რა უნდა ვიცოდეთ კორონავირუსის ეპიდემიაში სისხლის პროდუქტებისა და კონვალესცენტური პლაზმით მკურნალობის შესახებ?
ამ სტატიაში
ახალი ტიპის კორონავირუსით (SARS-CoV-2) გამოწვეულ COVID-19 დაავადებაშიერთ-ერთი ყველაზე განხილული პროცედურა კონვალესცენტური (გამოჯანმრთელებული პაციენტის) პლაზმით მკურნალობა გახდა. COVID-19 პაციენტთა უმეტესობას ვირუსის იმუნიტეტი უვითარდება, ანუ იცნობს მას და ხელახლა ინფიცირებისას მოსაგერიებელი IgG ანტისხეულები სისხლის უჯრედებს გარეთ პლაზმაში (სითხეში) მზად აქვს. ინფიცირებული, იმუნიტეტის ვერგანმავითარებელი პირები კი იღუპებიან. აქედან გაჩნდა აზრი, „შეიძლება COVID-19-ის გადატანილი, გამოჯანმრთელებული და იმუნიტეტის მქონე პირების პლაზმა აქტიურად დაავადებულთა მკურნალობაში გამოიყენონ?“. თუმცა ინფექციებში პლაზმის ისტორია 1880-იან წლებამდე მიდის.
მნიშვნელოვანი მოვლენა: 23 აგვისტოს FDA-მ კონვალესცენტურ პლაზმას „გამოყენების ნებართვა“ მისცა!
აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ (FDA) COVID-19-თან ბრძოლის ფარგლებში საავადმყოფოში მყოფთა COVID-19 მკურნალობის კვლევითი გამოჯანმრთელების პლაზმისთვის „საგანგებო გამოყენების ნებართვა“ გასცა. ეს საბოლოო დამტკიცება არ არის. თუმცა FDA-მ არსებული მტკიცებულებებით გადაწყვიტა, რომ დოკუმენტში მითითებულად პროდუქტი COVID-19-ისთვის შესაძლოა ეფექტურია და ცნობილი თუ შესაძლო სარგებელი რისკებს აჭარბებს.
FDA-ს წარმომადგენელი დოქტორი Stephen M. Hahn ამტკიცებს, რომ პლაზმის ყოველ 100 მიმღებიდან 35 გადარჩება. საინტერესოა, რომ ნებართვა Mayo Clinic საავადმყოფოს დაკვირვებით მონაცემებს ეფუძნება. ჩვეულებრივ დამტკიცებას რანდომიზებული (შემთხვევითი მიღების) ფართო კლინიკური კვლევა სჭირდება. აქ ძლიერი მტკიცებულების გარეშე FDA-ს ნებართვა გვაქვს.
მონაცემები გვაფიქრებინებს, რომ რაც ადრეა პლაზმა, მაგალითად დიაგნოზიდან 3 დღეში, მით მეტი ეფექტი შეიძლება ჰქონდეს. მექანიზმიც გონივრულია: დასაწყისში ვირუსია აქტიური და მაშინ პლაზმის ანტისხეულით გაუვნებლება უფრო სავარაუდოა. სიმძიმე ვირუსის წინააღმდეგ ჭარბი/არანორმალური პასუხის შემდეგ ვითარდება და მაშინ პლაზმით ვირუსის შეკავშირება შედეგებზე ნაკლებად მოქმედებს.
ისტორია
კონვალესცენტური (გამოჯანმრთელებული) პლაზმით მკურნალობა 1880 წლიდან მოდის. უიმედობით — სპეციფიკური მკურნალობის არქონით — განსაკუთრებით Ebola-ში კვლავ აქტუალური გახდა. პასიურ და სწრაფ იმუნიზაციას (იმუნიტეტის შექმნას) გვპირდება, თუმცა პრობლემებიც აქვს. 1890 წელს ფიზიოლოგებმა Von Behring-მა და Kitasato-მ დიფტერიისთვის პლაზმა (შრატი) გამოიყენეს; თავიდან იმუნიზებული ცხოველებიდან, შემდეგ კი იმუნური დონორების მთლიანი სისხლი ან შრატი ადამიანის გარკვეული ანტისხეულების შესაძლო წყაროდ განისაზღვრა. 1970-იან წლებამდე ქუნთრუშისა და ყივანახველის მსგავს ბაქტერიულ ინფექციებში convalescent (კონვალესცენტური) პლაზმის გამოყენების მაგალითებია. აქამდე მცირე შემთხვევების კვლევებს საზოგადოების არწარმომადგენლობითი „დაბალი ხარისხის“ მტკიცებულება მოაქვს. თუმცა COVID-19 პანდემიასთან ერთად პლაზმის ფართო კლინიკური კვლევებისჩატარების იმედია.
