რომელმა პაციენტმა უნდა მიიღოს ატომური (რადიოაქტიური იოდის) მკურნალობა ფარისებრი კიბოს ოპერაციის შემდეგ?
ამ სტატიაში
ფარისებრი ჯირკვლის კიბოებიყველაზე ხშირი ენდოკრინული (ჰორმონული სისტემის) კიბოებია და ყველა ენდოკრინული კიბოს %95-ს შეადგენს. ყველა კიბოში მათი წილი ზრდასრულებში %1.5 და ბავშვებში %3-ია. მიუხედავად ჩვეულებრივ კარგი მიმდინარეობისა, პაციენტთა %5-10-ში გარდაცვალება აღინიშნება.
ბოლო წლებში ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს სიხშირე გაიზარდა. მიიჩნევა, რომ ამაში რადიოლოგიური გამოსახულების მეთოდების უფრო ხშირ გამოყენებასა და ადამიანთა ცნობიერების ზრდას აქვს გავლენა. კომპიუტერული ტომოგრაფიით (BT), მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულებით (MRG), პოზიტრონ-ემისიური ტომოგრაფიით (PET), ულტრასონოგრაფიით (USG) გამოვლენილი მცირე ფარისებრი კიბოების წილი გაიზარდა და ახლად დიაგნოზირებული ფარისებრი კიბოების %35-ში სიმსივნის დიამეტრი 1 cm-ზე ნაკლებია.
მკურნალობის გეგმა ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს ტიპზეა დამოკიდებული. დიფერენცირებული ფარისებრი კიბო (differentiated thyroid cancer, DTC) ფარისებრი კიბოების %90-ზე მეტს შეადგენს. დიფერენცირებული ფარისებრი კიბოების დაახლოებით %85 პაპილარული, %10 ფოლიკულური და %3 Hurthle უჯრედული კარცინომებია.
პაპილარული ფარისებრი კიბო ინდოლენტურობისკენ (ნელი მიმდინარეობისკენ) არის მიდრეკილი, ნელა იზრდება და ლიმფური გზით კისრის ლიმფურ კვანძებში გავრცელებით რეგიონულ მეტასტაზირებას ახდენს. ფოლიკულური და Hurthle უჯრედული კიბოები უფრო აგრესიულია და შორეულ ადგილებში ჰემატოგენურად (სისხლით) ვრცელდება. პაპილარული და ფოლიკულური ფარისებრი კიბოების პროგნოზი (მიმდინარეობა და შედეგები) I-დან IV-მდე სტადიებში მსგავსია, მიუხედავად განსხვავებული ბიოლოგიისა ან მეტასტაზირების პოტენციალისა.
ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს მკურნალობის მიმოხილვა
ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს მკურნალობა ყოველი პაციენტისთვის ინდივიდუალურად უნდა განისაზღვროს და გარდაცვალებისა და რეციდივის (კიბოს განმეორების) რისკფაქტორებს ითვალისწინებდეს.
მკურნალობის დაგეგმვისას:
- სიმსივნის ზომა
- ჰისტოლოგია (უჯრედის ტიპი)
- ფარისებრი ჯირკვლის გარეთ გავრცელება
- სრული ქირურგიული მოცილების არსებობა
- ლიმფური კვანძების ჩართულობა
- შორეული მეტასტაზური დაავადება
- იოდის ავიდობის (მოთხოვნილების) მსგავსი კომბინირებული რისკფაქტორები გაითვალისწინება.
ზოგადად, ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს მკურნალობას მულტიდისციპლინურ გუნდთან ერთად ამ კიბოში სპეციალური გამოცდილების მქონე ენდოკრინოლოგი უნდა ხელმძღვანელობდეს. გუნდში უნდა შედიოდეს კისრის დისექციაში გამოცდილი ფარისებრი ჯირკვლის ქირურგიდა ერთი ბირთვული მედიცინის ექიმი. ზოგადად, კლინიკური და რადიაციული ონკოლოგები მკურნალობის გეგმაში მაშინ ერთვებიან, როცა ფარისებრი კიბო გვიან სტადიაშია.
ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს მკურნალობაში ბოლო 20 წელიწადში იმედისმომცემი, უაღრესად მნიშვნელოვანი მიღწევებია. დადებითმა განვითარებამ მკურნალობის სტანდარტები შეცვალა და სიცოცხლის ხანგრძლივობა გააუმჯობესა. ამ კიბოსთან ასოცირებული ერთ-ერთი მკურნალობაა ხალხში ატომური მკურნალობის სახელით ცნობილი რადიოაქტიური იოდით მკურნალობა (RAİ).
ფარისებრი ჯირკვლის ადრეული სტადიის კიბოში ოპერაცია ძირითადი მკურნალობაა , თუმცა ოპერაციის შემდეგ რომელმა პაციენტმა უნდა მიიღოს ან არ მიიღოს ადიუვანტური (დამცავი) ატომური მკურნალობა, ხშირად პაციენტისთვის მნიშვნელოვან კითხვად რჩება.
რადიოაქტიური იოდით მკურნალობაოპერაციის შემდეგ შესაძლო დარჩენილი ფარისებრი კიბოს უჯრედების გასანადგურებლად გამოიყენება. ეს მეთოდი განსაკუთრებით პაპილარული და ფოლიკულური ფარისებრი კიბოს მქონე პაციენტების სიცოცხლის ხანგრძლივობაში მნიშვნელოვან წვლილს აჩვენებს.
