა საშუალო ასაკი 35 წელია. მულტიცენტრული ფორმის მქონეთა უმეტესობა 50-იან და 60-იან წლებშია. მულტიცენტრული ფორმა მამაკაცებში ოდნავ უფრო ხშირია, ვიდრე ქალებში. ადამიანის ჰერპესვირუსი 8-ით (HHV-8) ინფიცირებულ ადამიანებს მულტიცენტრული კასტლემანის დაავადების განვითარების უფრო მაღალი რისკი აქვთ.

გართულებები

უნიცენტრული კასტლემანის დაავადების მქონე პირებში დაზიანებული ლიმფური კვანძის ამოკვეთის შემდეგ მიმდინარეობა ჩვეულებრივ კარგია. მულტიცენტრულმა კასტლემანის დაავადებამ კი შეიძლება სიცოცხლისთვის საშიში ინფექციები ან ორგანოთა უკმარისობა გამოიწვიოს. განსაკუთრებით არასასურველი შედეგები ჩვეულებრივ HIV / AIDS-ის მქონე პაციენტებში გვხვდება.

ამასთან, როგორც უნიცენტრულმა, ისე მულტიცენტრულმა კასტლემანის დაავადებამ შეიძლება ლიმფომის რისკი გაზარდოს.

როგორ ისმება დიაგნოზი?

კასტლემანის დაავადების (CD) დიაგნოსტიკა შეიძლება რთული იყოს, რადგან ის იშვიათიცაა და ბევრ სხვა დაავადებასაც ჰგავს. პაციენტებს შეიძლება ზოგიერთი კიბოსა და ავტოიმუნური დაავადების მსგავსი სიმპტომები ჰქონდეთ. სირთულის გამო ექიმებს CD-ზე ეჭვის მიტანამდე მრავალი სხვა დაავადების გამორიცხვა სჭირდებათ.

დიაგნოსტიკური ტესტები

• სისხლისა და შარდის ანალიზები სხვა ინფექციების ან დაავადებების გამოსარიცხად. ეს ტესტები ზოგჯერ ავლენს ანემიასა და სისხლის ცილების დარღვევებს, რომლებიც კასტლემანის დაავადებისას ტიპურად გვხვდება.
• გამოსახულებითი კვლევები ინიშნება გადიდებული ლიმფური კვანძების, ღვიძლის ან ელენთის გამოსავლენად. შეიძლება ჩატარდეს კისრის, გულმკერდის, მუცლისა და მენჯის კომპიუტერული ტომოგრაფია ან მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია. პოზიტრონულ-ემისიური ტომოგრაფია (PET) ასევე შეიძლება გამოიყენონ კასტლემანის დაავადების დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის ეფექტიანობის შესაფასებლად.
• ლიმფური კვანძის ბიოფსია გამოიყენება კასტლემანის დაავადების ლიმფური ქსოვილის სხვა დარღვევებისგან, მაგალითად ლიმფომისგან, გასარჩევად. გადიდებული კვანძიდან იღებენ ქსოვილის ნიმუშს და ლაბორატორიაში იკვლევენ.
• CD-ის საბოლოო დიაგნოზისთვის ლიმფური კვანძის ბიოფსია საჭიროა, რადგან მიკროსკოპით კვანძებში დაავადებისთვის სპეციფიკური ცვლილებები ჩანს. ბიოფსია მცდარი დიაგნოზის თავიდან ასაცილებლად მნიშვნელოვანია.

მკურნალობა

მკურნალობის მეთოდი ქვეტიპის მიხედვით განსხვავდება. უნიცენტრული კასტლემანის დაავადება (UCD): სპეციალისტები თითქმის ყველა UCD შემთხვევაში ოპერაციას პირველი ხაზის მკურნალობად მიიჩნევენ. თუ გადიდებული ლიმფური კვანძი ან კვანძები მთლიანად ამოიკვეთა და მანამდე არსებული კლინიკური / ლაბორატორიული დარღვევები ნორმას დაუბრუნდა, UCD პაციენტი გამოჯანმრთელებულად ითვლება. ზოგჯერ გადიდებული კვანძის / კვანძების სრულად ამოკვეთა შეუძლებელია. ასეთ დროს შეიძლება MCD-ის სამკურნალოდ ხშირად გამოყენებული თერაპიები გახდეს საჭირო. UCD-ის MCD-ად გარდაქმნის შემთხვევა აღწერილი არ არის. სამედიცინო გუნდი გადიდებული კვანძების მდებარეობის გათვალისწინებით აფასებს ოპერაციის ვარიანტებსა და რისკს.

