რატომ ხდება მაღაროს მტვერი კიბოს მისამართი? ვაგნერი, ჩრდილო-დასავლეთ კეიპი და მეზოთელიომა (1960)
ამ სტატიაში
რატომ ხდება მაღაროს მტვერი კიბოს მისამართი? ვაგნერი, ჩრდილო-დასავლეთ კეიპი და მეზოთელიომა (1960)
გუშინ ერთ ქრომოსომას გავყევით (დღე 137); დღეს ერთი რეგიონის მტვერს მივყვებით. ისევ რუკას ვუბრუნდებით: 136-ე დღეს ბავშვების ყბის სიმსივნემ აფრიკის რუკაზე სარტყელი გაავლო, დღეს კი იმავე კონტინენტის სხვა კუთხეში, ერთი მაღაროს გარშემო, ფილტვის გარსის იშვიათი სიმსივნე რუკაზე გროვდება. პროფესიული კიბოს ძველი კითხვა (პოტის 1775 წლის საკვამლე მწმენდავები, დღე 99) აქ ახალ სახეს იღებს: მხოლოდ მეშახტეა მტვერის ზემოქმედების ქვეშ?
1956 წლის თებერვალი: პირველი შემთხვევა
1956 წლის თებერვალში იოჰანესბურგის Pneumoconiosis Research Unit-ში გაკვეთის პრეპარატი მივიდა. პაციენტი 1955 წლის 24 აგვისტოს იყო მოთავსებული და 1956 წლის 15 თებერვალს სიცოცხლე დაკარგა. იმავე წლის დასაწყისში ჩრდილოეთ კეიპში ექიმი ც. ა. სლეგსი ექვს პაციენტს უვლიდა, რომელთაც პლევრის გამოხატული გასქელება ჰქონდათ; ორის ბიოფსიაში მეზოთელიომის ნიშნები ჩანდა. მომდევნო ორ წელიწადში იმავე რეგიონიდან კიდევ რვა, ქვეყნის სხვა ადგილებიდან კი ხუთი შემთხვევა დაემატა. ეს თანმიმდევრობა ჯ. ც. ვაგნერის, სლეგსისა და პოლ მარშანის 1960 წლის ნაშრომიდან ავიღე.
აზბესტზე ეჭვი ორმა რამ გააჩინა: პირველი შემთხვევის ფილტვებში აზბესტი აღმოჩნდა და ათი შემთხვევა იმ საავადმყოფოდან მოდიოდა, რომელიც აზბესტის მოპოვების დიდი რაიონიდან ტუბერკულოზზე საეჭვო პაციენტებს იღებდა. გასქელებული პლევრის მქონე პაციენტის ტუბერკულოზად მიჩნევა გასაკვირი არ არის (ჩემი დასკვნა). პირველად ანამნეზებში აზბესტთან მუშაობა არ ჩანდა. ავტორებმა მაშინ პაციენტების წარსული პროფესიებისა და საცხოვრებელი ადგილების გამოკითხვა დაიწყეს; კანონზომიერება მხოლოდ მაშინ გამოჩნდა. ეს ჩემი წაკითხვაა: კითხვაზე „აზბესტთან მუშაობდით?“ უმეტესად პასუხი „არა“ იყო; კითხვამ „სად დაიბადეთ და გაიზარდეთ?“ რუკა გამოაჩინა.
რეგიონს „აზბესტის ბორცვებს“ ეძახიან; ნაშრომის მიხედვით ის კიმბერლის დასავლეთითაა და დაახლოებით 8000 კვადრატულ მილს მოიცავს. მთავარი მადანი კროციდოლიტია, ანუ ლურჯი აზბესტი, „Cape blue“ სახელით ცნობილი. ნაშრომი წერს, რომ მოპოვება პრისკაში 1893 წელს, კურუმანში კი 1908 წელს დაიწყო, ხოლო საფქვავები კოეგასში (1915), კურუმანში, გრიკვატაუნსა და პრისკაში გაიხსნა.
