რა არის ქრონიკული მიელოიდური ლეიკემია KML? ნიშნები და მკურნალობა

ქრონიკული მიელოიდური ლეიკემია — KML — თეთრი უჯრედების კიბოა, სისხლწარმოებასთან დაკავშირებული გენეტიკური ცვლილების მქონე ღეროვანი უჯრედის დაავადება.

სისხლი გადამტანი ორგანოა და სხვადასხვა უჯრედისგან შედგება: თრომბოციტი, ერითროციტი და ლეიკოციტი. პირველს სისხლდენის კონტროლი, მეორეს ჟანგბადის გადატანა, მესამეს იმუნური დაცვა ევალება. ძვლის ტვინის სისხლმბადი ღეროვანი უჯრედი მათ წარმოქმნის. როგორც ჩვენ სპერმისა და კვერცხის შეერთების ზიგოტიდან გამრავლება-დიფერენცირებით შევიქმენით, ყველა სისხლის უჯრედიც ერთი ღეროვანიდან მოდის. იგი მიელოიდურად ან ლიმფოიდურად იქცევა. ლიმფოიდური ლიმფოციტს, მიელოიდური კი წითელ, თეთრ უჯრედებსა და თრომბოციტებს იძლევა.

თეთრი უჯრედის კიბო KML სისხლწარმოებასთან დაკავშირებული, გენეტიკური ცვლილებით მიმდინარე ღეროვანი უჯრედის დაავადებაა. რა გენეტიკური ცვლილებაა?

ქრომოსომის ნაწილის მოწყვეტა და სხვა ქრომოსომაზე მიმაგრება KML-ის გამომწვევი გენეტიკური ცვლილების მაგალითია. KML-ის დროს ამ ახლად წარმოქმნილ ქრომოსომას ფილადელფიის ქრომოსომა ეწოდება და ჩვეულებრივ განცალკევებული bcr და abl გაერთიანებულია. ცვლილების, ანუ, მუტაციის შემდეგ ტვინი არაფუნქციურ უკონტროლო თეთრ უჯრედებს წარმოქმნის; ჩივილებიც ამას უკავშირდება.

ქვემოთ ფილადელფიის ქრომოსომის მექანიზმია.

უჯრედს 23 წყვილი ქრომოსომა აქვს. 9. და 22. შორის გაცვლით 22. მოკლდება. ასევე, bcr-abl ახალი ონკოგენი იქმნება და უკონტროლო გამრავლების BCR-ABL ონკოცილას აწარმოებს. თუმცა ყველას ფილადელფია არ აქვს; სხვა ონკოგენებიც სავარაუდოდ მოქმედებს.

ფილადელფიადადებითი KML ჩვეულებრივ სპორადულია, ანუ არა გენეტიკური, სიცოცხლეში წარმოქმნილია. სომატურ, სხეულის უმეტეს უჯრედში ხდება და შვილს არ გადაეცემა. ამიტომ ჩვეულებრივ მემკვიდრეობითი არაა.

თუმცა სრულიად არამემკვიდრეობითის თქმა შეიძლება შეცდომაში შემყვანი იყოს: ზოგი მონაცემით გენეტიკური ფაქტორი წარმოქმნის ალბათობას ზრდის. მიდრეკილებამ განვითარებაში შეიძლება შეიტანოს წვლილი. ისევ სპორადულად ითვლება, მაგრამ გენეტიკური კომპონენტიც შესაძლოა მოქმედებდეს.

ქრონიკული მიელოიდური ლეიკემიის ნიშნები

ქრონიკული მიელოიდური ლეიკემია (KML) ადრეულ ეტაპზე უმეტესად უსიმპტომოა, ან მისი სიმპტომები ხშირად სხვა დაავადებების ნიშნებში ერევა. ესენია:

• სისუსტე და კუნთის სისუსტე
• ღამის ოფლიანობა
• წონის კლება
• ცხელება
• ძვლის ტკივილი 
• ელენთის გადიდება (სპლენომეგალია) 
• კუჭის არეში ტკივილი ან სისავსე 
• ცოტა საკვების შემდეგაც დანაყრება

თუმცა ეს მხოლოდ KML-ის ნიშნები არ არის. ისინი შეიძლება სხვა კიბოსთან ერთადაც გამოვლინდეს და ამასთანავე მრავალი არაონკოლოგიური მდგომარეობის დროსაც გვხვდებოდეს.

