რა არის ჟენშენი — Panax? სარგებელი, ზიანი და გამოყენება კიბოს დროს
ამ სტატიაში
რა არის ჟენშენი?
მისი სახელი ბერძნულ ენაში ყველაფრის განმკურნებელს აღმნიშვნელი სიტყვისგან, Panacea-სგან მომდინარეობს. ჟენშენს (Panax) ჩინურ მედიცინაში მრავალი წელია მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია. როგორც სახელიც მიანიშნებს, მიიჩნევა, რომ იგი მრავალ ჯანმრთელობის პრობლემაზე ეფექტიანი, სასწაულმოქმედი მცენარეა. ამტკიცებენ, რომ მას მრავალი თვისება აქვს: დამამშვიდებელი, აფროდიზიაკული, ანტიდეპრესიული, შარდმდენი, იმუნური სისტემის მასტიმულირებელი და სხვა; ასევე, რომ ეფექტიანია ჯანმრთელობის ისეთი პრობლემების სამკურნალოდ, როგორიცაა დიაბეტი, ალცჰაიმერის დაავადება, ერექციული დისფუნქცია (ერექციის დარღვევა) და ინფექციები. გარდა ამისა, ბოლო წლებში წინ წამოწეულია მისი ეფექტები კიბოს პრევენციაზე, მკურნალობასა და კიბოსთან დაკავშირებული ჩივილების შემცირებაზე. თუმცა ჩატარებული კვლევები ამ ეფექტებს არ ადასტურებს. გაციების, დიაბეტის, ალცჰაიმერის დაავადებისა და ერექციის დარღვევის დროს მისი ეფექტების ზოგიერთ კვლევაში გარკვეული დადებითი შედეგები მიიღეს, მაგრამ საბოლოო დასკვნისთვის ჯერ ნაადრევია. კიბოს პაციენტებში მხოლოდ კიბოსა და კიბოს მკურნალობასთან დაკავშირებული დაღლილობის შემცირებაში დადასტურდა მისი ეფექტიანობა. ამასთან, მართალია, ჟენშენი შედარებით უსაფრთხო პროდუქტად ხასიათდება, მაგრამ მას შეუძლია გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი წამლისმიერი ურთიერთქმედებები. ამ ეტაპზე კიბოს პაციენტებში ჟენშენის გამოყენება მხოლოდ კიბოსთან დაკავშირებული დაღლილობის დროს ჩანს გონივრული. თუმცა ეს აუცილებლად ონკოლოგების ინფორმირებითა და კონტროლით უნდა მოხდეს.
რა თვისებები აქვს ჟენშენს?
ჟენშენის ბოტანიკური სახელწოდება Panax ბერძნული Panacea-დან მომდინარეობს, რაც „ყველაფრის განმკურნებელს“ ნიშნავს. მცენარის ინგლისური სახელწოდება ginseng კი ჩინური სიტყვა renshen-იდან იღებს სათავეს. მისი ფესვების განტოტილი ფორმა ადამიანის ფეხებს ჰგავს, ამიტომ გამოყენებულია ჩინური სიტყვები „ren“ — ადამიანი და „shen“ — მცენარის ფესვი. აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში ჟენშენის შვიდი სახეობაა გავრცელებული, თუმცა სამკურნალო თვისებების მქონე და ძირითადად შესწავლილი ორი მთავარი სახეობა არსებობს: ლათინურად panax ginseng წოდებული აზიური (ჩინური ან კორეული) ჟენშენი და ლათინურად Panax quinquefolius წოდებული ამერიკული ჟენშენი. აზიურ ჟენშენს წითელ ჟენშენსაც უწოდებენ. ორივე სახეობა შეიცავს აქტიურ კომპონენტებს, რომლებსაც გინსენოზიდები ეწოდება. თუმცა ტრადიციულ ჩინურ მედიცინაში განსხვავებული გინსენოზიდური შემცველობის გამო აზიურ ჟენშენს თბილ ბალახად (yang), ამერიკულს კი გამაგრილებელ ბალახად (yin) ახასიათებენ.