„Diffuse pleural mesothelioma and asbestos exposure in the North Western Cape Province“
ნაშრომი მე-17 ტომის მე-4 ნომერშია, 260-271-ე გვერდებზე; მიღებულია 1960 წლის 24 აპრილს. ავტორები 33 შემთხვევას აღწერენ: 22 მამაკაცი და 11 ქალი, 31-დან 68 წლამდე; ყველა ჰისტოლოგიურად დადასტურებული დიფუზური პლევრული მეზოთელიომა იყო. ერთის გარდა, ყველას ჰქონდა სავარაუდო კროციდოლიტის ზემოქმედება.
დეტალები უფრო ყურადღებით უნდა წაიკითხოს. 33-დან რვაში აზბესტის ზემოქმედება დოკუმენტირებული იყო (ექვსს მაღაროში მუშაობის უდავო ანამნეზი ჰქონდა); ოცდახუთში ზემოქმედება არაპირდაპირია, მაგალითად მაღაროებთან ახლოს დაბადებული ადამიანები, რომლებიც ბავშვობაში მტვრის ზემოქმედებას აღიარებდნენ. ახლობლებმა ზემოქმედება მხოლოდ ერთ შემთხვევაში უარყვეს. ლატენტობას ავტორები, კონცეპტუალური შეჯამებით, ასე აყალიბებენ: მეზოთელიომა მტვრის ზემოქმედებიდან 20-40 წლის ან უფრო მეტი ხნის შემდეგ ჩნდება, როგორც ჩანს. ისინი ამბობენ, რომ აღმოჩენები აზბესტის საერთო ფაქტორად მიჩნევას უფრო ამყარებს; მაგრამ პირდაპირ წერენ, რომ მტკიცებულება საბოლოო არ არის. ნაშრომი თავს წინასწარ პუბლიკაციად აცხადებს. დამატებაში ნათქვამია, რომ 1960 წლის ივნისის ბოლოსთვის 47 შემთხვევა იყო გამოვლენილი, 45-ში შესაძლო კროციდოლიტთან კავშირის დადგენა შეიძლებოდა, ერთი პერიტონეალური მეზოთელიომა იყო.
მეზოთელიომა
სიმსივნე, რომელიც მეზოთელური უჯრედებიდან წარმოიშობა და შინაგან ღრუებს, მაგალითად პლევრას (ფილტვის გარშემო გარსს) ან პერიტონეუმს ფარავს (გამარტივებული განმარტება). ვაგნერის ნაშრომი კამათში შედის: რობერტსონი 1924 წელს უარყოფდა პლევრის პირველადი სიმსივნეების არსებობას, უილისი და სმარტი და ჰინსონი ამ შეხედულებას აგრძელებდნენ, ისეთი ავტორები კი, როგორიც ტობიასენია (1955), პირველად პლევრულ სიმსივნეებს აღწერდნენ (ნაშრომის ციტირებების მიხედვით). ბინიონის მიხედვით, ტერმინი „მეზოთელიომა“ პირველად 1931 წელს კლემპერერმა და რაბინმა გამოიყენეს (მეორეული წყარო).
ვინ რა თქვა ადრე?
ვაგნერის ნაშრომი ვაკუუმში არ გაჩენილა. ვაგნერი და თანაავტორები აზბესტთან დაკავშირებული ფილტვის კიბოს პირველ შეტყობინებად ლინჩსა და სმიტს (1935) ასახელებენ; დოლმა 1955 წელს აზბესტის მუშებში ფილტვის კიბოზე დაწერა. ნაშრომის მიხედვით, კარტიემ (1952) და ვან დერ სხოტმა (1958) ქრიზოტილის ან შერეული ზემოქმედების მეზოთელიომის შემთხვევებიც აღწერეს. ამიტომ ამ წერილში ფორმულირებას „პირველმა დააკავშირა აზბესტი და მეზოთელიომა“ არ ვიყენებ: მეორეული წყარო ამას ამბობს, მაგრამ ნაშრომის საკუთარი ციტირებები უფრო ბუნდოვან სურათს გვაჩვენებს.
