რა არის შნიტ-ხახვი? კვებითი ღირებულება, სარგებელი და მტკიცებები

რა არის შნიტ-ხახვი?

შნიტ-ხახვი, რომლის სამეცნიერო სახელია Allium schoenoprasum და რომელიც ჩვენს ქვეყანაში ფოთლოვანი ხახვის სახელითაცაა ცნობილი, მსუბუქი ხახვის გემოს მქონე ერთ-ერთი მწვანე ბოსტნეულია. ხახვისებრთა ოჯახის ყველაზე მცირე სახეობაა. მისი სამშობლოა ევროპა, აზია და ჩრდილოეთი ამერიკა. ნიორთან, ხახვსა და პრასთან ერთად Allium-ის (ხახვისებრთა) ოჯახში განიხილება.

შნიტ-ხახვი მრავალწლიანი მცენარეა და 30–50 cm-მდე შეიძლება გაიზარდოს. მდიდარია A და C ვიტამინებით და გოგირდსა და რკინას კვალის რაოდენობით შეიცავს. ადამიანები ამგვარ ბოსტნეულს საუკუნეების განმავლობაში იყენებენ ჯანმრთელობისთვის სარგებლისა და კერძებისთვის მძაფრი გემოს მისანიჭებლად.

არსებობს მტკიცება, რომ შნიტ-ხახვი ძილსა და ძვლების ჯანმრთელობაზე მოქმედ ზოგიერთ საკვებ ნივთიერებას შეიცავს. ზოგიერთმა კვლევამ ივარაუდა, რომ შნიტ-ხახვისა და Allium-ის სხვა ბოსტნეულის ზოგიერთი ქიმიური ნივთიერება კიბოს საწინააღმდეგო მოქმედებას ფლობს.

როგორია შნიტ-ხახვის კვებითი ღირებულება?

შნიტ-ხახვი საკვები ნივთიერებებით მდიდარია. ეს ნიშნავს დაბალ კალორიულობას, თუმცა ჯანმრთელობისთვის სასარგებლო ვიტამინების, მინერალებისა და ბოჭკოს მსგავსი მრავალი ნივთიერების სიუხვეს (იხილეთ რამდენი საკვები ბოჭკო უნდა მივიღოთ?)

ადამიანები შნიტ-ხახვს უმეტესად გარნირად იყენებენ. ჩვეულებრივ 1 სუფრის კოვზის ოდენობით მიირთმევენ.

როგორია 1 სუფრის კოვზი შნიტ-ხახვის საკვები შემადგენლობა?

• ენერგია: 0.9 კალორია
• K ვიტამინი: 6.38 მიკროგრამი ან დღიური მოთხოვნილების %5
• C ვიტამინი: 1.74 მილიგრამი ან დღიური მოთხოვნილების % 2
• ფოლატი: 3.15 მიკროგრამი ან დღიური მოთხოვნილების % 1
• A ვიტამინი: 6.43 მიკროგრამი ან დღიური მოთხოვნილების % 1
• კალციუმი: 2.76 მილიგრამი ან დღიური მოთხოვნილების % 1-ზე ნაკლები
• კალიუმი: 8.88 მილიგრამი ან დღიური მოთხოვნილების % 1-ზე ნაკლები

შნიტ-ხახვის კიბოსთვის სასარგებლო მოქმედების მტკიცებები და ფაქტები

ბოსტნეული ჯანსაღი საკვები ნივთიერებების მხრივ იდეალური საკვებია. კვლევები აჩვენებს, რომ ბოსტნეულით მდიდარი კვების წესიკიბოს მრავალი სახეობისთვის რისკის შემამცირებელ — და არა სამკურნალო — თვისებას ავლენს. ზოგიერთი კვლევა განსაკუთრებით Allium-ის გვარის მწვანე ბოსტნეულს გვირჩევს, რომელშიც შნიტ-ხახვიც შედის.

2019 წლის კვლევაში აღინიშნა, რომ Allium-ის 16 სახეობის ბოსტნეულს კიბოს წარმოქმნის რისკის შემცირება შეუძლია. გაურკვეველია, ამ დამცავ მოქმედებას მწვანე ბოსტნეულში არსებული ზოგიერთი ნივთიერება განაპირობებს თუ ბოჭკოს მაღალი შემცველობა და დაბალი კალორიულობა .

ამ ბოსტნეულში კიბოს საწინააღმდეგო თვისების მქონედ მიჩნეული ნაერთებია: S‐allyl mercaptocysteine, quercetin, flavonoids და ajoene.

285 ქალში ჩატარებულ კვლევაში ნივრისა და პრას მიერ ძუძუს კიბოს რისკის შემცირება გამოვლინდა. თუმცა ავტორები მიუთითებენ, რომ ჭარბი რაოდენობით მოხარშული ხახვის მოხმარებამ ძუძუს კიბოს რისკი შეიძლება გაზარდოს (ჭარბი ნივრის მოხმარების რისკებზე კი ამ ჩვენს სტატიას გირჩევთ გაეცნოთ).

ამ მიმოხილვის ავტორები აღწერენ, რომ Allium-ის ბოსტნეული კიბოს პრევენციას შეიძლება ეხმარებოდეს; ნივრისა და ხახვის მოქმედებაზე მრავალი კვლევა ჩატარდა, მაგრამ შნიტ-ხახვზე საკმარისი კვლევა არ არსებობს. ამიტომ მისი მოქმედების გამოსავლენად საჭირო დღიური მოხმარების ოდენობაზე მეტი კვლევაა აუცილებელი.

