რა არის ფარისებრი ჯირკვლის ბიოფსია? რომელ კვანძებს სჭირდება ბიოფსია?

ფარისებრი ჯირკვალი კისრის ქვედა ნახევარში, ტრაქეასა და კანს შორის მდებარე პეპლის ფორმის სეკრეტორული ჯირკვალია. ფარისებრი ჰორმონები, რომლებიც ყველა ქსოვილისა და ორგანოს სწორი მუშაობისთვის უმნიშვნელოვანესია, ამ ჯირკვალში წარმოიქმნება, ინახება და გამოიყოფა. მათი სხვა ფუნქციებია ორგანიზმის ენერგიის მარაგის ეფექტიანი გამოყენების უზრუნველყოფა, სხეულის ტემპერატურის კონტროლი და კუნთების გამართულ მუშაობაში კოორდინაციის როლი.

ქვემოთ ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციებია შეჯამებული:

ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დარღვევა უფრო ხშირად ადრეულ ასაკში გვხვდება და განსაკუთრებით ქალებშია გავრცელებული. ჰიპოთირეოზი ჯირკვლის არასაკმარის მუშაობას ნიშნავს, ჰიპერთირეოზი კი — ჭარბ მუშაობას. ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების მქონე პაციენტთა უმრავლესობა ეუთირეოიდულია (ჯირკვალი ნორმალურად მუშაობს).

რომელი ტესტები უნდა დაინიშნოს თავდაპირველად ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებებისას?

• ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების სკრინინგისთვის TSH უმეტესად საკმარისია. ეს უკიდურესად მგრძნობიარე ტესტია. პირველადი ჰიპოთირეოზისა და ჰიპერთირეოზის გამოსარიცხად მისი უარყოფითი პროგნოზული მნიშვნელობა 99%-ია (ანუ უარყოფითი პასუხის მქონე პირებში დაავადების გამორიცხვის უნარი). შემდგომი მონიტორინგისთვის ღირებულია.
• გარდა ამისა, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადების კლინიკური ეჭვისას შეიძლება T3 და T4 დაინიშნოს.
• ფარისებრი ჯირკვლის აუტოიმუნური დაავადების ეჭვისას მიზანშეწონილია anti-TPO-სა და anti-TG-ის გამოკვლევა.

ქვემოთ მოცემული ცხრილი წარმოდგენას ქმნის, როგორ უნდა განიმარტოს ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დარღვევები ჰორმონების გაზომვის მიხედვით:

რა არის ფარისებრი ჯირკვლის კვანძი?

ფარისებრი ჯირკვლის კვანძები ჯირკვალში განვითარებული, გარემომცველი ქსოვილისგან განსხვავებული სიმკვრივის მრგვალი ან ოვალური წარმონაქმნებია.

ფარისებრი ჯირკვლის კვანძები მოსახლეობაში შედარებით ხშირია. ქალებში ისინი მამაკაცებზე უფრო ხშირად გვხვდება. ზოგ ადამიანს ერთი კვანძი უვითარდება, სხვას კი — რამდენიმე. კვანძების წარმოქმნა, ჩიყვის (ფარისებრი ჯირკვლის დიფუზური გადიდების) მსგავსად, შეიძლება კვებაში იოდის ნაკლებობით იყოს გამოწვეული.

რა სიმპტომები აქვს ფარისებრი ჯირკვლის კვანძს?

• ფარისებრი ჯირკვლის კვანძები უმეტესად სხვა მიზეზით ჩატარებული სამედიცინო შემოწმებისას შემთხვევით ვლინდება — ექიმის მიერ ხელით გასინჯვისას, კისრის ულტრაბგერით ან კომპიუტერულ-ტომოგრაფიული გამოკვლევით.
• ჩვეულებრივ, სანამ ზომაში არ იზრდება ან რაიმე სიმპტომს არ იწვევს, კვანძი შეუმჩნეველი რჩება.
• ზომაში ზრდისას პაციენტმა ან მისმა ახლობლებმა ის შეიძლება კისერზე შეშუპებად შეამჩნიონ.
• სწრაფად მზარდმა კვანძებმა შეიძლება გამოიწვიოს ყლაპვის გაძნელება ან ყლაპვის შემდგომი ტკივილი, სუნთქვის გაძნელება და ხმის ჩახლეჩა.