ვაგნერი 1962 წელს უელსის Llandough-ის საავადმყოფოში გადავიდა; მისი Nature-ის წერილის მისამართი ამას აჩვენებს. ჩემი წაკითხვით, ვაგნერის გუნდმა 1960 წელს რეგიონი და ბოჭკოს ტიპი დაამატა: ერთ რეგიონში თავმოყრილი, ჰისტოლოგიურად დადასტურებული 33 შემთხვევა; გამოკითხული წარსული საცხოვრებელი ადგილები; და პროფესიასთან დაუკავშირებელი, არაპირდაპირი ზემოქმედება. ასე ახლოს ცხოვრებაც ზემოქმედებად დადგა მაგიდაზე. ის, რომ მოპოვება პრისკაში 1893 წელს დაიწყო, ნაშრომის 20-40-წლიან ლატენტობის შეფასებასთან ერთად წაკითხული, იმაზე მიუთითებს, რომ 1950-იანებში ნანახი ზოგიერთი შემთხვევა შეიძლებოდა ბავშვობაში მტვრის ჩამსუნთქავი ადამიანები ყოფილიყვნენ (ჩემი წაკითხვა).
შემთხვევათა სერია რისკის გამოთვლა არ არის; საფასური ათწლეულების შემდეგ მოდის
პირველი საზღვარი: 33 შემთხვევის სერია შემთხვევათა სერიაა. ის არ ითვლის, ვინ იყო ზემოქმედების ქვეშ და არ დაავადდა, ამიტომ რისკის შეფარდებას არ იძლევა (ჩემი დასკვნა). ავტორები თავად წერენ, რომ პათოლოგიური მტკიცებულება საბოლოო არ არის და რომ ლატენტობა ზოგ ზემოქმედებულ ადამიანში შესაძლოა ჯერ საკმარისად გრძელი არ ყოფილიყო სიმსივნის განვითარებისთვის. 33-დან მხოლოდ რვაში იყო ზემოქმედება პირდაპირ დოკუმენტირებული.
მეორე საზღვარი: შემდგომი რგოლები ცალკე კვლევებია. 1962 წლის 13 ოქტომბერს Nature-ში ვაგნერმა აღწერა ცდა, რომელშიც 110 ახალგაზრდა ცხოველს (ვირთხას, თაგვს, ზღვის გოჭს) პლევრის ღრუში აზბესტის სხვადასხვა ფორმა შეუყვანეს; რეზიუმეს მიხედვით, წინასწარი მონაცემები დადებითი იყო. ეს ცხოველებზე ჩატარებული ცდაა და ადამიანზე ვერ განზოგადდება; სრული ტექსტი არ წამიკითხავს. სელიკოფმა, ჩურგმა და ჰამონდმა JAMA-ში 1964 წლის 6 აპრილს 1943 წლამდე პროფესიაში მოსული 632 იზოლაციის მუშა 1962 წლამდე დააკვირდნენ; სიცოცხლე დაკარგული 255 მამაკაციდან 45-ს ფილტვის ან პლევრის კიბო ჰქონდა, მოსალოდნელი კი დაახლოებით 6,6 იყო (უხეშად 6,8-ჯერ მეტი; აბსოლუტურად 255-ის დაახლოებით 18 პროცენტი); ოთხი მეზოთელიომა იყო, რასაც ავტორებმა ასე იშვიათი სიმსივნისთვის „განსაკუთრებით მაღალი“ უწოდეს (OSTI-ის რეზიუმე).
მესამე საზღვარი: ერთ გარემოში ზემოქმედება სამუშაო ადგილით არ შემოიფარგლებოდა. ნიუჰაუსისა და ტომპსონის მიერ ლონდონში შესწავლილი 83 პაციენტიდან 31-ს პროფესიული ზემოქმედება ჰქონდა; სრული ანამნეზის მქონე 76-დან 36-ს დოკუმენტირებული პროფესიული ან საყოფაცხოვრებო ზემოქმედება არ ჰქონდა და მათგან დაახლოებით 30,6 პროცენტი აზბესტის ფაბრიკიდან ნახევარი მილის რადიუსში ცხოვრობდა, დანარჩენ პაციენტებში კი ეს 7,6 პროცენტი იყო (რეზიუმეს გვერდი; გვერდი მნიშვნელებს არ გვაძლევს, ამიტომ მიახლოებით). რომელი ბოჭკო რამდენად საშიშია, ამ წერილის წყაროებიდან ვერ გამოვიტანთ. რეგიონის მოსახლეობისთვის ზემოქმედება მოგვიანებით როგორ შეიზღუდა, კომპენსაცია ან მოვლა, ასევე არ არის ამ წყაროებში.