კიბოს შესახებ დასკვნის სახით, ამ კვლევებით ვერ ვიტყვით, რომ „შნიტ-ხახვი კიბოს თავიდან იცილებს“; თუმცა მრავალმა ეპიდემიოლოგიურმა (საზოგადოებაზე დაკვირვების) კვლევამ აჩვენა, რომ მწვანე ბოსტნეულზე ორიენტირებული კვება განსაკუთრებით კუჭ-ნაწლავის კიბოს რისკს ზომიერად ამცირებს.

როგორ მოქმედებს შნიტ-ხახვი ძილსა და განწყობაზე?

შნიტ-ხახვი მცირე რაოდენობით choline-ს (ქოლინს) შეიცავს. Choline უჯრედის მემბრანის შემადგენელი მნიშვნელოვანი საკვები ნივთიერებაა. მიიჩნევა, რომ ქოლინს ნევროლოგიურ (ნერვული სისტემის) ფუნქციაზე დადებითი მოქმედება აქვს.

ქოლინის საკმარისი მიღებაა მამაკაცებისთვის დღეში 550 mg, ხოლო ქალებისთვის — დღეში 425 mg.

შნიტ-ხახვი 1 სუფრის კოვზში მცირე რაოდენობის, 0.16 mg ქოლინს შეიცავს. საკმარისი ქოლინის მისაღებად ადამიანს შნიტ-ხახვისა და სხვა ქოლინის შემცველი საკვების მიღება ერჩია.

შნიტ-ხახვისა და Allium-ის სხვა ბოსტნეულის ჯანმრთელობითი სარგებელი:

K ვიტამინის წყარო

შნიტ-ხახვი K ვიტამინის შემცველობის გამო ძვლების ჯანმრთელობისა და სისხლის შედედებისთვის მნიშვნელოვანია. K ვიტამინის სხვა წყაროებია მწვანეფოთლოვანი ბოსტნეული, მცენარეული ზეთები და ხილი, მაგალითად, მოცვი და ლეღვი.

- დაკავშირებული თემა: რა არის K2 ვიტამინი? არასწორია თუ არა D ვიტამინის მიღება K2-ის გარეშე?

ფოლატის წყარო

შნიტ-ხახვი ფოლატს შეიცავს. წყალში ხსნადი B ვიტამინები შემდეგ მდგომარეობებში ასრულებს როლს:

• დემენცია, ალცჰაიმერი
• კიბო
• გულის თანდაყოლილი დარღვევა
• კოგნიტიური ფუნქცია
• გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები და ინსულტი
• დეპრესია
• ნაადრევი მშობიარობა
• თვალის ჯანმრთელობა

- დაკავშირებული თემა: ვიტამინებისა და მინერალების დანამატები — ექიმებმა და მომხმარებლებმა ეს უნდა იცოდნენ

შნიტ-ხახვი ასევე შეიცავს ლუთეინსა და zeaxanthin-ს, რომლებიც კაროტინოიდებია. ზოგიერთი კვლევით, ლუთეინი და zeaxanthin თვალის ბადურაში გროვდება და ასაკობრივ მაკულურ დეგენერაციასთან ბრძოლაში დაცვას ეხმარება. ანუ ამ ნივთიერებებით მდიდარი კვება მხედველობის ჯანმრთელობისთვის სასარგებლოა.

ანთება

შნიტ-ხახვსა და ანთებას შორის კავშირის შესახებ კვლევა არ არსებობს. 2015 წლის კვლევამ აღნიშნა, რომ Allium-ის ბოსტნეულმა ორგანიზმში ანთება შეიძლება შეამციროს. ანთება ჯანმრთელობის სხვადასხვა პრობლემასთან, მაგალითად, გულის დაავადებასა და ზოგიერთ კიბოსთან არის დაკავშირებული.

კვებასთან დაკავშირებული საკითხები

შნიტ-ხახვზე საკვები ალერგია გავრცელებული არ არის, თუმცა ხახვის ან Allium-ის სხვა ბოსტნეულის აუტანლობის ან ალერგიის მქონე ადამიანებმა მას თავი უნდა აარიდონ. მათ რაციონში შნიტ-ხახვის დამატებამდე ექიმის რჩევის მიღება ერჩიათ.

ასევე ზოგიერთ ადამიანში შნიტ-ხახვის ჭარბი მოხმარების გამო კუჭის პრობლემები შეიძლება წარმოიშვას. თუმცა ადამიანთა უმეტესობას რაციონში შნიტ-ხახვის უსაფრთხოდ დამატება შეუძლია.

შნიტ-ხახვი კერძებს მსუბუქ ხახვისებრ გემოს აძლევს. მას ჩვეულებრივ გარნირად, ძირითად კერძებზე ან სალათებში იყენებენ. სხვა რეცეპტებში ხახვის ნაცვლადაც შეიძლება გამოყენება.

შნიტ-ხახვის შემცველი ზოგიერთი კერძი:

• ომლეტები
• ქათმის კერძები
• მაკარონი
• ქოთანში მომზადებული კერძები

დასკვნა

შნიტ-ხახვი ხახვისებრთა ოჯახის მწვანე ბოსტნეულია, რომლის სახელიც ჩვენს ქვეყანაში ახლახან გახდა ცნობილი. მისი ხახვისებრი გემო ნაკლებად მძაფრია და აგებულებით ჩვენთან არსებულ მწვანე ხახვს ჰგავს. მასზე შედარებით მცირე სამეცნიერო კვლევა ჩატარდა და შესაძლო ჯანმრთელობითი სარგებელი მრავალი მწვანეფოთლოვანი ბოსტნეულისას ჰგავს.