საკვებით მიღებული აკრილამიდი და კიბოს რისკი

აკრილამიდი უფერო, უსუნო ნაერთია, რომელსაც მრეწველობაში ხშირად იყენებენ პოლიაკრილამიდის პოლიმერის, საღებავების, ორგანული ქიმიკატების, ქსოვილების, ქაღალდისა და ტექსტილის ნაწარმის, კოსმეტიკის, შაქრის გამწმენდის, კონტაქტური ლინზებისა და ნიადაგის სტაბილიზატორის სახით. 1994 წელს კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტომ (IARC) აკრილამიდი ადამიანისთვის შესაძლო კანცეროგენული რისკის მქონე სამრეწველო ქიმიკატად შეიტანა სიაში; ანუ ცხოველებში კიბოს გამოწვევის საკმარისი მტკიცებულებაა, თუმცა ადამიანებზე მონაცემები შეზღუდულია (ჯგუფი 2A-ის კანცეროგენი).

აკრილამიდი კვებით წყაროებში / სურსათშიც გვხვდება. იგი წარმოიქმნება გაცხელებისას (120-დან 180 გრადუს ცელსიუსამდე); განსაკუთრებით თავისუფალი ამინომჟავების (მაგალითად ასპარაგინის), შაქრებისა და ზოგი საკვები პროდუქტის გაცხელება აკრილამიდის სხვადასხვა კონცენტრაციით წარმოქმნას იწვევს. საშუალოდ 200 მიკროგრამი / kg-ზე მეტი შემცველობის მქონედ განსაზღვრული აკრილამიდის მაღალი შემცველობის საკვებია მარცვლეულის პროდუქტები, პური, ცომეული, ხრაშუნა წასახემსებლები, კარტოფილისა და ტორტილიას ჩიფსები, შემწვარი კარტოფილი და ტკბილი კარტოფილი, ხსნადი ან უკოფეინო ყავა და კაკაოს პროდუქტები.

აკრილამიდთან დაკავშირებული შეშფოთება

საკვებში აკრილამიდის ადამიანის ჯანმრთელობაზე შესაძლო გავლენის შესახებ შეშფოთება მალევე გაჩნდა მას შემდეგ, რაც იგი პირველად 2002 წელს გაცხელებულ საკვებში აღმოაჩინეს.

ადამიანებში აკრილამიდსა და კიბოს შორის კავშირის საბოლოო მტკიცებულებაარარსებობს, თუმცა ცხოველური მოდელების მონაცემებზე დაყრდნობით ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის სურსათის დანამატების ექსპერტთა კომიტეტმა 2010 წელს დაასკვნა, რომ აკრილამიდი ადამიანის ჯანმრთელობის პრობლემაა. აშშ-ის სურსათისა და მედიკამენტების ადმინისტრაცია (FDA) აქტიურად იკვლევს აკრილამიდს და საკვებში მის დონეს აკონტროლებს. FDA-მ ასევე გამოაქვეყნა მრეწველობისთვის სახელმძღვანელო მზა საკვებში აკრილამიდის დონის შემცირების შესახებ.

• დაკავშირებული თემა: კალიფორნიის სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ, რომლის თანახმადაც მასში არსებული აკრილამიდის გამო „ყავა კიბოს იწვევს“

მონაცემები აკრილამიდისა და კიბოს შესახებ

აშშ-ის ტოქსიკოლოგიის ეროვნულმა პროგრამამ (NTP) აკრილამიდით გამოწვეული გენოტოქსიკურობისა და კანცეროგენულობის სრულყოფილი კვლევა და ლიტერატურის მიმოხილვა ჩაატარა, რომელიც 2012 წელს გამოქვეყნდა. NTP-ის კანცეროგენულობის კვლევებმა დაასკვნა, რომ არსებობს ნათელი მტკიცებულება: სასმელ წყალში არსებული აკრილამიდი ექსპერიმენტულ თაგვებსა და ვირთხებში რამდენიმე განსხვავებული კიბოს სიხშირეს ზრდის. თუმცა ადამიანის კანცეროგენულობასთან მიმართებით NTP-მ აღნიშნა, რომ აკრილამიდის პროფესიული ექსპოზიციისას, პანკრეასის კიბოსთან შესაძლო კავშირის გარდა, არ არსებობდა თანმიმდევრული დოზა–პასუხის კავშირი რომელიმე კიბოს სიხშირის ზრდასთან.

