درباره فرآورده‌های خونی و درمان با پلاسمای بهبودیافتگان در همه‌گیری کروناویروس چه باید بدانیم؟
در این مقاله
بیماری ناشی از کروناویروس جدید (SARS-CoV-2) یعنی COVID-19یکی از پرگفت‌وگوترین کاربردها در آن، درمان با پلاسمای بهبودیافتگان بود. بیشتر مبتلایان COVID-19 ایمنی می‌سازند، یعنی ویروس را می‌شناسند و آنتی‌بادی IgG آماده حمله در عفونت دوباره، در بخش مایع غیرسلولی خون، پلاسما، دارند. افراد آلوده‌ای که ایمنی علیه ویروس نمی‌سازند می‌میرند. از این اطلاعات، فکر «آیا پلاسمای خون بهبودیافتگان COVID-19 که علیه کروناویروس ایمنی ساخته‌اند می‌تواند برای درمان افراد درگیر بیماری فعال به کار رود؟» مطرح شد. البته سابقه پلاسمادرمانی در عفونت‌ها به دهه 1880 برمی‌گردد.
پیشرفت مهم: FDA در 23 اوت برای پلاسمادرمانی «اجازه مصرف» داد!
سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در چارچوب مقابله با COVID-19، برای پلاسمای بهبودیافتگان پژوهشی در درمان بیماران بستری COVID-19 «مجوز مصرف اضطراری» صادر کرد. این تأیید نهایی نیست. بااین‌حال FDA طبق شواهد موجود و سند تصمیم نتیجه گرفت محصول شاید برای COVID-19 مؤثر باشد و سود شناخته‌شده و بالقوه‌اش بر خطر شناخته‌شده و بالقوه می‌چربد.
دکتر استیون M. هان، مقام FDA، ادعا می‌کند از هر 100 دریافت‌کننده پلاسما، 35 نفر نجات می‌یابند. جالب آنکه مجوز بر پایه بیمارستان Mayo Clinic و داده‌های مشاهده‌ای داده شده است. معمولاً تأیید درمان به نتایج پژوهش جامع تصادفی با انتخاب تصادفی بیمار نیاز دارد. اینجا با اجازه FDA بدون شواهد قوی روبه‌رو هستیم.
داده‌ها مطرح می‌کنند هرچه پلاسما زودتر، مثلاً ظرف 3 روز از تشخیص، مصرف شود شاید بهتر باشد. سازوکار معقولی است؛ ویروس در ابتدا فعال است و خنثی‌کردنش با آنتی‌بادی محتمل‌تر است. شدت بیماری پس از پاسخ ایمنی بیش‌ازحد یا غیرعادی ایجاد می‌شود و در آن وضعیت اتصال پلاسما به ویروس طبیعتاً اثر کمتری بر پیامد دارد.
تاریخ
پلاسمای بهبودیافتگان ریشه در 1880 دارد و از سر ناچاری، نبود درمان اختصاصی، به‌ویژه در ابولا دوباره مطرح شد. ایمن‌سازی سریع و غیرفعال وعده می‌دهد اما مشکلات زیاد دارد. در 1890 فیزیولوژیست‌ها فون بهرینگ و کیتاساتو پلاسما (سرم) را برای دیفتری مصرف کردند؛ ابتدا از حیوان ایمن‌شده و سپس خون کامل یا سرم اهداکننده ایمن به‌عنوان منبع آنتی‌بادی انسانی شناخته شد. تا دهه 1970 نمونه‌هایی برای پیشگیری یا درمان عفونت باکتریایی مانند مخملک و سیاه‌سرفه وجود داشت. بیشتر مطالعات کم‌مورد بوده و شواهد «کم‌کیفیت» غیرنماینده جامعه می‌دهند. بااین‌حال با همه‌گیری COVID-19 امید است درباره پلاسمادرمانی، پژوهش‌های بالینیگسترده انجام شود.
FDA؛ «اجازه»، نه تأیید
در 24 مارس 2020 سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) قواعد درمان تجربی همه‌گیری COVID-19 را به‌روز کرد. در تهدید جدی یا مستقیم جان بر اثر بیماری کروناویروس جدید COVID-19، «پلاسمای بیمار بهبودیافته» فقط برای بیمار بحرانی به‌صورت آزمایشی قابل‌استفاده است. تأکید شد فقط موردبه‌مورد و در وضعیت ویژه «اجازه» داده شده، اما به‌عنوان درمان COVID-19 هنوز تأیید نشده است ؛ FDA با وجود محدودبودن اجازه فکر می‌کند پلاسما به پژوهش درمان بسیار مؤثر کمک کند (جزئیات این اجازه را ببینید).
اهدای پلاسمای بهبودیافتگان COVID-19
اگر COVID-19 داشته و بهبود یافته‌اید، شاید پلاسمایتان آنتی‌بادی آماده حمله داشته باشد. پلاسما می‌تواند بخشی از مطالعه علمی برای تعیین قطعی اثربخشی این درمان شود.
چرا پلاسمای بهبودیافتگان برای COVID-19 بررسی می‌شود؟
اکنون نه FDA و نه هیچ نهاد پیشرو توسعه درمان در جهان، درمانی برای COVID-19 تأیید نکرده‌اند. پلاسمای بهبودیافتگان برای درمان COVID-19 بررسی می‌شود، زیرا اطلاعات اولیه پژوهش‌های قبلی احتمال کمک به بهبود COVID-19 را مطرح می‌کند. برای تعیین اینکه آیا مدت بیماری را کوتاه یا از مرگ مرتبط با COVID-19 جلوگیری می‌کند، پژوهش بیشتری لازم است.
