რატომ უნდა ივარჯიშონ ბავშვებმა? სპორტის გასაოცარი გავლენა ტვინზე და სხვა ხანგრძლივი ეფექტები

ბავშვობაში რეგულარული ფიზიკური აქტივობის მქონე ადამიანებში მომავალში მნიშვნელოვნად მცირდება ისეთი დაავადებების რისკი, როგორიცაა დიაბეტი, კიბო, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები და პროფესიულ ცხოვრებაშიც წარმატება იზრდება. ჯანსაღი კვების, ვარჯიშისა და კარგი ქცევის ადრეულ ასაკში ჩვევად ქცევა მნიშვნელოვანი პირობაა, რომ ეს ბავშვები მომავალში უფრო ჯანმრთელი ზრდასრულები გახდნენ. ამ საკითხზე სხვადასხვა კვლევის შედეგები მნიშვნელოვანია.

ბევრ დაავადებას საფუძველი ადრეულ ასაკში ეყრება და ბევრი დაავადების რისკიც ბავშვობაში შეძენილი ჩვევებით შეიძლება შემცირდეს.

ბევრი ქვეყანა კვებისა და ფიზიკური აქტივობის სწორი მიმართულებისთვის კვებისა და ფიზიკური აქტივობის ეროვნულ სახელმძღვანელოებს აქვეყნებს. ექსპერტების აზრით, საზოგადოებრივი ძალისხმევა ძალიან მნიშვნელოვანია ჯანსაღი კვებისა და ფიზიკური აქტივობის მხარდამჭერი სოციალური გარემოს შესაქმნელად. ამ მიმართულების კვლევები კიბოს რისკის შემცირებისთვის ინდივიდუალური არჩევანისა და ჩვევების მნიშვნელობას უსვამს ხაზს.

ვარაუდობენ, რომ კიბოთი გამოწვეული სიკვდილიანობის ერთი მესამედის მიზეზი – ჭარბი წონისა და სიმსუქნის ჩათვლით – კვებისა და ფიზიკური აქტივობის ჩვევებია.

მიუხედავად მემკვიდრეობითი და გენეტიკური ფაქტორების კიბოს რისკზე გავლენისა, ადამიანებს შორის კიბოს რისკის განსხვავებების უმეტესობას გარემო ფაქტორები განაპირობებს.

•  ოჯახური, მემკვიდრეობითი და სპორადული: კიბოს დროს ხშირად აღრეული ცნებები

თუ ოჯახები ბავშვებს ადრეულ ასაკში სწორ მაგალითს მისცემენ და ჯანსაღ ჩვევებს ჩამოუყალიბებენ; ჯანსაღი წონით, მთელი ცხოვრების ფიზიკური აქტივობითა და ჯანსაღი კვებით სიცოცხლის განმავლობაში მრავალი დაავადების, მათ შორის კიბოს განვითარების რისკი მნიშვნელოვნად შეიძლება შემცირდეს. ეს ჯანსაღი ჩვევები გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკის შემცირებასაც უკავშირდება.

როგორც მთელ მსოფლიოში, ჩვენს ქვეყანაშიც სიმსუქნე სწრაფად ვრცელდება. ჩვენი ქვეყნის მონაცემებით 15 წელზე უფროსი ადამიანების %34 ჭარბწონიანია, %20 კი სიმსუქნითაა და ეს მაჩვენებელი ყოველდღე იზრდება.

ამასთან სიმსუქნის ასაცილებლად მხოლოდ ფიზიკური აქტივობა საკმარისი არ არის. მნიშვნელოვანია ისეთი ჩვევებიც, როგორიცაა ჯანსაღი-დაბალანსებული კვება, ძლიერ დამუშავებული საკვებისა და უსარგებლო სასუსნავებისგან თავის შეკავება, გაზიანი ტკბილი სასმელების არმიღება. უფროს ასაკშიც ამავე ჯანსაღი კვების ჩვევების გაგრძელება ბევრად მარტივია, ვიდრე ახალი ჩვევის შეძენა.