რაც დარჩა
- რომ მეზოთელიომა აზბესტის ზემოქმედებასთან დაკავშირებულ სიმსივნედ განიხილება
- რომ სიმსივნე ზემოქმედებიდან ათწლეულების შემდეგ შეიძლება გამოჩნდეს
- რომ ზემოქმედებას მხოლოდ სამუშაო ადგილზე კი არა, სახლშიც და გარემოშიც ეძებენ
რაც დაეცა ან შეიზღუდა
- შეხედულება, რომ პლევრის პირველადი სიმსივნეები არ არსებობს
- დაშვება, რომ ზემოქმედება მხოლოდ მეშახტეს და მუშას ეხება
- შემთხვევათა სერიის, თავისთავად, მიზეზობრიობის მტკიცებულებად მიჩნევა
აზბესტისა და მეზოთელიომის ჯაჭვის რგოლები: 1955-დან 1965-მდე. ღერძი 1950-დან 1970-მდეა. მწვანე ნიშნები გადამოწმებული ბიბლიოგრაფიული მონაცემების მქონე პუბლიკაციებია ან ჩანაწერებია (პირველი შემთხვევა, ვაგნერი 1960, ვაგნერი 1962, სელიკოფი 1964); ლურჯი ნიშნები სხვა ნაშრომის ციტირებიდან, მეორეული წყაროდან ან გადაუმოწმებლად გახსენებული წლიდან აღებული თარიღებია. მოვლენები, რომელთა მხოლოდ წელია ცნობილი, წლის შუაშია დახატული.
სხვა მინერალი, სხვა სოფელი: კაპადოკია
თურქეთში მეზოთელიომის ისტორიის ყველაზე ცნობილი ნაწილი აზბესტს კი არა, კაპადოკიის სოფლებს ეხება: ნაშრომი, სადაც ბარიშმა და თანაავტორებმა ანატოლიის სოფელ კარაინში პლევრული მეზოთელიომის აფეთქება აღწერეს, Thorax-ში 1978 წელს გამოქვეყნდა (სათაური და მონაცემები ძიების შედეგებიდან; ტექსტი არ წამიკითხავს). ეს ამბავი ცალკე, დაგეგმილ მე-164 დღეს მოგეთხრობა; დღეს დეტალებში არ შევდივარ. სამხრეთ აფრიკის ამბავთან საერთო ისაა, რომ რუკა და საცხოვრებელი ადგილი სიმსივნის მისამართი შეიძლება იყოს.
1924-დან დღემდე
რა გადამოწმდა, რა ეწინააღმდეგება ერთმანეთს
- წაკითხვის წესი: ვაგნერის ნაშრომის ბიბლიოგრაფიული მონაცემები და რეზიუმე PubMed-იდანაა (PMID 13782506; 33 შემთხვევა, 22 მამაკაცი და 11 ქალი, 31-68 წლის, ერთის გარდა სავარაუდო კროციდოლიტის ზემოქმედება). სრული ტექსტი იურიდიული ფირმის საიტზე არსებული PDF ასლიდან წავიკითხე, ავტომატური რეზიუმეს მეშვეობით; 8 დოკუმენტირებული და 25 არაპირდაპირი ზემოქმედება, 47 შემთხვევის დამატება, 1956 წლის თებერვლის, 1955 წლის 24 აგვისტოსა და 1956 წლის 15 თებერვლის თარიღები და გეოგრაფიული დეტალები მხოლოდ ამ წაკითხვიდანაა. იმავე რეზიუმემ არაპირდაპირი ზემოქმედების ქვედანაყოფი ისე მოგვცა, რომ ჯამს არ ემთხვეოდა; მხოლოდ ჯამები გამოვიყენე.
- „პირველის“ მტკიცებები: მეორეული წყარო (occhealth.co.za-ზე ვაგნერის მოგონება) ამბობს, რომ ნაშრომმა „პირველად“ დაადგინა კავშირი პლევრულ მეზოთელიომასა და კროციდოლიტს შორის და რომ ის „ყველა დროის ყველაზე ციტირებული შრომის მედიცინის ნაშრომია“; არცერთი არ გადამიმოწმებია და არ გამოვიყენე. ნაშრომის საკუთარი ციტირებები აჩვენებს, რომ კარტიემ 1952 და ვან დერ სხოტმა 1958 მეზოთელიომის შემთხვევები ადრე აღწერეს (რეზიუმის მეშვეობით).
