შეიძლება თუ არა ტელომერის დამცავი მექანიზმების მოშლამ ქიმიოთერაპია გააძლიეროს?

ქრომოსომების ბოლოებში არსებულ სპეციალიზებულ ნაწილებს, რომლებიც განსაზღვრავს, რამდენ ხანს გაიყოფა უჯრედი, ტელომერი ეწოდება. ტელომერების კავშირი დაბერებასა და კიბოსთან მრავალი წელია შეისწავლება. Salk-ის ინსტიტუტში ჩატარებული კვლევით აღმოჩნდა, რომ ტელომერებს პროგრამირებულ უჯრედულ სიკვდილში მნიშვნელოვანი როლი აქვს და ამით სიმსივნის წარმოქმნას აფერხებს.

ჩვენი უჯრედები გაყოფით მრავლდება და ამ პროცესს მიტოზი ეწოდება. ყოველი გაყოფისას უჯრედის ტელომერები მოკლდება. გარკვეული დროის შემდეგ სიგრძე კრიტიკულ ზღვარს აღწევს და გაყოფა წყდება. ეს კიბოსგან ბუნებრივი ბარიერია. ამით არასტაბილური ან დაზიანებული გენეტიკური სტრუქტურის უჯრედების გამრავლება ფერხდება. კიბოს უჯრედები ტელომერის დამცავი მექანიზმის განვითარებით ამ ბარიერს ადვილად გადალახავს და გაყოფას განაგრძობს. მკვლევრების აზრით, რაც უფრო დიდხანს გრძელდება გაყოფა, მით მეტად უახლოვდება უჯრედი კრიზისსა და პროგრამირებულ სიკვდილს. ნორმალური მიტოზი 30-45 წუთს გრძელდება და როცა დრო 2 საათს აჭარბებს, უჯრედები კრიზისში შედის. ამ ბუნებრივი კრიზისისას ტელომერის დამცავი ცილა არააქტიური ხდება, DNA-ს დაზიანების სიგნალს აგზავნის და უჯრედები თვითდაშლას იწყებს. კვლევაში უჯრედებს რეალურ დროში გამოსახულებით აკვირდებოდნენ. შედეგად გამოვლინდა, რომ ხანგრძლივი მიტოზის მქონე უჯრედები კრიზისში შედიოდა, ტელომერის დამცავ ცილებს კარგავდა და საკუთარი დაშლის პროგრამას იწყებდა.

პაკლიტაქსელის მსგავსი წამლები კიბოს შესაჩერებლად მიტოზს უმიზნებს. მკვლევრების ჰიპოთეზით, ტელომერების დაცვის შეფერხებამ შესაძლოა taxol-ის მსგავსი მიტოზის ინჰიბიტორების მოქმედება გააძლიეროს. ასევე, ტელომერების როლის გაგებამ უჯრედის სიკვდილში შეიძლება ახალი თაობის მკურნალობებს გაუხსნას გზა.

კვლევა მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ სამეცნიერო ჟურნალ Nature-ში 24 ივნისს 2015 წელს გამოქვეყნდა. დაწვრილებითი ინფორმაციისთვის შეგიძლიათ წყაროების განყოფილებაში მითითებულ სტატიას მიმართოთ.