آیا پلاسما در برابر COVID-19 ایمن و مؤثر است؟
هنوز اثربخشی پلاسما علیه COVID-19 معلوم نیست. انتقال پلاسما معمولاً ایمن و خوب‌تحمل است، اما گاهی حساسیت و عوارض دیگر دارد. چون درمان تأییدشده نیست، FDA فقط اجازه آزمودن در برخی بیماران بحرانی COVID-19، با مجوز جداگانه برای هر بیمار، می‌دهد.
اخیراً از COVID-19 خوب شده‌ام؛ می‌توانم پلاسما بدهم؟
بله، اما پلاسمای COVID-19 فقط از بهبودیافتگان واجد شرایط اهدای خون جمع می‌شود. تشخیص قبلی COVID-19 باید آزمایشگاهی مستند و سایر معیارها برقرار باشد. پیش از اهدا باید دست‌کم 14 روز علائم کاملاً رفع و فرد از COVID-19 کاملاً خوب شده باشد. سن نیز باید 18-60 باشد.
برای اهدای پلاسما به کجا مراجعه کنم؟
به مرکز خون دارای آفرزیس یا هلال‌احمر مراجعه کنید. جمع‌آوری با آفرزیس میانگین 60-80 دقیقه طول می‌کشد و حدود 200-600 ml پلاسما گرفته می‌شود. سپس اهداکننده 15 دقیقه زیر نظر می‌ماند و با رضایتش نوبت اهدای بعدی داده می‌شود.
پلاسمای جمع‌شده چه می‌شود؟
هلال‌احمر پس از جمع‌آوری بارکد می‌زند. محصول بارکددار در دمای منفی 18-25 درجه یا پایین‌تر در یخچال جداگانه ذخیره و سپس به بیماران شدید و بحرانی COVID-19 منتقل می‌شود.
آیا با اهدای خون کروناویروس می‌گیرم؟
نه، اهدا ایمن است. همیشه سوزن تازه استریل و دورریختنی پس از مصرف به کار می‌رود.
آیا پیش از رسیدن به گیرنده خون آزمایش می‌شود؟
همه خون‌های اهدایی حتی از اهداکننده باسابقه، برای گروه خون، هپاتیت، HIV، سیفلیس و دیگر بیماری‌های قابل‌انتقال آزمایش می‌شوند.
آیا برای آزمایش کروناویروس پلاسما بدهم؟
نه، فقط از کسانی پذیرفته می‌شود که ابتلای قبلی COVID-19 با آزمایش ثابت و کاملاً خوب شده‌اند. در مراکز اهدا، آزمایش کروناویروس انجام نمی‌شود.
آیا دریافت خون باعث ابتلا به کروناویروس می‌شود؟
تا اینجا درباره اهدای پلاسما برای COVID-19 گفتیم، اما بیماران دیگر برای وضعیت‌های غیر COVID-19 همچنان به خون و فرآورده‌های خونی نیاز دارند. شاهدی بر انتقال کروناویروس با انتقال خون نیست. غربالگری و پرسشنامه اهدا برای جلوگیری از اهدای افراد علامت‌دار تنفسی طراحی شده است. همچنین اهداکننده معمولی با سابقه COVID-19 نمی‌تواند خون بدهد؛ این را با پلاسمای بهبودیافتگان که نوع ویژه اهداست اشتباه نکنید.
چرا COVID-19 با انتقال خون منتقل نمی‌شود؟
ویروس برای ورود و تکثیر باید سلول میزبان بیابد؛ زیرساخت سلول را برای نسخه‌برداری ژنتیک و ساخت ویریون تازه به کار می‌گیرد و برای تکرار چرخه خارج می‌شود. به «جایگاه اتصال»، پروتئینی که اتصال و ورود را ممکن می‌کند، وابسته است. جایگاه ویروس COVID-19 در تنفس، به‌ویژه ریه، و گوارش است. شاهدی نیست که با سلول خون مانند لکوسیت (گلبول سفید) حمل شود. در آماده‌سازی فرآورده معمول نیز لکوسیت با فیلتر حذف می‌شود؛ پس ایمن است.
اگر کروناویروس در خون نیست و از خون منتقل نمی‌شود، آزمایش خون چگونه تشخیص می‌دهد؟
آزمایش‌های خونی کروناویروسخود ویروس یا ذراتش را غربال نمی‌کنند؛ آنتی‌بادی ساخته‌شده توسط ایمنی علیه ویروس (IgM و IgG) را می‌سنجند. * - همه نوشته‌های ما درباره کروناویروس *
منابع
uclahealth.org
2. Why you won’t get COVID-19 from a blood transfusion.
blood.ca - 10 Mart 2020.
3. Investigational COVID-19 Convalescent Plasma - Emergency INDs.
fda.gov - 24 mart 2020
4. FDA Issues Emergency Use Authorization for Convalescent Plasma as Potential Promising COVID–19 Treatment, Another Achievement in Administration’s Fight Against Pandemic.
fda.gov 23 August 2020
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.