კისრის თვითშემოწმება ფარისებრი ჯირკვლის კვანძისთვის

ამერიკის კლინიკურ ენდოკრინოლოგთა ასოციაცია (American Association of Clinical Endocrinologists — AACE) ყველას ურჩევს „კისრის შემოწმებას“, რათა ფარისებრი ჯირკვლის შესაძლო გადიდება შეამჩნიონ. თუმცა ადამიანური შეცდომისა და კისრის ინდივიდუალური აგებულების განსხვავებების გამო ეს შეიძლება არასაკმარისი იყოს (მაგალითად, კუნთოვანმა კისერმა გადიდებული ჯირკვალი შეიძლება დაფაროს). კისრის თვითშემოწმება ვერანაირად ვერ ცვლის ექიმის ხელით გასინჯვით ან/და ულტრაბგერით დასმულ სპეციფიკურ დიაგნოზს.

ფარისებრი ჯირკვლის კვანძის დიაგნოსტიკის ყველაზე გავრცელებული მეთოდი: USG

კვანძების ზომა, აგებულება და ხასიათი ულტრასონოგრაფიით (USG) განისაზღვრება. კვანძების ულტრაბგერითი გამოკვლევა სრულიად უმტკივნეულო და უვნებელია. სხვა მეთოდებია წვრილნემსიანი ბიოფსია და უფრო იშვიათად გამოყენებული სცინტიგრაფია.

წვრილნემსიანი ასპირაციული ბიოფსია (İİAB)

ფარისებრი ჯირკვლის კვანძის წვრილნემსიანი ბიოფსია სანდო გამოკვლევაა, რომელსაც სერიოზული ტკივილი და გვერდითი მოვლენები არ ახასიათებს. ბიოფსია თითქმის დანამდვილებით აჩვენებს, კვანძი კეთილთვისებიანია თუ ავთვისებიანი (კიბო). თუ კვანძი კიბოა, ბიოფსია მის გავრცელებას და მსგავს მოვლენებს არ იწვევს. ქირურგიული ოპერაციის განხილვის შემთხვევაშიც ბიოფსია მნიშვნელოვანია, რათა ქირურგმა იცოდეს, რაზე აკეთებს ოპერაციას და სწორი ქირურგიული მიდგომა შეარჩიოს.

რა არის ფარისებრი ჯირკვლის კიბო? როგორ ისმება დიაგნოზი?

ბოლო 20 წელიწადში გახშირებული ფარისებრი ჯირკვლის კიბოგანვითარებულ ქვეყნებში უფრო ხშირად გვხვდება.

თურქეთის კიბოს სტატისტიკა 2020-ისმიხედვით, ჩვენს ქვეყანაში 2020 წელს ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს 13682 დიაგნოზი დაისვა და ის მეოთხე (4.) ყველაზე ხშირი კიბო გახდა. იმავე წელს მის გამო 795 სიკვდილი დაფიქსირდა.

ფარისებრი ჯირკვლის კიბო, ჩვეულებრივ, მკურნალობას ექვემდებარება; ოპერაციით და საჭიროების შემთხვევაში რადიოაქტიური მკურნალობის მეთოდებით მისი სრულად განკურნება შეიძლება. კიბო კლასიფიცირდება პაციენტის ასაკის, კიბოს სახეობის, ზომისა და გავრცელების ტენდენციის განმსაზღვრელი პათოლოგიური ტიპის მიხედვით. ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს ოთხი ძირითადი სახეობა არსებობს:

1. ფარისებრი ჯირკვლის პაპილარული კიბო: ყველაზე გავრცელებული სახეობაა. შემთხვევების 80-90%-ზეა პასუხისმგებელი. ნელა მზარდი სიმსივნეა და შორეული მეტასტაზირებისნაცვლად კისრის ლიმფურ კვანძებში გავრცელების ტენდენცია აქვს.
2. ფარისებრი ჯირკვლის ფოლიკულური კიბო: ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს ყველა შემთხვევის 5-10%-ს შეადგენს. ნელა იზრდება და შეუძლია მეტასტაზირება ლიმფურ კვანძებში და სისხლის მიმოქცევით უფრო შორეულ ქსოვილებში, მათ შორის ძვლებსა და ფილტვებში.
3. ფარისებრი ჯირკვლის მედულარული კიბო: შემთხვევების დაახლოებით 2%-ზეა პასუხისმგებელი. ნელა იზრდება. მისი 25% მემკვიდრეობითი გადაცემის შედეგად ვითარდება. მედულარული კიბოს მქონე პაციენტში მთელი ოჯახის გენეტიკური სკრინინგი უკიდურესად მნიშვნელოვანია. ჩვეულებრივ, ის კალციტონინის პათოლოგიურად მაღალი დონით ვლინდება.
4. ფარისებრი ჯირკვლის ანაპლაზიური კიბო: ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს ყველაზე იშვიათი სახეობაა. შემთხვევების < 2%-ზეა პასუხისმგებელი. სწრაფად იზრდება და ვრცელდება; მისი მკურნალობა რთულია.

ფარისებრი ჯირკვლის კიბო, როგორც წესი, სიმპტომების გარეშე, წარმონაქმნებად ან კვანძებად ვითარდება. დიაგნოზი კვანძის ან წარმონაქმნის ფარისებრი ჯირკვლის ბიოფსიით ისმება.

ვის და როდის უნდა ჩაუტარდეს ფარისებრი ჯირკვლის ბიოფსია?

კვანძების უმრავლესობა მკვეთრი ზრდის ტენდენციას არ ავლენს და მკურნალობას არ საჭიროებს. ტიპისა და ზომის მიხედვით მათი რეგულარული მეთვალყურეობა საკმარისია. თუმცა ზოგ კვანძს უფრო მჭიდრო დაკვირვება სჭირდება. ულტრაბგერითი სურათის გამო ზოგჯერ შეიძლება საჭირო გახდეს ბიოფსიის აღება, რათა კეთილთვისებიანი და ავთვისებიანი (კიბო) კვანძები განასხვაონ.

ამერიკის რადიოლოგიის კოლეჯის (ACR) ფარისებრი ჯირკვლის ვიზუალიზაციის, ანგარიშგებისა და მონაცემთა სისტემის (TI-RADS) გაიდლაინები მსოფლიოს რადიოლოგიურ კლინიკებში ფართოდ გამოიყენება.

ACR TI-RADS ფარისებრი ჯირკვლის კვანძებს 5 მახასიათებლის საფუძველზე აფასებს:

1. შემადგენლობა
2. ექოგენობა
3. ფორმა
4. კიდე
5. ექოგენური კერა

ამ ქულების მიხედვით კვანძები კლასიფიცირდება, როგორც:

• კეთილთვისებიანი
• არასაეჭვო
• მსუბუქად საეჭვო
• საშუალო
• ძალიან საეჭვო.

კეთილთვისებიანი ან არასაეჭვო კვანძების ბიოფსია საჭირო არ არის; სხვა კვანძებში კი ზომის მიხედვით ბიოფსია ან განმეორებითი ულტრაბგერითი კვლევა შეიძლება გახდეს საჭირო.

ულტრაბგერითი სურათის მიხედვით — გამოსახულების 5 კატეგორია და რისკის 5 კატეგორია

ACR TI-RADS-ის გამოყენებით კვანძები ულტრაბგერითი გარეგნობის მიხედვით ხუთ კატეგორიაში ფასდება;

1. შემადგენლობა (შიგთავსი): კისტური წარმონაქმნისთვის 0 ქულიდან მყარი წარმონაქმნისთვის 2 ქულამდე.
2. ექოგენობა: ანექოგენური (ნორმალური ქსოვილის მსგავსი სიკაშკაშის) გამოსახულებისთვის 0 ქულიდან ძალიან ჰიპოექოგენური (მუქი) გამოსახულებისთვის 3 ქულამდე.
3. ფორმა: თუ სიგანე სიმაღლეზე მეტია — 0 ქულა, ხოლო სიმაღლე სიგანეზე მეტია — 3 ქულა.
4. კიდე: სწორი კიდისთვის 0 ქულიდან ჯირკვლის გარეთ გავრცელებისთვის (უსწორმასწორო) 3 ქულამდე
5. ექოგენური კერები: კვანძში განსხვავებული სიკაშკაშის წერტილების არარსებობისთვის 0 ქულიდან წერტილოვანი ექოგენური კერებისთვის 3 ქულამდე.

