რა არის მიტოზური გაყოფა? კიბოს აუცილებელი პირობა!

ორგანიზმის ძირითადი საშენი მასალა უჯრედებია. მათი ერთობლიობა ქსოვილებს, ქსოვილები კი ორგანოებსა და სისტემებს ქმნის. სასიცოცხლო პროცესებისთვის უჯრედების გამრავლება აუცილებელია.

უჯრედები მრავლდება შემდეგისთვის;

• დაბერებული და მკვდარი უჯრედების ახლით შესაცვლელად,
• დაზიანებული ქსოვილის აღსადგენად,
• ზრდისა და განვითარებისთვის

თუმცა ზრდისა და გაყოფის უნარი შეზღუდულია. ზოგი ხშირად იყოფა, კუნთისა და ნერვული უჯრედები კი ვერ მრავლდება. „შეუზღუდავი“ გამრავლების უნარის მქონეა, ღეროვანი უჯრედები. ზრდასრულში მათი რაოდენობა მცირეა.

რა არის მიტოზური გაყოფა?

ორი შვილეული უჯრედის მომცემი გაყოფა, როცა ორივეს ერთნაირი რაოდენობისა და სახის ქრომოსომა აქვს, „მიტოზი“ ეწოდება. უჯრედი ორად იყოფა და გენეტიკურად იდენტურ ორ უჯრედს ქმნის.

ორგანიზმში დაახლოებით 30 ტრილიონი უჯრედია და ყოველდღე დაახლოებით 300-დან ერთი იყოფა. ანუ დღეში 100 მილიარდი უჯრედი მიტოზს გადის.

ეტაპები ქვემოთ სქემაზეა ნაჩვენები

მიტოზში 3 ძირითადი მოვლენაა:

1. გაყოფამდე უჯრედმა გენეტიკური ინფორმაცია უნდა დააკოპიროს. შვილეულ უჯრედებში ინფორმაციის თანაბრად გასანაწილებლად, DNA-ის რეპლიკაცია (კოპირება) ხდება.
2. დაკოპირებული ქრომოსომები თანაბრად უნდა განაწილდეს. თითისტარას ძაფები მათ თითო უჯრედისკენ ქაჩავს.
3. განაწილების შემდეგ უჯრედი ხილულად ორად იყოფა. ამას ციტოკინეზი (ციტოპლაზმის გაყოფა) ეწოდება.

ერთი უჯრედის მიტოზს დაახლოებით 24 საათი სჭირდება, რომლის უმეტესობა მზადებას ეთმობა.

რა როლი აქვს მიტოზს კიბოში?

მის გარეშე კიბო შეუძლებელია, ამიტომ მჭიდროდ უკავშირდება. DNA-ის დაზიანების, ანუ, მუტაციების დაგროვებით უჯრედი უკონტროლოდ მრავლდება.

1 დღეში 100 მილიარდი უჯრედი მიტოზს გადის. წარმოიდგინეთ ქარხანა, რომელიც დღეში 100 მილიარდ პროდუქტს უშვებს. ხაზზე შეცდომები აუცილებლად იქნება — ამას მუტაცია ჰქვია. მილიონში ერთის შემთხვევაშიც დღეში 100 ათასი ახალი მუტაციაა. ჩვენი ქარხანა იმდენად სრულყოფილია, რომ სიცოცხლის განმავლობაში აღდგენის გენებით დღეში 100 ათასს ასწორებს. თუმცა მრავალწლიანი მოწევის მსგავსი, კანცეროგენები ან ქრონიკული, ანთებისგამომწვევი სიმსუქნე მუტაციებს ზრდის და, აგროვებს, აღდგენის უნარს აჭარბებს და უკონტროლო ზრდას, ანუ კიბოს ასტიმულირებს….

კიბოს უჯრედების მუტაციათა უმეტესობა „მიტოზურ გაყოფაში“ მონაწილე გენებში გვხვდება.

დღეს მრავალი ონკოლოგიური წამალი მიტოზს უმიზნებს. სხვადასხვა კიბოს მიტოზის სიხშირე განსხვავდება და პათოლოგიაში „ხშირი“ ან „იშვიათი მიტოზით“ აღინიშნება. ინტენსიური მიტოზის კიბო სწრაფად ვრცელდება, თუმცა მასზე მოქმედი წამლებიც მეტად ეფექტურია. შემდეგ სტატიაში ნახავთ „მიტოზის სამიზნე ონკოლოგიურ წამლებს“.

შეიძლება დაგაინტერესოთ: რა არის კიბო? რატომ და როგორ ვითარდება? მთელი პროცესის მიმოხილვა!