ამერიკულმა და აზიურმა ჟენშენმა, რომელთა შესახებაც ამტკიცებენ, რომ ჯანმრთელობის მრავალ პრობლემაზე ეფექტიანია, განსაკუთრებით ბოლო წლებში დიდი პოპულარობა მოიპოვა. სულ უფრო ფართოდ მოხმარებული ჟენშენის პროდუქტები მრავალი ფორმით მზადდება და იყიდება. არსებობს ფხვნილი, კაფსულა, ტაბლეტი, რბილი გელი, თხევადი ექსტრაქტი, ჩაი და ყავა. ჟენშენს ზოგიერთ ენერგეტიკულ სასმელშიც იყენებენ.
ამერიკულ და აზიურ ჟენშენს მრავალი წელია მრავალ კვლევაში ჯანმრთელობის სხვადასხვა პრობლემის დროს ცდიან. ლიტერატურაში მრავალი კვლევაა მისი დამამშვიდებელი, აფროდიზიაკული, ნერვული სისტემის მასტიმულირებელი, ანტიდეპრესიული და შარდმდენი მოქმედების შესახებ. შეისწავლეს ფიზიკურ და ფიზიკომოტორულ შესრულებაზე და HSV-2 ინფექციაზეც მისი გავლენა. თუმცა საბოლოოდ ამ მდგომარეობებიდან რომელიმეში ჟენშენის ეფექტიანობამ დასაბუთებული ეჭვის ფარგლებს ვერ გასცდა. არსებობს მცირერიცხოვანი კვლევებიც, რომლებიც ერექციის დარღვევის მკურნალობაში ეფექტიანობას მიუთითებს, მაგრამ დასკვნის გამოსატანად საკმარისი არ არის. იმუნურ სისტემაზე, შემეცნებით უნარსა და სისხლში შაქრის კონტროლზე ეფექტების მონაცემები შედარებით ძლიერია, თუმცა ჯერ დაუდასტურებელია. 19 მონაწილის მცირე კვლევაში აღინიშნა, რომ ამერიკული ჟენშენი შესაძლოა სასარგებლო იყოს ჭამის შემდეგ სისხლში შაქრის დაქვეითების თავიდან ასაცილებლად. დიაბეტიან პაციენტებში სტანდარტულ მკურნალობაზე დამატების ხანგრძლივი უსაფრთხოების შეფასების კვლევაშიც გვერდითი მოვლენების მხრივ მნიშვნელოვანი სხვაობა არ დაფიქსირდა. 279 მონაწილის კვლევაში, რომელიც ამერიკული ჟენშენის იმუნური სისტემის მხარდამჭერ თვისებას სწავლობდა, ისინი, ვინც 4 თვის განმავლობაში დღეში 2 კაფსულას იღებდა, შედარებით იშვიათად ცივდებოდნენ. მცირერიცხოვან პაციენტებში ჩატარებულ წინასწარ კვლევაში ამერიკული ჟენშენი მეხსიერების გაუმჯობესებასაც აჩვენებდა. სხვა კვლევაში კი აზიური ჟენშენი ალცჰაიმერის დაავადების მქონე პაციენტებში შემეცნებით უნარს ზრდიდა.
ბოლო წლებში ჟენშენზე ხშირად საუბრობენ განსაკუთრებით კიბოზე მოქმედების შესახებ მტკიცებების გამო. თუმცა ძლიერი მტკიცებულება, რომ ჟენშენი კიბოს პრევენციასა და მკურნალობაში ეფექტიანია, არ არსებობს. ამის საპირისპიროდ, ნაჩვენებია მისი სარგებელი კიბოსა და კიბოს მკურნალობასთან დაკავშირებული სისუსტის შემცირებაში.
ეფექტიანია ჟენშენი კიბოს პრევენციასა და მკურნალობაში?
კიბოს პრევენციასა და მკურნალობაზე ჟენშენის მოქმედების შესახებ მტკიცებები ძირითადად ლაბორატორიულ კვლევებს ეყრდნობა. მცირერიცხოვან კლინიკურ კვლევებში ამ ეფექტების ძლიერი მონაცემები ვერ მიიღეს. ამერიკის ჯანმრთელობის ინსტიტუტიც აღნიშნავს, რომ კიბოს პრევენციასა და მკურნალობაში ჟენშენის ეფექტიანობის საკმარისი მტკიცებულება არ არსებობს.
