چرا کودکان باید ورزش کنند؟ اثرات شگفت‌انگیز ورزش بر مغز و دیگر اثرات بلندمدت

کسانی که در کودکی فعالیت جسمی منظم دارند، در آینده خطر دیابت، سرطان و بیماری‌های قلبی‌عروقی را به‌طور مهمی کاهش می‌دهند و موفقیت شغلی‌شان نیز بیشتر می‌شود. عادت شدن تغذیه سالم، ورزش و رفتارهای خوب در سن پایین، شرط مهمی است تا این کودکان در آینده بزرگسالان سالم‌تری باشند. نتایج تحقیقات مختلف در این زمینه مهم‌اند.

پایه بسیاری از بیماری‌ها در سن پایین گذاشته می‌شود و خطر ابتلا به بسیاری بیماری‌ها را نیز می‌توان با عادت‌های کودکی کاهش داد.

کشورهای بسیاری برای هدایت درست الگوهای تغذیه و فعالیت جسمی، راهنماهای ملی منتشر می‌کنند. به گفته متخصصان، تلاش اجتماعی برای ایجاد محیطی حامی تغذیه سالم و فعالیت جسمی بسیار مهم است. تحقیقات این زمینه برای کاهش خطر سرطان بر اهمیت انتخاب‌ها و عادت‌های فردی تأکید می‌کنند.

تصور می‌شود علت یک‌سوم مرگ‌های ناشی از سرطان، عادت‌های تغذیه و فعالیت جسمی، از جمله اضافه‌وزن و چاقی باشد.

گرچه عوامل ارثی و ژنتیکی بر خطر سرطان اثر دارند، بیشتر تفاوت‌های خطر سرطان میان افراد ناشی از عوامل محیطی است.

•  خانوادگی، ارثی و پراکنده: مفاهیمی که در سرطان اغلب اشتباه می‌شوند

اگر خانواده‌ها در سن پایین الگوی درست باشند و عادت‌های سالم به کودکان بدهند، با وزن سالم، فعال ماندن جسمی در زندگی و رژیم سالم، خطر ایجاد بسیاری بیماری‌ها از جمله سرطان در سراسر زندگی به‌طور مهمی کاهش می‌یابد. این عادت‌های سالم با کاهش خطر بیماری قلبی‌عروقی نیز مرتبط‌اند.

چاقی مانند سراسر جهان در کشور ما نیز سریع گسترش می‌یابد. طبق داده‌های کشورمان، در افراد بالای 15 سال، %34 اضافه‌وزن و %20 چاقی دارند و این میزان هر روز افزایش می‌یابد.

بااین‌حال فعالیت جسمی به‌تنهایی برای جلوگیری از چاقی کافی نیست. عادت‌هایی مانند تغذیه سالم و متعادل، دوری از غذاهای بسیار فرآوری‌شده و تنقلات ناسالم و مصرف نکردن نوشیدنی گازدار شیرین نیز مهم‌اند. ادامه عادت‌های تغذیه سالم در سن بالا بسیار آسان‌تر از ایجاد عادت تازه است.

• هر کیلو اضافه از عمر کم می‌کند – نتایج مطالعه چاقی 195 کشور طی 25 سال

کمک شگفت‌انگیز ورزش به رشد مغز

دانشمندان دانمارک و سوئد که مدت‌ها ارتباط فعالیت جسمی کودکی و موفقیت‌های بعدی زندگی را بررسی کرده‌اند، نشان دادند در کودکان دارای عادت ورزش، مشکلات متابولیک بسیار کمترند. پژوهشگران در مطالعه 1.2 میلیون کودک بین سال‌های 1950-1976 یافتند کسانی که در نوجوانی بیشتر ورزش می‌کردند، در آینده استعداد بیشتری برای موفقیت حرفه‌ای داشتند.

دانشمندان علوم اعصاب پژوهش‌هایی انجام داده‌اند که دلایل تفاوت رشد مغز در کودکان ورزشکار را نشان می‌دهند. نتایج می‌گویند فعالیت جسمی کافی در کودکی برای بهبود عملکرد قلبی‌تنفسی، مستقیماً با ساختار و عملکرد مغز در حال رشد مرتبط است. ورزش به‌ویژه با هیپوکامپ مرتبط با حافظه و قشر پیش‌پیشانی که تا دهه 20 زندگی کامل نمی‌شود، ارتباط دارد. رشد قشر پیش‌پیشانی توان اندیشیدن، استدلال و انجام کارهای هدفمند را هدایت می‌کند. ورزش فعالیت متابولیک و در مقابل رگ‌زایی مغز (آنژیوژنز) را افزایش می‌دهد؛ بستر مویرگی بیشتری برای رساندن خون و اکسیژن به نواحی مختلف می‌سازد. هم‌زمان تشکیل سیناپس‌ها (نقاط اتصال) میان نورون‌ها بیشتر می‌شود و توان ارتباط بخش‌های مختلف مغز را افزایش می‌دهد.

«حافظه» ورزش در اوایل زندگی

خون‌رسانی بهتر مغز برای سلامت سلول‌های مغزی مهم است و با خطر کمتر آلزایمر در آینده مرتبط دیده می‌شود. در MRI مغز کسانی که در کودکی ورزش کرده‌اند، رگ‌زایی و جریان خون گسترده‌تر یافت شد.

یکی از اثرگذارترین جنبه‌های ورزش کودکی این است که حتی پس از پایان ورزش، فواید ادامه می‌یابند. ورزش اوایل زندگی نوعی «حافظه» دارد و حتی در بزرگسالی نسبتاً بی‌تحرک نیز فواید سلامت را حفظ می‌کند. برای مثال کودکان فعال در تنیس یا ژیمناستیک، سال‌های طولانی سود می‌برند. حتی در توده، تراکم و محتوای معدنی استخوان در مقایسه با افراد بدون ورزش تفاوت‌های بزرگ وجود دارد. طبق تحقیقات، حتی اگر در بزرگسالی ورزش ادامه نیابد، اگر فرد پیش از بلوغ آغاز کرده باشد، اثرات مثبت حداقل 10 سال بیشتر ادامه دارند.

این امر افراد را در ادامه زندگی کمتر مستعد بیماری استخوان مانند پوکی استخوان می‌کند. استخوان‌های ما سهم مهمی در سوخت‌وساز انرژی دارند و تغییراتی مانند بیان ژن تحریک‌شده با ورزش اولیه، بر مسیرهایی نیز اثر دارند که در برابر رژیم پرکالری، پاسخ التهابی بدن را تغییر می‌دهند. این تغییرات کودکان را در بزرگسالی در برابر بیماری‌های مرتبط با التهاب مزمن، مانند دیابت و سرطان، مقاوم‌تر می‌کنند.