FDA-ს არა დამტკიცება, არამედ „ნებართვა“
24 მარტს 2020 წელს აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ (FDA) COVID-19-ის ექსპერიმენტული მკურნალობის წესები განაახლა. როცა ახალი კორონავირუსის COVID-19-ით სიცოცხლე სერიოზულად ან პირდაპირ საფრთხეშია, „გამოჯანმრთელებული პაციენტის პლაზმა“ მხოლოდ კრიტიკულ პაციენტებში ექსპერიმენტულად (საცდელად) გამოიყენება. თუმცა მხოლოდ ინდივიდუალურად და განსაკუთრებულად „ნებართვა“ გაიცა, COVID-19 მკურნალობად კი ჯერ არ დამტკიცებულა , როგორც ხაზგასმით აღინიშნა. FDA ფიქრობს, რომ შეზღუდული ნებართვის მიუხედავად პლაზმა მაღალეფექტური მკურნალობის კვლევას დაეხმარება (დეტალებისთვის იხილეთ).
COVID-19 კონვალესცენტური პლაზმის დონორობა
თუ COVID-19 გადაიტანეთ, სისხლის პლაზმაში ვირუსზე შესატევად მზად ანტისხეულები შეიძლება იყოს. შეწირული პლაზმა სამეცნიერო კვლევის ნაწილად გამოიყენება ეფექტიანობის დასაზუსტებლად.
რატომ იკვლევენ კონვალესცენტურ პლაზმას COVID-19 მკურნალობისთვის?
ამჟამად არც FDA-სა და არც მსოფლიოს ახალ მკურნალობათა სხვა წამყვან უწყებას COVID-19-ის დამტკიცებული მკურნალობა არ აქვს. პლაზმას COVID-19-ისთვის იკვლევენ, რადგან წინა კვლევებიდან წინასწარი ინფორმაცია COVID-19-ისგან გამოჯანმრთელებაში დახმარებას ვარაუდობს. მეტი კვლევაა საჭირო ხანგრძლივობის შემცირებისა და COVID-19-ით სიკვდილის პრევენციის დასადგენად.
უსაფრთხო და ეფექტურია კონვალესცენტური პლაზმა COVID-19-ის წინააღმდეგ?
ჯერ უცნობია, იქნება თუ არა COVID-19-ის წინააღმდეგ ეფექტური. პლაზმის ტრანსფუზია ჩვეულებრივ უსაფრთხოა და კარგად აიტანება, თუმცა ზოგჯერ ალერგიულ რეაქციებსა და სხვა ეფექტებს იწვევს. დამტკიცებული მკურნალობის არქონის გამო FDA COVID-19-ისთვის მხოლოდ ზოგი კრიტიკული პაციენტის გამოცდასა და თითოეულზე ნებართვით გამოყენებას უშვებს.
ახლახან COVID-19 გადავიტანე, შემიძლია პლაზმის გაცემა?
დიახ. თუმცა COVID-19 პლაზმა მხოლოდ გამოჯანმრთელებისას და სისხლის დონორობის უფლებამოსილებისას გროვდება. წინა COVID-19 ლაბორატორიულად დადასტურებული და სხვა კრიტერიუმებიც დაკმაყოფილებული უნდა იყოს. დონორობამდე სულ მცირე 14 დღე ნიშნები სრულად მოხსნილი და COVID-19 სრულად გადატანილი უნდა იყოს. ასაკი 18-60-ს შორის უნდა იყოს.
სად მივმართო გამოჯანმრთელების პლაზმის გასაცემად?
აფერეზის მქონე სისხლის ცენტრებს ან Kızılay-ს მიმართეთ. შეგროვების აფერეზი საშუალოდ 60-80 წუთია. მოწყობილობით დაახლოებით 200-600 ml პლაზმა შეგროვდება. შემდეგ დონორი 15 წუთი დაკვირვების ქვეშ რჩება და თანხმობით მომდევნო ვიზიტი შეიძლება დაინიშნოს.
