სიმსუქნე და საშვილოსნოს (ენდომეტრიუმის) კიბო

ჩვენი ეპოქის მზარდი პრობლემა — სიმსუქნე და ჭარბი წონა — ცნობილია, რომ მრავალ კიბოს ახლავს. თუმცა, სამწუხაროდ, საკმარისად არ არის ცნობილი, რომ სიმსუქნე ენდომეტრიუმის (საშვილოსნოს = uterus) კიბოს ერთ-ერთი მთავარი რისკფაქტორია და ცნობიერება ძალიან დაბალია.

საშვილოსნოს კიბოს სხვა კიბოებთან შედარებით სიმსუქნესთან განსაკუთრებით ძლიერი კავშირი აქვს

ეს კავშირი მკვეთრ შტრიხებს სძენს სურათს, რომელშიც სიმსუქნესთან ერთად საშვილოსნოს კიბო დრამატულად იზრდება და მისი მიმდინარეობა უარესდება.

საშვილოსნოს კიბოთი დაავადებულთა 57 პროცენტი ჭარბწონიანი ან მსუქანი აღმოჩნდა. კვლევებით, 2010-დან 2030 წლამდე სიმსუქნესთან ერთად მზარდი კიბო 55 პროცენტით მოიმატებს. BMI-ის ყოველი 5 ერთეულით ზრდა კიბოს რისკს 50 პროცენტით ზრდის. BMI-ის 30-35-ისას სიკვდილიანობა ნორმალურთან შედარებით დაახლოებით 2.5-ჯერ, ხოლო 40-ზე მეტისას 6.25-ჯერ იზრდება. ამ მონაცემების მიუხედავად, 1.545 ჯანმრთელი ქალის კვლევაში 58 პროცენტმა არ იცოდა, რომ სიმსუქნე რისკს ზრდის. დაავადებულთა ცნობიერებაც არასაკმარისი — 53.5 პროცენტი იყო. ეს ინფორმირების სერიოზულ უყურადღებობაზე მიუთითებს; ონკოლოგებმა და ყველა ჯანდაცვის მუშაკმა თავიანთი პასუხისმგებლობა უნდა შეასრულონ. კვლევებით, ექიმისგან სიმსუქნის შესახებ ინფორმირებული ადამიანები წონის დასაკლებად ძალისხმევას იღებენ.

სიმსუქნის მოქმედების მექანიზმები საშვილოსნოს კიბოზე

ცხიმოვანი ქსოვილი რთული ენდოკრინული ორგანოა, რომელიც ცხიმოვან, იმუნურ, ნერვულ და სხვა მრავალ უჯრედს შეიცავს და მთელ ორგანიზმზე მოქმედ ჰორმონებსა და ნივთიერებებს გამოყოფს. მათი გავლენა 3 ძირითად ჯგუფად იყოფა.

1. ესტროგენის გამოყოფა:

მენოპაუზამდე ესტროგენი ძირითადად საკვერცხეებიდან ციკლურად გამოიყოფა, შემდეგ კი მთავარი წყარო არასაკვერცხისეული ქსოვილები, განსაკუთრებით ცხიმია. ესტროგენის წარმომქმნელი არომატაზის აქტივობა ასაკსა და ცხიმის რაოდენობასთან ერთად იზრდება, შემაკავშირებელი ცილა კი მცირდება და თავისუფალი აქტიური ესტროგენი მატულობს. ეს აჩქარებს საშვილოსნოს უჯრედების გამრავლებას და DNA-ის ჯაჭვის გაწყვეტით კიბოს გენეტიკურ საფუძველსაც ქმნის.

2. ინსულინი და ინსულინის მსგავსი ზრდის ფაქტორი (IGF-1)

ჯანმრთელ მენოპაუზამდელებში ესტროგენით გამოყოფილი IGF-1 ყოველთვიურ ციკლში საშვილოსნოს უჯრედების ზრდას უზრუნველყოფს. სიმსუქნით გაზრდილი ინსულინი და IGF-1 უკონტროლო ზრდასა და გასქელებას იწვევს. ამ პროცესში მათი რეცეპტორებისა და უჯრედშიდა გზების აქტივობაც პათოლოგიურად იზრდება. გამრავლების სიგნალების (MAPK და PI3K გზები) ზრდასთან ერთად სიმსივნის დამთრგუნველი გენების (PTEN) შემცირება კიბოს კიდევ ერთ საფუძველს ქმნის.