ერთ ლაბორატორიულ კვლევაში ამერიკული ჟენშენის ექსტრაქტმა მსხვილი ნაწლავის კიბოს უჯრედულ ხაზებში უჯრედების ზრდა დათრგუნა; ეს ეფექტი ქიმიოთერაპიულ წამალ 5-ფტორურაცილთან (5-FU) ერთად გამოყენებისას უფრო ძლიერი იყო. შედეგად აღინიშნა, რომ მომავალში ამერიკულმა ჟენშენმა შესაძლოა აუცილებელი 5-FU დოზის შემცირება გახადოს შესაძლებელი. სხვა ლაბორატორიულ კვლევაში მისმა ექსტრაქტმა ძუძუს კიბოს უჯრედულ ხაზებში გამრავლება შეაფერხა. ძუძუს კიბოს უჯრედულ კულტურებში ჩატარებულ სხვა კვლევაში ამერიკული ჟენშენი ქიმიოთერაპიულ წამლებთან — მეთოტრექსატთან, ციკლოფოსფამიდთან, დოქსორუბიცინთან და 5-ფტორურაცილთან — ერთად უჯრედების ზრდას აფერხებდა. კიდევ ერთ კვლევაში მისმა ექსტრაქტმა მსხვილი ნაწლავის კიბოს უჯრედულ ხაზებში უჯრედული სიკვდილი გამოიწვია. თაგვებზე აზიური ჟენშენით ჩატარებულ კვლევაში კი დაფიქსირდა სიმსივნის ფილტვში გავრცელებისა და ახალი სისხლძარღვების წარმოქმნის (ანგიოგენეზის) დათრგუნვა.
2006 წელს ჩატარებულ დაკვირვებით კვლევაში ჟენშენის მომხმარებელ ძუძუს კიბოს მქონე ქალებს ცხოვრების უფრო მაღალი ხარისხი და გარკვეულწილად ხანგრძლივი გადარჩენა ჰქონდათ. თუმცა კვლევაში ჟენშენის სახეობა და დოზები გათვალისწინებული არ იყო. 40 ჯანმრთელი მონაწილის კლინიკურ კვლევაშიც აღინიშნა, რომ მას შეიძლება ლიმფური უჯრედების რადიაციისგან დაცვის ეფექტი ჰქონდეს.
ეფექტიანია ჟენშენი კიბოსთან დაკავშირებული სისუსტის დროს?
სისუსტე კიბოს პაციენტებში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული, ყველაზე შემაწუხებელი და ფიზიკური აქტივობის ყველაზე მეტად შემზღუდველი ჩივილია. სტატისტიკის მიხედვით, სისუსტეს უჩივის ქიმიოთერაპიის მიმღები პაციენტების %59-დან %96-მდე და რადიოთერაპიის მიმღებთა %65-დან %100-მდე; ეს ჩივილები დიაგნოზის შემდეგ საშუალოდ 5-10 წელი გრძელდება. კიბოს პაციენტებში სისუსტეზე პასუხისმგებლად გარკვეული ანთებითი პროცესები და სისხლში კორტიზოლის არასაკმარისი კონტროლი მიიჩნევა. ზოგიერთ ლაბორატორიულ კვლევაში აჩვენეს ჟენშენის ანთების შემამცირებელი და კორტიზოლის მარეგულირებელი მოქმედება. ამის საფუძველზე ვარაუდობენ, რომ ჟენშენი კიბოსთან დაკავშირებული სისუსტის დროს შესაძლოა ეფექტიანი იყოს. ერთ-ერთი წამყვანი ონკოლოგიური დაწესებულების, Mayo Clinic-ის კიბოს ცენტრის ფართო კვლევა, რომელიც 2012 წლის ASCO-ს (ამერიკის კლინიკური ონკოლოგიის საზოგადოების) შეხვედრაზე წარადგინეს, აჩვენებდა, რომ მაღალი დოზის (2000 mg/დღე) ამერიკული ჟენშენი კიბოსთან დაკავშირებული სისუსტის დროს სარგებელს იძლევა. 