- გაკვეთის თხრობა: იმავე ბიოგრაფიული ტექსტის მიხედვით, 1956 წელს ვაგნერმა ტუბერკულოზად მიჩნეული მეშახტის გაკვეთისას უზარმაზარი ჟელატინისებრი სიმსივნე იპოვა; ეს ნაშრომის პირველ შემთხვევასთან არ გამიიგივებია და არ გამოვიყენე. იმავე წყაროს მიხედვით, ვაგნერმა აღმოჩენები 1959 წლის იოჰანესბურგის კონფერენციაზე წარადგინა; ნაშრომის Hurwitz 1959-ის ციტირება აჩვენებს, რომ კონფერენცია 1959 წლის თებერვალში გაიმართა, და მხოლოდ ეს გამოვიყენე.
- კლემპერერი და რაბინი, 1931: ფორმულირება „პირველად გამოიყენა“ ბინიონის მტკიცებაა (1997 წლის IMIG გამოსვლა); ორიგინალი ნაშრომი არ წამიკითხავს.
- ლინჩი და სმიტი 1935, დოლი 1955, რობერტსონი 1924 და სხვები: მხოლოდ ვაგნერის ნაშრომის ციტირებებად არის გადმოცემული; არცერთი არ წამიკითხავს. დოლის მონაცემები (Br J Ind Med 12:81-86) მეხსიერებიდანაა; წყაროების სიაში ასე არის აღნიშნული.
- ვაგნერი 1962: Nature 196(4850):180-181, 1962 წლის 13 ოქტომბერი; მხოლოდ რეზიუმე წავიკითხე (სრული ტექსტი ფასიანია). რეზიუმეში „106 ვირთხის“ ფორმულირება ინტერპრეტაციისთვის ღია მეჩვენა, ამიტომ ეს რიცხვი არ გამოვიყენე და 110 ცხოველი ავიღე.
- სელიკოფი და სხვ. 1964: JAMA 188:22-26; რიცხვები OSTI-ის ჩანაწერში არსებული რეზიუმედანაა; 1964 წლის 6 აპრილის თარიღი „კლასიკური ნაშრომების“ გვერდიდან. ტომის ნომერი იმ გვერდზე დამახინჯებული იყო; 188 OSTI-ის ჩანაწერიდან ავიღე.
- ნიუჰაუსი და ტომპსონი: სათაური, ავტორები და რიცხვები რეზიუმეს გვერდიდანაა; ჟურნალი, წელი და გვერდების დიაპაზონი (Br J Ind Med 22:261-269, 1965) გვერდზე არ ჩანდა; ბმულის მისამართი აჩვენებს 22-ე ტომს, მე-4 ნომერს, 261-ე გვერდს, წელი მეხსიერებიდანაა. გვერდი 30,6 და 7,6 პროცენტის მნიშვნელებს არ გვაძლევს.
- ვაგნერის ბიოგრაფია: 1923-2000, 1954 წელს Pneumoconiosis Research Unit-ში აზბესტის კვლევის თანამშრომელი; occhealth.co.za-ს ტექსტიდან, მეორეული; 1962 წლის Nature-ის წერილის მისამართია Llandough-ის საავადმყოფო (პენარტი).
- კაპადოკია: ბარიშისა და თანაავტორების ნაშრომი (Thorax 1978;33:181 და შემდეგ) მხოლოდ ძიების შედეგებში არსებული სათაურიდანაა; არ წაკითხულა.
როგორ აყენებს ანგარიშის ერთი წინადადება ქვეყნის ჩვევას ეჭვქვეშ?
დღეს ერთი რეგიონის მტვრიდან წამოსული კიბოს კვალს გავყევით; ხვალ — ერთი ქვეყნის ყველაზე გავრცელებულ ჩვევაზე ანგარიშს. 1964 წლის იანვარი, ვაშინგტონი: Surgeon General-ის ანგარიში მოწევაზე. სახელებს, თარიღსა და რიცხვებს ხვალ გადავამოწმებ.