3. ანთება და ადიპოკინები

ცხიმოვანი ქსოვილი ადიპოკინებად წოდებულ ნივთიერებებს გამოყოფს, რომლებიც უჯრედული მეტაბოლიზმის რეგულირებასა და ქრონიკულ (ხანგრძლივ) ანთებაში მონაწილეობს. ლეპტინი, ინტერლეიკინ-6 და სხვა ადიპოკინები ინსულინის სიგნალს თრგუნავს, რეზისტენტობას ქმნის და საშვილოსნოს უჯრედების ზრდასა და გამრავლებას იწვევს. ანთების უჯრედული სტრესი გენეტიკურ დაზიანებასა და კიბოს იწვევს. მათ საპირისპიროდ, ადიპონექტინი ესტროგენის შემაკავშირებელ ცილას (SHBG) ზრდის, თავისუფალ ესტროგენს ამცირებს და მისი სტიმულაციით გამრავლებისგან იცავს.

ამ მექანიზმების გათვალისწინებით, კიბოს შესახებ უფრო ფართო ცოდნით პრევენციისა და მკურნალობის მიდგომებს თუ განვიხილავთ:

ცხოვრების წესის ცვლილება

ძლიერი კავშირის გათვალისწინებით, პრევენციის სიაში პირველია ჯანსაღი წონა, დიეტა და ვარჯიში. კვების ზოგმა კვლევამ კიბოზე გავლენა ვერ აჩვენა, თუმცა 2 დიდი მეტაანალიზით მაღალი გლიკემიური ინდექსის (შაქრის სწრაფად გამზრდელი) დიეტები რისკს მნიშვნელოვნად ზრდის; 3 შემთხვევა-კონტროლის კვლევით კი ხმელთაშუაზღვის დიეტისმიერ რისკის შემცირება შესაძლებელია. ვარჯიშზე მტკიცე დასკვნისთვის საკმარისი ძლიერი კვლევებია საჭირო.

ქირურგიული მიდგომა

წონის დასაკლებად ქირურგიულ გზას თუ ვეძებთ, პირველი ვარიანტია სიმსუქნის (ბარიატრიული) ოპერაცია . კვლევით, მის შემდეგ გახდომისას კიბოს რისკი მსუქან ადამიანებთან შედარებით 60 პროცენტით მცირდება. ოპერაციამდე ცხოვრების წესის ცვლილება განიხილება, ხოლო არასაკმარისი ეფექტისას ზოგისთვის ოპერაციაც არჩევანია.

წამლები

კვლევებით, სიმსუქნე ინსულინს ზრდის; მომატებული ესტროგენი ზრდა-გამრავლების „აქსელერატორია“, ხოლო „მუხრუჭი“ პროგესტერონი მსუქან ქალებში დაბალია. ამ ცოდნით გამოყენებული პერორალური კონტრაცეპტივების პროგესტერონი დამცავია. ახლახან 36 კვლევის მეტაანალიზმა ივარაუდა, რომ 5-წლიანი მოხმარება რისკს 24 პროცენტით ამცირებს. დაცვა შეწყვეტიდან 30 წლის განმავლობაშიც გრძელდება. საშვილოსნოსშიდა მოწყობილობების (RİA) მიმღებებში რისკი არმიმღებებზე 19 პროცენტით ნაკლებია. ეფექტი 10 წელზე ხანგრძლივი გამოყენებისას უფრო გამოხატულია.

დასკვნის სახით; სიმსუქნე საშვილოსნოს კიბოშიც მთავარ როლს ასრულებს. ესტროგენის მექანიზმები არა მხოლოდ საშვილოსნოს, არამედ ძუძუს, საკვერცხის, საყლაპავის, თირკმლის, მსხვილი ნაწლავისა და პანკრეასის კიბოების რისკსაც ზრდის. საუკეთესო მკურნალობა პრევენციაა და პირველი ნაბიჯი ცხოვრების წესის შეცვლაა. არასაკმარისი შედეგისას ბარიატრიული ოპერაცია და სხვა არჩევანი ჩნდება; მსუქნებში ოპერაციის სირთულისა და მრავალი თანმხლები დაავადების გამო უპირატესობა მინიმალურად ინვაზიურს, მაგალითად ლაპაროსკოპიას ენიჭება. პროცესის მართვაში ექიმებს, განსაკუთრებით ონკოლოგებს, მნიშვნელოვანი მოვალეობა აქვთ და ინფორმირებას საჭირო ყურადღება უნდა მიაქციონ.