Şnitt soğanı nədir? Qida dəyəri, faydaları və iddialar

Şnitt soğanı nədir?

Şnitt soğanı, elmi adı Allium schoenoprasum olan, ölkəmizdə yarpaq soğanı kimi də tanınan, dadı yüngül soğana bənzəyən yaşıl tərəvəzdir. Soğankimilərin ən kiçik növüdür. Vətəni Avropa, Asiya və Şimali Amerikadır. Sarımsaq, soğan və kəvərlə Allium ailəsinə daxildir.

Çoxillik bitkidir, 30–50 cm böyüyə bilər. A və C vitaminləri ilə zəngindir, iz miqdarda kükürd və dəmir daşıyır. İnsanlar bu tərəvəzləri əsrlərdir sağlamlıq faydası və yeməyə kəskin dad üçün istifadə edir.

Yuxu və sümük sağlamlığına təsirli qida maddələri daşıdığı iddia edilir. Bəzi tədqiqatlar şnitt soğanı və digər Allium tərəvəzlərindəki kimyəvi maddələrin xərçəng əleyhinə təsirini düşündürüb.

Şnitt soğanının qida dəyəri nədir?

Qida tərkibi zəngindir: kalorisi az, faydalı vitamin, mineral və lif çoxdur (baxın nə qədər qida lifi istehlak etməliyik?)

Daha çox qarnir kimi işlədilir. Adətən 1 xörək qaşığı verilir.

1 xörək qaşığının qida tərkibi necədir?

• Enerji: 0.9 kalori
• K vitamini: 6.38 mikroqram və ya gündəlik ehtiyacın %5-i
• C vitamini: 1.74 milliqram və ya gündəlik ehtiyacın % 2-si
• Folat: 3.15 mikroqram və ya gündəlik ehtiyacın % 1-i
• A vitamini: 6.43 mikroqram və ya gündəlik ehtiyacın % 1-i
• Kalsium: 2.76 milliqram və ya gündəlik ehtiyacın % 1-dən azı
• Kalium: 8.88 milliqram və ya gündəlik ehtiyacın % 1-dən azı

Xərçəngə yaxşı təsir barədə iddialar və həqiqətlər

Tərəvəzlər sağlam tərkib baxımından ideal qidadır. Tədqiqatlar göstərir ki, tərəvəzlə zəngin qidalanmabir çox xərçəng üçün riski azaldan — müalicə edən yox — xüsusiyyət göstərir. Bəzi araşdırmalar xüsusən şnitt soğanı daxil Allium cinsinin yaşıl tərəvəzlərini tövsiyə edir.

2019-cu il tədqiqatında 16 Allium tərəvəzinin xərçəng yaranma riskini azalda biləcəyi bildirildi. Qoruyucu təsirin maddələrdən, yoxsa yüksək lif və aşağı kalori səbəbindən olması aydın deyil.

Xərçəng əleyhinə olduğu düşünülən birləşmələr: S‐allyl mercaptocysteine, quercetin, flavonoids və ajoene.

285 qadınla tədqiqatda sarımsaq və kəvərin süd vəzi xərçəngi riskini azaltdığı görüldü. Yenə müəlliflər həddindən çox bişmiş soğan istehlakının süd vəzi xərçəngi riskini artıra biləcəyi fikrindədir; artıq sarımsaq riskləri üçün bu yazımıza baxmağı tövsiyə edirik.

İcmal müəllifləri Allium tərəvəzlərinin xərçəngin qarşısını almağa kömək edə biləcəyini deyir. Sarımsaq və soğan çox araşdırılıb, şnitt soğanı isə yetərincə yox. Təsir üçün gündə nə qədər yemək lazım olduğuna dair daha çox tədqiqat gərəkdir.

Bu tədqiqatlarla «şnitt soğanı xərçəngi önləyir» demək olmaz. Bununla belə, yaşıl tərəvəzli qidalanmanın xüsusən mədə-bağırsaq xərçəngi riskini mülayim azaltdığı çox epidemioloji, yəni əhali müşahidəli tədqiqatla göstərilib.

Yuxu və əhvala təsiri necədir?

Az miqdarda choline (xolin) daşıyır. Xolin hüceyrə membranında mühüm qidadır. Sinir sisteminə müsbət təsiri düşünülür.

Yetərli xolin qəbulu kişilərə gündə 550 mg, qadınlara 425 mg-dır.

Şnitt soğanının 1 qaşığında 0.16 mg kimi az xolin var. Yetərli qəbul üçün onunla yanaşı başqa xolinli qidalar tövsiyə edilir.

Şnitt soğanı və digər Allium tərəvəzlərinin başqa faydaları:

K vitamini mənbəyi

K vitamini ilə sümük sağlamlığı və laxtalanma üçün vacibdir. Digər mənbələr yaşıl yarpaqlı tərəvəz, bitki yağı, qaragilə və əncir kimi meyvələrdir.

- Əlaqəli mövzu: K2 vitamini nədir? K2 olmadan D vitamini qəbul etmək yanlışdırmı?

Folat mənbəyi

Şnitt soğanı folat daşıyır. Suda həll olan B vitaminləri aşağıdakı hallarda rol oynayır:

• Demensiya, Alzheimer
• Xərçəng
• Anadangəlmə ürək pozuntusu
• İdraki funksiya
• Ürək-damar xəstəlikləri və insult
• Depressiya
• Erkən doğuş
• Göz sağlamlığı

- Əlaqəli mövzu: Vitamin və mineral əlavələri – həkim və istifadəçilər bunları bilməlidir

Lutein və zeaxanthin də daşıyır; bunlar karotinoiddir. Bəzi araşdırmalara görə retinada toplanaraq yaşla bağlı makulyar degenerasiyadan qorumağa kömək edir. Bu maddələrlə zəngin qida görməyə faydalıdır.

İltihab

Şnitt soğanı ilə iltihab əlaqəsi barədə tədqiqat yoxdur. 2015-ci il işi Allium tərəvəzlərinin iltihabı azalda biləcəyini bildirib. İltihab ürək xəstəliyi və bəzi xərçənglər daxil çox problemlə bağlıdır.

Qidalanma mövzuları

Qida allergiyası geniş deyil; soğan və başqa Allium tərəvəzinə dözümsüz və ya allergiyası olanlar qaçmalıdır. Pəhrizə əlavə etməzdən həkim məsləhəti tövsiyə edilir.

Bəzilərində çox istehlakdan mədə narahatlığı yarana bilər. Amma əksəriyyət təhlükəsiz əlavə edə bilər.

Yeməyə yüngül soğan dadı verir. Adətən qarnir, əsas yeməyin üstündə və salatda istifadə olunur. Başqa reseptdə soğanı əvəz edə bilər.

İstifadə olunduğu yeməklər:

• Omletlər
• Toyuq yeməkləri
• Makaronlar
• Güvəç yeməkləri

Nəticə

Şnitt soğanı ölkəmizdə adı yeni eşidilən soğankimilərdən yaşıl tərəvəzdir. Soğan dadı az kəskindir, quruluşca yaşıl soğanımıza bənzəyir. Az elmi araşdırılıb və mümkün faydaları çox yaşıl yarpaqlı tərəvəzə oxşardır.