HHV-8-თან დაკავშირებული მულტიცენტრული კასტლემანის დაავადება (HHV-8-თან დაკავშირებული MCD): რიტუქსიმაბი ძალიან ეფექტიანია HHV-8-თან დაკავშირებული MCD-ის სამკურნალოდ. იგი იმუნური უჯრედების კონკრეტულ ტიპს, B უჯრედებს, არჩევითად მოქმედებს. ტრადიციული ქიმიოთერაპიული პრეპარატები სპეციფიკური არ არის და სხვადასხვა გვერდით ეფექტს იწვევს, რაც რიტუქსიმაბის უპირატესობად ითვლება. იმუნური სისტემის დათრგუნვაც უფრო მსუბუქია, ვიდრე ტრადიციული ქიმიოთერაპიისას.

HHV-8-უარყოფითი / იდიოპათიური მულტიცენტრული კასტლემანის დაავადება (iMCD): რამდენიმე სპეციფიკური საშუალება, მაგალითად სილტუქსიმაბი და ტოცილიზუმაბი, პირველი ხაზის მკურნალობად ითვლება. ისინი ანთებაში მნიშვნელოვან როლში მყოფ კონკრეტულ ნაერთს, ინტერლეიკინ-6-ს, მიზნად ისახავს. ტრადიციული ქიმიოთერაპიისგან განსხვავებით, anti-IL6 თერაპია უფრო სპეციფიკურია, ამიტომ გვერდითი ეფექტები უფრო მსუბუქია. იმუნური სისტემის დათრგუნვის ხარისხი დამოკიდებულია სხვა პრეპარატების ერთდროულ გამოყენებაზე. ჯერ კიდევ უცნობი მიზეზებით, რიტუქსიმაბი iMCD პაციენტებში უფრო წარმატებით მოქმედებს, ვიდრე HHV-8-თან დაკავშირებული MCD-ისას.

სამწუხაროდ, anti-IL6 თერაპია ყველა პაციენტში ეფექტიანი არ არის. ზოგჯერ, თუ anti-IL-6 მკურნალობით პაციენტი არ უმჯობესდება, იყენებენ რიტუქსიმაბს ან სისხლის კიბოს სამკურნალო ქიმიოთერაპიის სქემებს.

სილტუქსიმაბით ან ტოცილიზუმაბით გაუმჯობესების არმქონე iMCD პაციენტებისთვის აშშ-ში 2019 წელს სიროლიმუსის ახალი კლინიკური კვლევა დაიწყო.

მულტიცენტრული კასტლემანის დაავადების მკურნალობის მეთოდებია:

• იმუნოთერაპია: სილტუქსიმაბის (Sylvant) ან რიტუქსიმაბის (Rituxan) მსგავსი პრეპარატები შეიძლება ბლოკავდეს იმ ცილის მოქმედებას, რომელიც მულტიცენტრული კასტლემანის დაავადების მქონე პირებში ჭარბად გამომუშავდება.
• ქიმიოთერაპია: ამ ტიპის პრეპარატებმა შეიძლება ლიმფური უჯრედების ჭარბი ზრდა შეანელოს. ექიმმა შეიძლება ქიმიოთერაპია გირჩიოთ, თუ დაავადება იმუნოთერაპიას არ პასუხობს ან ორგანოთა უკმარისობა გაქვთ.
• კორტიკოსტეროიდები: პრედნიზონის მსგავსი პრეპარატები ანთების კონტროლს შეიძლება დაეხმაროს.
• ანტივირუსული პრეპარატები: მათ შეუძლიათ HHV-8-ის ან HIV-ის აქტივობის დათრგუნვა, თუ ეს ინფექციები გაქვთ.

პროგნოზი

• UCD (უნიცენტრული კასტლემანის დაავადება): UCD-ის დიაგნოზის შემდეგ საშუალო გადარჩენა 10 წელზე მეტია და UCD ჩვეულებრივ სიცოცხლის მოსალოდნელ ხანგრძლივობას არ ცვლის.
• MCD (მულტიცენტრული კასტლემანის დაავადება): 5-წლიანი საერთო გადარჩენა 2012 წლის ლიტერატურის მიმოხილვის მიხედვით 65%-ია. მკურნალობის ახალი მიღწევების გამო (მაგალითად, anti-IL6 თერაპია) მიიჩნევა, რომ გადარჩენა ახლა მნიშვნელოვნად გაზრდილია. ახალი მონაცემებისთვის მსოფლიოში კვლევები გრძელდება.