პოპულაციურმა კვლევებმა, ძირითადად კითხვარებით გაზომილი საკვები აკრილამიდისა და სხვადასხვა კიბოს განვითარების რისკი შეაფასა. კვლევების უმეტესობამ კავშირი ვერ აჩვენა. ამ კვლევების მეტაანალიზმა, რომელიც კიბოსა და კვების ევროპული პერსპექტიული კვლევის (EPIC) და ექთნების ჯანმრთელობის კვლევის (NHS) მსგავსი დიდი კოჰორტების მონაცემებსაც მოიცავდა, საკვებით აკრილამიდის მაღალ თუ დაბალ მიღებასა და კიბოს შორის კავშირი ვერ გამოავლინა. ეს ეხებოდა კიბოს მრავალ სახეობას: პირის ღრუსა და ხახის, საყლაპავის, კუჭის, კოლორექტულ, პანკრეასის, ხორხის, ფილტვის, ძუძუს, ენდომეტრიუმის (საშვილოსნოს), საკვერცხის, პროსტატისა და შარდის ბუშტის კიბოს ან ლიმფოიდურ ავთვისებიან დაავადებებს.

შენიშვნა: კოჰორტის ტერმინი შეგვიძლია წარმოვიდგინოთ ადამიანთა ჯგუფად, რომელიც ექსპოზიციიდან საბოლოო შედეგისკენ ერთად, ერთი ნაბიჯით მიდის. კოჰორტა ასევე განისაზღვრება, როგორც ერთი ასაკის ადამიანთა ჯგუფი.

ავტორებმა აღნიშნეს, რომ აკრილამიდსა და ძუძუს კიბოს რისკს შორის დადებითი კავშირის გამომვლენი 1 კვლევა გამოირიცხა, რადგან საკვებით მიღების ნაცვლად ექსპოზიციის ბიოლოგიურ მარკერებს იყენებდა და შემთხვევები და კონტროლები მოწევის სტატუსის მიხედვით შეწყვილებული არ იყო. ეს მნიშვნელოვანია, რადგან უკვე ცნობილია, რომ მწეველები არამწეველებზე ბევრად მეტ აკრილამიდს იღებენ და მოწევა ძუძუს კიბოსთან არის დაკავშირებული.

ამ მეტაანალიზმა აკრილამიდსა და თირკმლის კიბოს რისკის % 20-ით მატებას შორის მნიშვნელოვანი კავშირი აღმოაჩინა (შედარებითი რისკი 1.20). თუმცა ავტორებმა ასევე აღნიშნეს, რომ ანალიზის ნიმუში მცირე იყო: ის თირკმლის კიბოს დაახლოებით 1800 შემთხვევას მოიცავდა, რაც შედეგების სიზუსტეს ზღუდავს.

მეტაანალიზის შემდეგ გამოქვეყნებულმა მრავალმა კოჰორტულმა კვლევამაც აკრილამიდსა და კიბოს შორის კავშირი ვერ აღმოაჩინა. მაგალითად, იაპონიის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ცენტრზე დაფუძნებულმა პერსპექტიულმა კვლევამ 15 წელზე მეტი დაკვირვებისას საკვებით მიღებულ აკრილამიდსა და საყლაპავის, კუჭის ან კოლორექტულ კიბოს შორის კავშირი ვერ გამოავლინა.

დასკვნა

ცხოველური მოდელების მონაცემები აჩვენებს, რომ აკრილამიდს კიბოს გამოწვევის პოტენციალი აქვს; თუმცა დღემდე ადამიანებზე ჩატარებული კვლევების მონაცემები საკვებით მიღებულ აკრილამიდსა და სხვადასხვა კიბოს განვითარების რისკს შორის კავშირს არ აჩვენებს. ამიტომ ადამიანებზე არსებული მონაცემები არასაკმარისია. მიუხედავად ამისა, მარეგულირებელი ორგანოები სახელმძღვანელო დოკუმენტებს ამზადებს, რათა მრეწველობას გადამუშავებულ საკვებში აკრილამიდის დონის შემცირებაში დაეხმაროს, მომხმარებლებს კი მათ მიერ მიღებულ საკვებსა და სასმელში მისი შემცველობის შესახებ ინფორმაცია მიაწოდოს.