40 სხვადასხვა დაწესებულებიდან 364 კიბოს პაციენტის მონაწილეობით ჩატარებულ კვლევაში გამოსცადეს სუფთა ამერიკული ჟენშენის ფესვებისგან მიღებული კაფსულები; 8 კვირის გამოყენების შემდეგ სისუსტის სტანდარტული სკალის 100 ქულიდან 20-ქულიანი გაუმჯობესება მიიღეს. ასევე დაფიქსირდა, რომ აქტიური კიბოს მკურნალობის მიმღებებში სარგებელი უფრო დიდი იყო, ვიდრე მკურნალობადასრულებულებში. გვერდითი მოვლენების მხრივ მნიშვნელოვანი სხვაობაც არ დაფიქსირდა. კვლევაში ხაზგასმული იყო, რომ გამოიყენეს სუფთა ჟენშენი; ბაზარზე გაყიდული ჟენშენის პროდუქტები სპირტით დამუშავებისას ესტროგენის მსგავს თვისებებს იძენს და შესაძლოა ძუძუს კიბოს პაციენტებისთვის საზიანო იყოს. საბოლოოდ დაასკვნეს, რომ კიბოსთან დაკავშირებული სისუსტის დროს, ცნობილი ეფექტიანი მკურნალობების შეზღუდულობის გათვალისწინებითაც, ამერიკული ჟენშენის გამოცდა შეიძლება. აზიური ჟენშენის კვლევაში კი 30 პაციენტს 29 დღის განმავლობაში მაღალი დოზა (800 mg/დღე) მისცეს და გვერდით მოვლენებში სხვაობის გარეშე სისუსტის ჩივილების მკვეთრი შემცირება დაფიქსირდა. ამერიკულთან მსგავსი თვისებების გათვალისწინებით აზიური ჟენშენის ამ საკითხში ეფექტიანობა სავარაუდოა. თუმცა ეს კვლევა საწყისი ანგარიშის დონეზეა და ახალი კვლევებით განმტკიცება სჭირდება.
რა შესაძლო გვერდითი მოვლენები და რისკები აქვს ჟენშენს?
ამერიკის მცენარეული პროდუქტების ასოციაციის უსაფრთხოების კლასიფიკაციით ამერიკული ჟენშენი 1. კატეგორიას მიეკუთვნება, ანუ სათანადო გამოყენებისას ზოგადად უსაფრთხოდ მიჩნეულ პროდუქტს წარმოადგენს. დოზაზე დამოკიდებული გვერდითი მოვლენების კვლევაში 290 ადამიანი ყოველდღიური ჟენშენის მიღების მიხედვით დაყვეს ჯგუფებად: 750 mg, 1000 mg, 2000 mg და საერთოდ არმიმღებები. დაკვირვების განმავლობაში ჯგუფებს შორის გვერდითი მოვლენების მხრივ მნიშვნელოვანი სხვაობა არ დაფიქსირდა. თუმცა ლიტერატურაში მაინც არსებობს მრავალი გვერდითი მოვლენის ცნობა, განსაკუთრებით წამლისმიერი ურთიერთქმედებების შესახებ. აღწერილია გულისრევა, ფაღარათი, თავის ტკივილი, ცხვირიდან სისხლდენა, მაღალი და დაბალი არტერიული წნევა, ძუძუს ტკივილი და სხვა გვერდითი მოვლენები.
კვლევებით დადგინდა, რომ სპირტით დამუშავებულ ჟენშენის პროდუქტებს ესტროგენის მსგავსი მოქმედება შეუძლია. ამიტომ ხაზგასმულია, რომ პირებმა, რომლებსაც ესტროგენისგან თავის შეკავება სჭირდებათ, ჟენშენი არ უნდა გამოიყენონ (36, 37, 38). გარდა ამისა, ერთ ლაბორატორიულ კვლევაში ჟენშენმა ძუძუს კიბოს უჯრედულ ხაზებში უჯრედების ზრდა გამოიწვია.
ჟენშენის გამოყენებასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან შეშფოთებას წამლისმიერი ურთიერთქმედებები წარმოადგენს. მათზე პასუხისმგებლად ჟენშენის აქტიური კომპონენტები, გინსენოზიდები მიიჩნევა. კვლევებით აჩვენეს, რომ გინსენოზიდები ურთიერთქმედებს მონოამინოქსიდაზის ინჰიბიტორების სახელით ცნობილ წამლების ჯგუფთან. არსებობს ნიფედიპინთან ურთიერთქმედების კვლევაც. მას ასევე შეუძლია ვარფარინთან (კუმადინი) ურთიერთქმედებით სისხლდენის დარღვევები, იმატინიბთან — ღვიძლის დაზიანება, ანტიდეპრესანტებთან — მანიის დაწყება გამოიწვიოს. 20 ჯანმრთელ ადამიანში ჩატარებულ კლინიკურ კვლევაშიც აჩვენეს, რომ ამერიკული ჟენშენი ვარფარინის შედედების საწინააღმდეგო მოქმედებას ამცირებს და ხაზგასმით აღინიშნა, რომ ექიმებმა ვარფარინის დანიშვნისას პაციენტებს ჟენშენის გამოყენებაზე უნდა ჰკითხონ.