რა მოუვა შეგროვებულ პლაზმას?
შეგროვების შემდეგ შტრიხკოდს Kızılay აკეთებს. კოდირებული პროდუქტი მინუს 18-25 გრადუსზე ან ნაკლებზე ცალკე კარადაში ინახება და მძიმე და კრიტიკულ COVID-19 პაციენტებს შეიძლება გადაესხას.
სისხლის გაცემით შეიძლება კორონავირუსი დამემართოს?
არა. დონორობა უსაფრთხოა. ყოველთვის ახალი, სტერილური, გამოყენების შემდეგ გადასაყრელი ნემსები გამოიყენება.
მიმღებამდე სისხლს ამოწმებენ?
ყველა სისხლი, რამდენჯერაც უნდა ჰქონდეს დონორს გაცემული, ჯგუფზე, ჰეპატიტზე, HIV-ზე, სიფილისსა და სხვა ტრანსფუზიულ დაავადებებზე მოწმდება.
შემიძლია პლაზმა კორონავირუსის ტესტისთვის გავცე?
არა. მხოლოდ ტესტით გადატანილი COVID-19-ისა და სრული გამოჯანმრთელების მქონეთაგან მიიღება. სისხლის ცენტრებში კორონავირუსის ტესტები არ ტარდება.
თუ სისხლს გადამისხამენ, შეიძლება კორონავირუსი დამემართოს?
აქამდე COVID-19 მკურნალობის პლაზმაზე ვსაუბრობდით. თუმცა სხვა პაციენტებს COVID-19-ის გარდა მდგომარეობებისთვის სისხლისა და სისხლის პროდუქტების საჭიროება კვლავ აქვთ. კორონავირუსის სისხლით გადაცემის მტკიცებულება არ არის. წინასწარი სკრინინგი და დონორის კითხვარი სასუნთქი ნიშნების მქონეთაგან გაცემის აღსაკვეთად არის შექმნილი. თუ ჩვეულებრივი დონორობის მსურველს COVID-19-ის ისტორია აქვს, ვერ გასცემს. ეს კონვალესცენტურ პლაზმაში არ უნდა აგვერიოს, რომელიც განსაკუთრებული დონორია.
რატომ არ გადაეცემა COVID-19 სისხლის ტრანსფუზიით?
ვირუსს შესაღწევად და გასამრავლებლად მასპინძლის უჯრედი სჭირდება. მის ინფრასტრუქტურას გენეტიკური ინსტრუქციის დასაკოპირებლად და ახალი ნაწილაკის, ვირიონის, შესაქმნელად იყენებს და ციკლის გასამეორებლად ტოვებს. ეყრდნობა „შეკავშირების ადგილებს“, ცილებს, რომლებიც მიმაგრებასა და შეღწევას უშვებს. COVID-19 ვირუსისთვის ისინი სასუნთქ გზებში, განსაკუთრებით ფილტვსა და საჭმლის მომნელებელ სისტემაშია. სისხლის უჯრედით, მაგალითად ლეიკოციტით, გადატანის მტკიცებულება არ არსებობს. ნორმალური სისხლის პროდუქტების მომზადებისას ლეიკოციტები ფილტრითაც იშლება, ამიტომ უსაფრთხოა.
თუ კორონავირუსი სისხლში არ არის და არ გადაეცემა, სისხლის ტესტი როგორ პოულობს?
სისხლის კორონავირუსის ტესტებშითავად ვირუსი ან ნაწილაკები კი არა, იმუნური სისტემის ვირუსსაწინააღმდეგო ანტისხეულები (IgM და IgG) მოწმდება. * - ყველა ჩვენი სტატია კორონავირუსზე *
წყაროები
uclahealth.org
2. Why you won’t get COVID-19 from a blood transfusion.
blood.ca - 10 Mart 2020.
3. Investigational COVID-19 Convalescent Plasma - Emergency INDs.
fda.gov - 24 mart 2020
4. FDA Issues Emergency Use Authorization for Convalescent Plasma as Potential Promising COVID–19 Treatment, Another Achievement in Administration’s Fight Against Pandemic.
fda.gov 23 August 2020
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.