تقسیم میتوز چیست؟ ضرورت اجتناب‌ناپذیر سرطان!

سلول‌ها واحدهای سازنده بنیادی بدن ما هستند. سلول‌های ما با کنار هم قرار گرفتن بافت‌ها را می‌سازند و بافت‌ها نیز با کنار هم قرار گرفتن اندام‌ها و دستگاه‌ها را تشکیل می‌دهند. برای انجام فرایندهای حیاتی لازم است سلول‌های ما تکثیر شوند.

سلول‌ها برای موارد زیر تکثیر می‌شوند؛

• تشکیل سلول‌های جدید به جای سلول‌های پیرشده و مرده،
• بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده،
• رشد و تکامل

اما ظرفیت رشد و تقسیم سلول‌های بدن ما محدود است. درحالی‌که برخی از سلول‌های ما مرتب تقسیم و تکثیر می‌شوند، سلول‌های عضلانی و عصبی نمی‌توانند تکثیر شوند. سلول‌هایی که در بدن ما ظرفیت تکثیر «نامحدود» دارند، سلول‌های بنیادیهستند. این نوع سلول‌ها در فرد بالغ به تعداد کم وجود دارند.

تقسیم میتوز چیست؟

تقسیم سلولی که به تشکیل دو سلول خواهری با تعداد و نوع یکسان کروموزوم‌ها در هرکدام می‌انجامد، «میتوز» نام دارد. در تقسیم میتوز، سلول با تقسیم شدن به دو بخش، دو سلول تشکیل می‌دهد که از نظر «ژنتیکی» کاملاً مشابه یکدیگرند.

در بدن ما حدود 30 تریلیون سلول وجود دارد و هر روز حدود یک سیصدم، یعنی یک بخش از هر 300 بخش سلول‌های ما تقسیم می‌شوند. یعنی 100 میلیارد سلول ما هر روز تقسیم میتوز انجام می‌دهند.

می‌توانید مراحل تقسیم میتوز را در شکل زیر ببینید

در تقسیم میتوز 3 رویداد اساسی وجود دارد:

1. سلول پیش از تقسیم باید اطلاعات ژنتیکی خود را نسخه‌برداری کند. برای توزیع مساوی «اطلاعات ژنتیکی» میان سلول‌های دختر، DNA همانندسازی (نسخه‌برداری) می‌شود.
2. کروموزوم‌های نسخه‌برداری‌شده باید به مقدار مساوی میان سلول‌ها جدا شوند. رشته‌های دوک، کروموزوم‌ها را به سوی هر سلول می‌کشند.
3. پس از توزیع کروموزوم‌ها میان هر سلول، سلول به شکلی قابل مشاهده به دو بخش تقسیم می‌شود. به این فرایند تقسیم سیتوکینز (سیتوپلاسم) گفته می‌شود.

انجام میتوز برای تنها یک سلول حدود 24 ساعت طول می‌کشد. بخش بزرگی از این مدت به آماده شدن سلول برای تقسیم اختصاص دارد.

نقش تقسیم میتوز در سرطان چیست؟

بدون تقسیم میتوز، ایجاد سرطان ناممکن است. به همین دلیل میتوز و سرطان ارتباط نزدیکی دارند. در نتیجه انباشته شدن آسیب‌های ایجادشده در DNA، یعنی جهش‌ها، سلول شروع به تکثیر کنترل‌نشده می‌کند.

در 1 روز، 100 میلیارد سلول ما تقسیم میتوز انجام می‌دهند. این را مانند بیرون آمدن روزانه 100 میلیارد محصول تازه از کارخانه‌ای بسیار پرکار در نظر بگیریم. در خط تولید قطعاً خطاهای گوناگونی رخ خواهد داد و ما این خطاها را جهش می‌نامیم. حتی اگر احتمال جهش یک در میلیون باشد، به معنای 100 هزار جهش تازه در روز است. در واقع کارخانه ما چنان عالی کار می‌کند که در سراسر زندگی، روزانه 100 هزار جهش را از طریق ژن‌های ترمیم DNA اصلاح می‌کند. اما برای مثال، مواد ناشی از سیگار کشیدن در طول سال‌ها، یعنی مواد سرطان‌زا، یا در پی چاقی که موجب التهابمزمن می‌شود، جهش‌های ایجادشده افزایش می‌یابند و با انباشته شدن، از ظرفیت ترمیم سلول‌های ما فراتر می‌روند و تکثیر کنترل‌نشده سلول‌ها، یعنی سرطانی شدن را تحریک می‌کنند….

وقتی جهش‌های سلول‌های سرطانی را بررسی می‌کنیم، می‌بینیم که بیشتر آنها در ژن‌های دخیل در «تقسیم میتوز» ایجاد می‌شوند.

امروزه بسیاری از داروهای سرطان به شکلی طراحی شده‌اند که تقسیم میتوز را هدف قرار دهند. میزان میتوز در انواع مختلف سرطان نیز با یکدیگر متفاوت است؛ این وضعیت در گزارش‌های آسیب‌شناسی با عنوان «میتوز فراوان» یا «میتوز کم» بیان می‌شود. سرطان‌هایی که میتوز شدیدی دارند تمایل به گسترش سریع دارند، اما داروهای ضدسرطان مؤثر بر میتوز در این سرطان‌ها بیشتر اثر می‌کنند. در نوشته بعدی ما درباره این موضوع می‌توانید «داروهای سرطان که تقسیم میتوز را هدف می‌گیرند» را بیابید.

ممکن است برایتان جالب باشد: سرطان چیست؟ چرا و چگونه ایجاد می‌شود؟ همه فرایند به‌اختصار!