• ყოველი ზედმეტი კილო სიცოცხლეს გვპარავს – 195 ქვეყნის სიმსუქნის 25-წლიანი კვლევის შედეგები

სპორტის გასაოცარი წვლილი ტვინის განვითარებაში

დანიელმა და შვედმა მეცნიერებმა, რომლებიც დიდი ხანია ბავშვობის ფიზიკურ აქტივობასა და შემდგომ მიღწეულ წარმატებას შორის კავშირს იკვლევენ, აჩვენეს, რომ სპორტის ჩვევის მქონე ბავშვებში მეტაბოლური პრობლემები მნიშვნელოვნად ნაკლებია. მკვლევრებმა 1.2 მილიონ ბავშვზე 1950-1976 წლებში ჩატარებულ კვლევაში; აღმოაჩინეს, რომ მოზარდობისას მეტი ვარჯიშის მქონეებს მომავალში პროფესიული წარმატებისადმი უფრო მაღალი მიდრეკილება ჰქონდათ.

ნეირომეცნიერებმა ჩაატარეს კვლევები, რომლებიც აჩვენებს სპორტით დაკავებულ ბავშვებში ტვინის განვითარების განსხვავების რამდენიმე მიზეზს. კვლევების შედეგებით, ბავშვობაში კარდიორესპირატორული (გულ-სასუნთქი) ფუნქციების გასაუმჯობესებლად საკმარისი ფიზიკური აქტივობა პირდაპირ უკავშირდება განვითარებადი ტვინის სტრუქტურასა და ფუნქციას. ვარჯიში განსაკუთრებით უკავშირდება მეხსიერებაში მონაწილე ჰიპოკამპს და პრეფრონტალურ ქერქს, რომელიც ჩამოყალიბებას 20-იან ასაკამდე არ ასრულებს. პრეფრონტალური ქერქის განვითარება ჩვენს აზროვნების, მსჯელობისა და მიზანმიმართული მოქმედებების შესრულების უნარს წარმართავს. ვარჯიში მეტაბოლურ აქტივობასა და შესაბამისად ტვინის სისხლძარღვების წარმოქმნას (ანგიოგენეზს) ზრდის; სხვადასხვა უბანში სისხლისა და ჟანგბადის მისატანად მეტ კაპილარულ ქსელს ქმნის. ასევე იზრდება ნეირონებს შორის სინაფსების (შეერთების წერტილების) წარმოქმნა, რაც ტვინის სხვადასხვა ნაწილის ურთიერთკომუნიკაციის უნარს აძლიერებს.

ადრეული ცხოვრების ვარჯიშის “მეხსიერება”

ტვინის უკეთესი სისხლმომარაგება ტვინის უჯრედების ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვანია და მომავალში ალცჰაიმერის უფრო დაბალ რისკს უკავშირდება. ბავშვობაში მოვარჯიშე ადამიანების ტვინის მაგნიტურ-რეზონანსულ სკანირებებზე ტვინის სისხლძარღვოვანი ქსელი და სისხლის ნაკადი უფრო ფართო აღმოჩნდა.

ბავშვობის ვარჯიშის ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი მხარეა სარგებლის გაგრძელება ვარჯიშის დასრულების შემდეგაც. ადრეული ცხოვრების ვარჯიშს ერთგვარი “მეხსიერება” აქვს და შედარებით უმოძრაო ზრდასრულობაშიც ინარჩუნებს ჯანმრთელობის სარგებელს. მაგალითად ჩოგბურთით ან ტანვარჯიშით დაკავებული ბავშვები მრავალი წელი იღებენ მის სარგებელს. არამოვარჯიშეებთან შედარებით დიდი სხვაობაა ძვლის მასაში, სიმკვრივესა და მინერალურ შემცველობაშიც. კვლევებით, ზრდასრულობაში ვარჯიში რომც არ გაგრძელდეს, თუ ადამიანი სპორტს მოზარდობამდე იწყებს, დადებითი გავლენა სულ მცირე კიდევ 10 წელი გრძელდება.

ეს ადამიანებს შემდგომ ცხოვრებაში ნაკლებად მიდრეკილს ხდის ისეთი ძვლის დაავადებებისადმი, როგორიცაა ოსტეოპოროზი. ჩვენი ძვლები ენერგიის მეტაბოლიზმში მნიშვნელოვნად მონაწილეობს და ადრეული ვარჯიშით გამოწვეული ცვლილებები, როგორიცაა გენების ექსპრესია, გავლენას ახდენს გზებზეც, რომლებიც მაღალკალორიულ კვებაზე ორგანიზმის ანთებით პასუხს ცვლის. ეს ცვლილებები ბავშვებს ზრდასრულობაში უფრო გამძლეს ხდის ქრონიკულ ანთებასთან დაკავშირებული დაავადებებისადმი, როგორიცაა დიაბეტი და კიბო.