მაშ, როგორ უნდა მოვიქცეთ?
დასასრულს, ჟენშენი მცენარეული პროდუქტია, რომლის შესახებაც ამტკიცებენ, რომ ჯანმრთელობის მრავალი პრობლემის პრევენციასა და მკურნალობაში ეფექტიანია. თუმცა კვლევებში ამ ეფექტების უმეტესობა ვერ აჩვენეს. გაციების, დიაბეტის, ალცჰაიმერის დაავადებისა და ერექციის დარღვევაზე გავლენის კვლევები იმედისმომცემია, მაგრამ კლინიკურ პრაქტიკაში გადასატანად ჯერ არასაკმარისია. კიბოს პრევენციასა და მკურნალობაზე ჟენშენის კვლევები ძირითადად ლაბორატორიულ ექსპერიმენტებს ეფუძნება და უკიდურესად შეზღუდულია. კიბოში მისი როლის, სათანადო დოზის, გვერდითი მოვლენებისა და წამლისმიერი ურთიერთქმედებების პროფილის მკაფიოდ გასარკვევად მეტი კვლევაა საჭირო. კიბოს პაციენტებში აქამდე ნაჩვენები ერთადერთი აშკარა სარგებელი კიბოსთან დაკავშირებული სისუსტის შემცირებაა. არსებული მკურნალობის შეზღუდული შესაძლებლობების გათვალისწინებით ამ მხრივ ჟენშენის განხილვა გონივრული შეიძლება იყოს. თუმცა წამლისმიერ ურთიერთქმედებებზე დიდი სიფრთხილეა საჭირო. განსაკუთრებით აღინიშნა, რომ ზოგიერთ კომერციულ ფორმას ესტროგენის მსგავსი მოქმედებით ძუძუს კიბოს პაციენტებში საზიანო ეფექტების გამოწვევა შეუძლია. ამიტომ უაღრესად მნიშვნელოვანია, ექიმებმა ეს ურთიერთქმედებები იცოდნენ და პაციენტებს ყურადღებით დააკვირდნენ, ხოლო პაციენტებმა ექიმის ინფორმირებისა და კონტროლის გარეშე ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული არცერთი პროდუქტი არ მიიღონ.
*
- მცენარეული წამლებით მკურნალობა, ფიტოთერაპია და კიბოს პრევენცია — ოცნება თუ რეალობა?
წყაროები
2) Stavro PM, Woo M, Heim TF, Leiter LA, Vuksan V. North American ginseng exerts a neutral effect on blood pressure in individuals with hypertension. Hypertension. 2005; 46:406-11.
3) Oxford Dictionaries Online, s.v. "ginseng". https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/ginseng
4) Li B, Wang CZ, He TC, Yuan CS, Du W. Antioxidants potentiate American ginseng-induced killing of colorectal cancer cells. Cancer Lett. 2010; 289:62–70.
5) Jang DJ, Lee MS, Shin BC, Lee YC, Ernst E. Red ginseng for treating erectile dysfunction: a systematic review. Br J Clin Pharmacol. 2008; 66:444-50.
6) Wang X, Sakuma T, Asafu-Adjaye E, Shiu GK. Determination of ginsenosides in plant extracts from Panex ginseng and Panex quinquefolius L. by LC/MS/MS. Anal Chem. 1999; 71:1579–1584.
7) Attele AS, Wu JA, Yuan CS. Ginseng pharmacology: multiple constituents and multiple actions. Biochem Pharmacol. 1999; 58:1685–1693.
8) Yap KY, Chan SY, Weng Chan Y, Sing Lim C. Overview on the analytical tools for quality control of natural product-based supplements: a case study ofginseng. Assay Drug Dev Technol. 2005; 3:683-99.
9) Clauson KA, Shields KM, McQueen CE, Persad N. Safety issues associated with commercially available energy drinks. J Am Pharm Assoc. 2008; 48:55–63.