ოპერაციის შემდეგ სითხის ან აბის სახით პერორალურად მიცემული რადიოაქტიური იოდი (I-131) ფარისებრი ჯირკვლის უჯრედებში გროვდება და გამოსხივებული რადიაცია სხეულის სხვა ნაწილების დიდი დაზიანების გარეშე ფარისებრ უჯრედთა ზრდას აჩერებს და მუშაობას აფერხებს. ასე კიბოს მქონე ფარისებრი ქსოვილები ნადგურდება.
საწყისი მკურნალობის დაგეგმვა და რისკის კლასიფიკაცია
ოპერაციის შემდეგ პირველი მკურნალობა განისაზღვრება გარდაცვალების რისკის წინასწარმეტყველი TMN სტადირებით და სიმსივნის რეციდივის რისკის წინასწარმეტყველი ამერიკის ფარისებრი ჯირკვლის ასოციაციის (ATA) რისკის შეფასებით.
რისკის კლასიფიკაცია
ATA გზამკვლევები დიფერენცირებულ ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს დაავადების რეციდივის ან მკურნალობისადმი რეზისტენტობის მხრივ დაბალი, საშუალო და მაღალი რისკისად ყოფს. სინამდვილეში რეციდივის რისკი სხვადასხვა ცვლადით განსაზღვრული უწყვეტობაა. თირეოიდექტომიის შემდეგ რადიოაქტიური იოდით მკურნალობის შესაფერისი პაციენტებისა და რისკის კლასის დასადგენად სხვადასხვა კრიტერიუმი გამოიყენება. მთავარი მათგანია:
- კისრის ულტრაბგერითი (USG) შეფასება (შემსრულებელი ექიმის გამოცდილებაზეა დამოკიდებული)
- გამოყენებული ანალიზის ტიპის მიხედვით განსხვავებული სისხლის თირეოგლობულინის (Tg) ცვალებადი დონეები.
რეციდივის რისკი იზრდება, როცა:
- ჩართული ლიმფური კვანძები > 3 cm არის
- ოპერაციაზე აღმოჩენილი ლიმფური კვანძების რაოდენობა > 5 ან
- სიმსივნე ფარისებრის გარეთ არის გავრცელებული
გარდაცვალების რისკი იზრდება, როცა:
- კისრის გვერდით ლიმფურ კვანძებში ჩართულობაა (სტადია 4A)
- მაკროსკოპული ინვაზიაა (დიდი რაოდენობის ქსოვილის შეჭრა) (სტადია 4B) ან
- შორეული მეტასტაზია (სტადია 4C)
უნდა ჩაუტარდეს რადიოაქტიური იოდით მკურნალობა (RAİ) ფარისებრი კიბოს ოპერაციაგაკეთებულ ყველა პაციენტს?
არსებობს დისკუსია, საჭიროა თუ არა ზოგი დაბალი და ზოგი საშუალო რისკის ფარისებრი კიბოს მქონე პაციენტისთვის სრული თირეოიდექტომიის შემდეგ რადიოაქტიური იოდის რუტინულად მიცემა. ევროპელი ბირთვული მედიცინის სპეციალისტები ამერიკელი კოლეგებისგან განსხვავებით დაბალი და საშუალო რისკის ამ პაციენტებში მის რუტინულ გამოყენებას უფრო ამჯობინებენ. ამერიკის ფარისებრი ჯირკვლის ასოციაციის (ATA) გზამკვლევი დაბალი რისკის დაავადების მქონე პაციენტებს RAİ-ს არ ურჩევს; საშუალო რისკის ჯგუფის შერჩეულ პაციენტებში, თუ ფარისებრის გარშემო ქსოვილში მიკროსკოპული გავრცელება, ვასკულური (სისხლძარღვოვანი) ჩართულობა, ლიმფური კვანძის მეტასტაზი ან აგრესიული ჰისტოლოგიაა, რადიოაქტიური იოდით მკურნალობას ურჩევს.
თუმცა სულ უფრო გავრცელებული შეხედულება მეტასტაზირების არმქონე მიკროკარცინომის პაციენტებშიც კი რადიოაქტიური იოდის სარგებელს აცხადებს.
ფარისებრი კიბოს მკურნალობაში რადიოაქტიური იოდის გამოყენების დისკუსიათა დიდი ნაწილის უკან მნიშვნელოვანი ფაქტორია, რომ ამ კიბოს ინდოლენტური (ნელა მზარდი) ბუნება ზუსტი მტკიცებულების მიღებას ართულებს ეს შეხედულებაა.
ბირთვულმა მედიცინამ ბოლო 10-დან 20 წლამდე პერიოდში დიდი ცვლილებები გაიარა და დროა ხელახლა შეფასდეს მისი შესაძლებლობები როგორც დიაგნოსტიკური, ისე თერაპიული (სამკურნალო) მიზნებით. ბირთვული მედიცინის მიღწევებმა რადიოაქტიური იოდის უფრო ეფექტიან და ფართო გამოყენებამდე მიგვიყვანა.
წყაროები
2. R. Michael Tuttle, Sukhjeet Ahuja, Anca M. Avram ve ark.
Controversies, Consensus, and Collaboration in the Use of 131I Therapy in Differentiated Thyroid Cancer: A Joint Statement from the American Thyroid Association, the European Association of Nuclear Medicine, the Society of Nuclear Medicine and Molecular Imaging, and the European Thyroid Association.
Thyroid. 25 Apr 2019.
3. Poorani N. Goundan, Stephanie L. Lee.
Differentiated thyroid cancer.
endocrinologyadvisor.com - 2017 Decision Support in Medicine
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.