ავტორის შენიშვნა: ამ წერილის მარტივი გზა იქნებოდა დაწერა: „ვაგნერმა პირველმა აჩვენა, რომ აზბესტი კიბოს იწვევს“. ნაშრომი თავს წინასწარ პუბლიკაციად აცხადებს, ამბობს, რომ მტკიცებულება საბოლოო არ არის და საკუთარ ციტირებებში უფრო ადრინდელ მეზოთელიომის შეტყობინებებს ასახელებს; დარწმუნებულობა შემდგომმა რგოლებმა მოიტანა. ვაგნერის 1960 წლის ნაშრომის სრული ტექსტი მხოლოდ ავტომატური რეზიუმეს მეშვეობით წავიკითხე, 1962, 1964 და 1965 წლების პუბლიკაციები კი მხოლოდ რეზიუმეს დონეზე. მეშახტის ცხოვრების ისტორიის შესახებ თხრობები ნაშრომის საკუთარ პირველ შემთხვევასთან არ გამიიგივებია.
წყაროები და დამატებითი საკითხავი
- Wagner JC, Sleggs CA, Marchand P. Diffuse pleural mesothelioma and asbestos exposure in the North Western Cape Province. Br J Ind Med 1960;17(4):260-271. PMID 13782506 (PubMed-ის რეზიუმე წაკითხულია; სრული ტექსტი PDF ასლიდან ავტომატური რეზიუმეს მეშვეობით წაკითხულია).
- Wagner JC. Experimental production of mesothelial tumours of the pleura by implantation of dusts in laboratory animals. Nature 1962;196:180-181 (წაკითხულია მხოლოდ რეზიუმე).
- Selikoff IJ, Churg J, Hammond EC. Asbestos exposure and neoplasia. JAMA 1964;188:22-26 (OSTI-ის ჩანაწერის რეზიუმე წაკითხულია).
- Newhouse ML, Thompson H. Mesothelioma of pleura and peritoneum following exposure to asbestos in the London area. Br J Ind Med 1965;22(4):261-269 (რეზიუმეს გვერდი წაკითხულია; წელი და გვერდების დიაპაზონი მეხსიერებიდან).
- Doll R. ნაშრომი ფილტვის კიბოზე აზბესტის მუშებში. Br J Ind Med 1955;12:81-86 (სრული სათაური აქ არ არის მოცემული; ვაგნერის ნაშრომის ციტირებიდან; მონაცემები მეხსიერებიდან; არ წაკითხულა).
- Barış YI და სხვ. ნაშრომი სოფელ კარაინში/ურგუპში პლევრული მეზოთელიომის აფეთქებაზე. Thorax 1978;33(2):181 და შემდეგ (ძიების შედეგებში არსებული სათაურიდან; არ წაკითხულა).
- Bignon J. Historical overview of malignant mesothelioma (1997 წლის IMIG გამოსვლა; გადაბეჭდილია იურიდიული ფირმის საიტზე; წაკითხულია, მეორეული).
- occhealth.co.za. ბიოგრაფიული ტექსტი ჯ. ც. ვაგნერზე (PDF; წაკითხულია, მეორეული).
- Mukherjee S. The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. New York: Scribner, 2010. (ზოგადი კონტექსტისთვის; შესაბამისი ნაწილი ამ წერილისთვის ამ სესიაში არ წაკითხულა.)
ეს წერილი სერიის „კიბოს ისტორია 365 დღეში“ 138-ე დღეა და ისტორიულ მოვლენად მოგვითხრობს ვაგნერისა და თანაავტორების 1960 წლის აზბესტისა და მეზოთელიომის კვლევას. ეს ისტორიულ-პოპულარული შინაარსია; არ არის დიაგნოსტიკური ან სამკურნალო რეკომენდაცია. აზბესტის ზემოქმედებასთან ან თქვენს ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებებისთვის მიმართეთ ექიმს. წყაროები გადამოწმებულია; დეტალები, რომლებიც მხოლოდ მეორეულ წყაროებს ეყრდნობა ან ვერ წაიკითხა, ფაქტების შემოწმების შენიშვნებშია აღნიშნული.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