10) Ernst E. The risk-benefit profile of commonly used herbal therapies: Ginkgo, St. John’s wort, ginseng, echinacea, saw palmetto, and kava. Ann Intern Med. 2002; 136:42-53.
11) Sparreboom A, Cox MC, Acharya MR, Figg WD. Herbal remedies in the United States: potential adverse interactions with anticancer agents. J Clin Oncol. 2004; 22:2489-503.
12) Vuksan V, Sievenpiper JL, Koo VY, Francis T, Beljan-Zdravkovic U, Xu Z, Vidgen E. American ginseng (Panax quinquefolius L) reduces postprandial glycemia in nondiabetic subjects and subjects with type 2 diabetes mellitus. Arch Intern Med 2000; 160:1009-13.
13) Mucalo I, Jovanovski E, Vuksan V, Božikov V, Romić Z, Rahelić D. American Ginseng Extract (Panax quinquefolius L.) Is Safe in Long-Term Use in Type 2 Diabetic Patients. Evid Based Complement Alternat Med. 2014; 2014:969168.
14) Predy GN, Goel V, Lovlin R, Donner A, Stitt L, Basu TK. Efficacy of an extract of North American ginseng containing poly-furanosyl-pyranosyl-saccharides for preventing upper respiratory tract infections: a randomized controlled trial. CMAJ. 2005; 173:1043-8.
15) Scholey A, Ossoukhova A, Owen L, Ibarra A, Pipingas A, He K, Roller M, Stough C. Effects of American ginseng (Panax quinquefolius) on neurocognitive function: an acute, randomised, double-blind, placebo-controlled, crossover study. Psychopharmacology (Berl). 2010; 212:345-56.
16) Lee ST, Chu K, Sim JY, Heo JH, Kim M. Panax ginseng enhances cognitive performance in Alzheimer disease. Alzheimer Dis Assoc Disord. 2008; 22:222–226.
17) U.S. National Institutes of Health, National Library of Medicine, Drugs, Herbs and Supplements; Ginseng, Panax. https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/natural/1000.html
18) Barton DL, Liu H, Dakhil SR, Linquist B, Sloan JA, Nichols CR, McGinn TW, Stella PJ, Seeger GR, Sood A, Loprinzi CL. Wisconsin Ginseng (Panax quinquefolius) to improve cancer-related fatigue: a randomized, double-blind trial, N07C2. J Natl Cancer Inst. 2013; 105:1230-8.
19) Li XL, Wang CZ, Sun S, Mehendale SR, Du W, He TC, Yuan CS. American ginseng berry enhances chemopreventive effect of 5-FU on human colorectal cancer cells. Oncol Rep. 2009; 22:943-52.
20) King ML, Murphy LL. American ginseng (Panex quinquefolius L.) extract alters mitogen-activated protein kinase cell signaling and inhibits proliferation of MCF-7 cells. J Exp Ther Oncol. 2007; 6:147–155.
21) Duda RB, Zhong Y, Navas V, Duda RB, Zhong Y, Navas V, Li MZ, Toy BR, Alavarez JG. American ginseng and breast cancer therapeutic agents synergistically inhibit MCF-7 breast cancer cell growth. J Surg Oncol. 1999; 72:230–239.
22) M. Mochizuki, Y.C. Yoo, K. Matsuzawa, K. Sato, I. Saiki, S. Tono-Oka, K.I. Samukawa, I. Azuma. Inhibitory effect of tumor metastasis in mice by saponins, ginsenoside-Rb2, 20(R)- and 20(S)-ginsenoside-Rg3, ofRed ginseng. Biol Pharm Bull. 1995; 18:1197–1202.
23) Yuan CS, Wei G, Dey L, Karrison T, Nahlik L, Maleckar S, Kasza K, Ang-Lee M, Moss J. Brief Communication: American Ginseng reduces Warfarin’s effect in healthy patients. Annals of Internal Medicine. 2004; 141:23-27.
24) Cui Y, Shu XO, Gao YT, Cai H, Tao MH, Zheng W. Association of ginseng use with survival and quality of life among breast cancer patients. Am J Epidemiol. 2006; 163:645-53.
25) Lee TK, O'Brien KF, Wang W, Johnke RM, Sheng C, Benhabib SM, Wang T, Allison RR. Radioprotective effect of American ginseng on human lymphocytes at 90 minutes postirradiation: a study of 40 cases. J Altern Complement Med. 2010; 16:561-7.