რამდენი cm ზომის ფარისებრი ჯირკვლის კვანძია საშიში? როდის უნდა ჩატარდეს ბიოფსია?

რომელი კვანძიდან უნდა აიღონ ბიოფსია, მხოლოდ ზომით არ წყდება; ის ზემოთ მოცემულ სხვა ფაქტორებთან ერთად ფასდება. თუმცა ეჭვის ხარისხის მიხედვით ზომაც მნიშვნელოვანია.

საერთო ქულების მიხედვით კვანძები შემდეგ კიბოს მიმართ ეჭვის 5 კატეგორიად იყოფა:

• 0 ქულა, კეთილთვისებიანი: წვრილნემსიანი ასპირაციული ბიოფსია (İİAB) საჭირო არ არის.
• 2 ქულა, არასაეჭვო: (İİAB) საჭირო არ არის.
• 3 ქულა, მსუბუქად საეჭვო: თუ ≥ 2,5 cm-ია, ჩაატარეთ İİAB; თუ ≥ 1,5 cm-ია, დააკვირდით.
• 4-დან 6 ქულამდე, საშუალოდ საეჭვო: თუ ≥ 1,5 cm-ია, İİAB; თუ ≥ 1 cm-ია, დააკვირდით.
• ≥ 7 ქულა, უკიდურესად საეჭვო: თუ ≥ 1 cm-ია, İİAB; თუ ≥ 0,5 cm-ია, დააკვირდით.

İİAB-ის კრიტერიუმებისთვის ზედმეტად მცირე და საშუალოდ საეჭვო კვანძებისთვის საკონტროლო ვიზუალიზაცია 1, 3 და 5. წელს არის რეკომენდებული. ძლიერ საეჭვო კვანძებისთვის კი ყოველწლიური დაკვირვება უნდა ჩატარდეს და რეგულარული წლიური კონტროლი 5 წლამდე გაგრძელდეს.

რომელი კვანძის ბიოფსია უნდა დაიგეგმოს?

მოლოდინის საწინააღმდეგოდ, ფარისებრი ჯირკვლის ბიოფსია ყველაზე დიდ კვანძს არ უკეთდება. სწორი ბიოფსიური ნიმუშის აღება ქულების ჯამის მიხედვით ყველაზე საეჭვო გარეგნობის მქონე ერთ ან მაქსიმუმ ორ კვანძში უნდა ჩატარდეს. სამი ან მეტი კვანძის ერთდროული ბიოფსია დიდ სარგებელს არ იძლევა და ზოგ დამატებით რისკსაც შეიძლება შეიცავდეს.

დასკვნა

ფარისებრი ჯირკვლის კვანძები მოსახლეობაში, განსაკუთრებით 60 წლამდე პირებში, ხშირად გვხვდება. პირველ რიგში უნდა ვიცოდეთ, რომ ყველა კვანძი კიბოდ არ გადაიქცევა. როგორც უსიმპტომოდ აღმოჩენილი მრავალი კვანძის მეთვალყურეობისას არის რეკომენდებული, ყოველი კვანძის ბიოფსია სწორი მიდგომა არ არის. ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს დაბალი რისკის კვანძები ბიოფსიის გარეშე, ულტრაბგერით აქტიური მეთვალყურეობის („ფრთხილი მოცდის“) ქვეშ უნდა გაკონტროლდეს. თუ აგებულებით დაბალი რისკის კვანძი 2,5 cm ან მეტია, მისი ბიოფსია მიზანშეწონილი იქნება. საშუალო რისკის კვანძებისთვის ბიოფსია 1,5 cm-დან არის რეკომენდებული, მაღალი ეჭვის კვანძებისთვის კი — 1 cm ან მეტი ზომის შემთხვევაში. საეჭვო კვანძებისას ექიმთან რეგულარული ვიზიტები და რეკომენდებული საკონტროლო ულტრაბგერითი კვლევების ჩატარება კიბოდ გარდაქმნის ადრეულ აღმოჩენაში მნიშვნელოვანია.

ქვემოთ მოცემულია ფარისებრი ჯირკვლის კვანძების დიაგნოსტიკის ოქროს სტანდარტის, USG-ის, მიგნებების ვიზუალური სასწავლო პრეზენტაცია.

გარე შინაარსის სანახავად მართეთ პარამეტრები