ზოგში ტვინიდან ძვლის ზედაპირზე ან სახსარში გავრცელებული უჯრედი ძვალ-სახსრის ტკივილს იწვევს.

სისხლის უჯრედთა დეფიციტის პრობლემები

ბევრი ჩივილი ნორმალური სისხლმბადის ლეიკემიური უჯრედით ჩანაცვლებისგანაა. საკმარისი ერითროციტი, ფუნქციური ლეიკოციტი და თრომბოციტი არ იქმნება.

• ანემია, ერითროციტის დეფიციტია და სისუსტეს, დაღლილობასა და ქოშინს იწვევს.
• ლეიკოპენია ნორმალური თეთრი სისხლის უჯრედების დეფიციტია. ეს პრობლემა ინფექციის რისკს ზრდის. მიუხედავად იმისა, რომ ლეიკემიის პაციენტებს თეთრი სისხლის უჯრედების ძალიან მაღალი რაოდენობა აქვთ, ლეიკემიური უჯრედები ნორმალური თეთრი უჯრედების მსგავსად ინფექციისგან დაცვას ვერ უზრუნველყოფს.
• ნეიტროპენია ნიშნავს, რომ ნორმალური ნეიტროფილების დონე დაბალია. ნეიტროფილები თეთრი სისხლის უჯრედების სახეობაა და ბაქტერიული ინფექციების წინააღმდეგ ბრძოლაში ძალიან მნიშვნელოვანია. ნეიტროპენიის მქონე ადამიანებს მძიმე ბაქტერიული ინფექციების მაღალი რისკი აქვთ.
• თრომბოციტოპენია, თრომბოციტის დეფიციტია: ხშირი ან ძლიერი ცხვირის სისხლდენა, უმიზეზო ჩალურჯება და სხვა სისხლდენა. ზოგს სიჭარბე, თრომბოციტოზი აქვს, მაგრამ უჯრედი ხშირად არაფუნქციურია და ისევ სისხლდენა-ჩალურჯებაა.

გენეტიკური ცვლილების სამიზნე KML მკურნალობა: იმატინიბი — Glivec

წამლის შექმნის ხშირი გზაა, რაციონალური დიზაინი მეთოდია. თუ დაავადების გამომწვევი ცვლილება (გენეტიკური მუტაცია) ცნობილია, არასწორი კოდირებით გამოწვეული პრობლემის დასათრგუნად მიზნობრივი წამლის შექმნა წამლის რაციონალური დიზაინის მეთოდია. სისხლის უჯრედებში ფილადელფიის ქრომოსომის მუტაციასა და bcr-abl ცილის გენეტიკურ დარღვევებთან KML-ის კავშირი 1980-იანი წლებიდანაა ცნობილი. ამ სამიზნის წინააღმდეგ წამლის შემუშავებაც იმ წლებში დაიწყო. ამ სამიზნეზე მოქმედი, იმატინიბის აღმოჩენა 1990 წელს მოხდა. ლაბორატორიული ეფექტისა და ტოქსიკურობის შემდეგ 1998 წლის კლინიკურმა კვლევამ ეფექტი აჩვენა და 2001 წელს, FDA-ის ნებართვა მიიღო. იმავე თვეში, Time-ის გარეკანზე „ტყვია კიბოს წინააღმდეგ“ სახელით გამოჩნდა. KML-ში 5 წლიანი გადარჩენა %31-დან %60-მდე გაზარდა (ჩვენთან Glivec, Glivon, Imagliv, Imatenil, Imatis, Imavec).

იმატინიბი

შიდა ზრდა-გამრავლების სიგნალის „ტიროზინკინაზის ინჰიბიტორია“. ეს, სამიზნე მკურნალობის ცნების მომტანი პირველი წამალია. შემდეგ C-kit-სა და თრომბოციტული ზრდის ფაქტორის რეცეპტორის დათრგუნვაც აჩვენეს. ეს ონკოგენები მომატებულია კუჭ-ნაწლავის სტრომულ სიმსივნეში, დერმატოფიბროსარკომა პროტუბერანსში, დესმოიდსა და იშვიათ სისხლის დაავადებაში. დღეს იქაც იმატინიბია.