26) Hofman M, Ryan JL, Figueroa-Moseley CD, Jean-Pierre P, Morrow GR. Cancer-related fatigue: the scale of the problem. Oncologist. 2007; 12:4–10.
27) Harrington CB, Hansen JA, Moskowitz M, Todd BL, Feuerstein M. It's not over when it's over: long-term symptoms in cancer survivors—a systematic review. Int J Pych Med. 2010; 40:163–181.
28) Jin Y, Hofseth AB, Cui X, Windust AJ, Poudyal D, Chumanevich AA, Matesic LE, Singh NP, Nagarkatti M, Nagarkatti PS, Hofseth LJ. American ginseng suppresses colitis through p53-mediated apoptosis of inflammatory cells. Cancer Prev Res (Phila). 2010; 3:339–347.
29) Kang A, Hao H, Zheng X, Liang Y, Xie Y, Xie T, Dai C, Zhao Q, Wu X, Xie L, Wang G. Peripheral anti-inflammatory effects explain the ginsenosides paradox between poor brain distribution and anti-depression efficacy. J Neuroinflammation. 2011; 8:100.
30) Yang CS, Ko SR, Cho BG, Shin DM, Yuk JM, Li S, Kim JM, Evans RM, Jung JS, Song DK, Jo EK. The ginsenoside metabolite compound K, a novel agonist of glucocorticoid receptor, induces tolerance to endotoxin-induced lethal shock. J Cell Mol Med. 2008; 12:1739–1753.
31) Yennurajalingam S, Reddy A, Tannir NM, Chisholm GB, Lee RT, Lopez G, Escalante CP, Manzullo EF, Frisbee Hume S, Williams JL, Cohen L, Bruera E. High-Dose Asian Ginseng (Panax Ginseng) for Cancer-Related Fatigue: A Preliminary Report. Integr Cancer Ther. 2015; 14:419-27.
32) Blumenthal M, Brinckmann JA, Wollschlaeger B. The ABC Clinical Guide to Herbs. Austin, TX, American Botanical Council, 2003.
33) Barton DL, Soori GS, Bauer BA, Sloan JA, Johnson PA, Figueras C, Duane S, Mattar B, Liu H, Atherton PJ, Christensen B, Loprinzi CL. Pilot study of Panex quinquefolius (American ginseng) to improve cancer-related fatigue: a randomized, double-blind, dose-finding evaluation: NCCTG trial N03CA. Support Care Cancer. 2010; 18:179–187.
34) "Ginseng definition - Medical Dictionary definitions of some medical terms defined on MedTerms. 2012. https://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=17671
35) Kiefer D, Pantuso T. Panax ginseng. Am Fam Physician. 2003; 68:1539–42.
36) Chan RY, Chen WF, Dong A, Guo D, Wong MS. Estrogen-like activity of ginsenoside Rg1 derived from Panax notoginseng. J Clin Endocrinol Metab. 2002; 87:3691–5.
37) Lee YJ, Jin YR, Lim WC, Park WK, Cho JY, Jang S, Lee SK. Ginsenoside-Rb1 acts as a weak phytoestrogen in MCF-7 human breast cancer cells. Arch Pharm Res. 2003; 26:58–63.
38) Lee Y, Jin Y, Lim W, Ji S, Choi S, Jang S, Lee S. A ginsenoside-Rh1, a component of ginseng saponin, activates estrogen receptor in human breast carcinoma MCF-7 cells. J Steroid Biochem Mol Biol. 2003; 84:463–8.
39) Amato P, Christophe S, Mellon PL. Estrogenic activity of herbs commonly used as remedies for menopausal symptoms. Menopause. 2002; 9:145-50.
40) Izzo AA, Ernst E. Interactions between herbal medicines and prescribed drugs: a systematic review. Drugs. 2001; 61:2163–75.
41) Smith M, Lin KM, Zheng YP. An open trial of nifedipine-herb interactions: Nifedipine with St. John’s wort, ginseng or Ginkgo biloba. Clin Pharmacol Ther. 2001; 69:86.
42) Fugh-Berman A. Herb-drug interactions. Lancet. 2000; 355:134–8.
43) Bilgi N, Bell K, Ananthakrishnan AN, Atallah E. Imatinib and Panax ginseng: a potential interaction resulting in liver toxicity. The Annals of Pharmacotherapy. 2010; 44:926–8.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.