چاقی و سرطان رحم، آندومتر

می‌دانیم چاقی و اضافه‌وزن، مشکل رو به رشد عصر ما، با سرطان‌های متعدد همراه‌اند. اما متأسفانه اهمیت چاقی به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین عوامل خطر سرطان آندومتر، رحم = زهدان = اوتروس، به اندازه کافی آشکار نشده و آگاهی بسیار پایین است.

سرطان رحم در مقایسه با دیگر سرطان‌ها ارتباط بسیار نیرومندی با چاقی دارد

این ارتباط تصویر سرطان رحم را با افزایش چشمگیر همراه چاقی و تأثیر منفی بر سیر بیماری، پررنگ‌تر می‌کند.

به سرطان رحم، مبتلایان در 57 درصد موارد اضافه‌وزن یا چاقی دارند. انتظار می‌رود از 2010 تا 2030 سرطان رحم همراه با چاقی 55 درصد افزایش یابد. هر 5 واحد افزایش شاخص توده بدن، خطر را 50 درصد بالا می‌برد. در شاخص 30-35، مرگ سرطان حدود 2.5 برابر وزن طبیعی و در شاخص بالای 40، تا 6.25 برابر است. با وجود این داده‌ها، مطالعه 1.545 زن سالم نشان داد 58 درصد نمی‌دانند چاقی خطر رحم را بالا می‌برد. آگاهی مبتلایان هم فقط 53.5 درصد بود. این تصویر غفلت جدی اطلاع‌رسانی را نشان می‌دهد و همه کارکنان سلامت، به‌ویژه انکولوژیست‌ها، باید مسئولیت خود را انجام دهند. مطالعات نشان داده‌اند فردی که پزشک درباره چاقی آگاهش کرده، برای کاهش وزن تلاش می‌کند.

سازوکارهای اثر چاقی بر سرطان رحم

بافت چربی اندامی درون‌ریز و پیچیده با سلول‌های چربی، دفاعی و عصبی متعدد است که هورمون و موادی مؤثر بر کل بدن ترشح می‌کند. اثر این مواد بر سرطان رحم در 3 عنوان اصلی قرار می‌گیرد.

1. ترشح استروژن:

پیش از یائسگی استروژن عمدتاً از تخمدان ترشح و به شکل چرخه‌ای کنترل می‌شود، اما پس از آن مرکز اصلی ترشح، بافت خارج‌تخمدان، به‌ویژه چربی، است. فعالیت آروماتاز سازنده استروژن با سن و مقدار چربی زیاد و پروتئین متصل‌کننده استروژن کم می‌شود، پس استروژن آزاد فعال بالا می‌رود. افزایش استروژن هم تعداد سلول رحم را سریع‌تر زیاد می‌کند و هم با شکست رشته DNA پایه ژنتیکی سرطان را می‌سازد.

2. انسولین و عامل رشد شبه‌انسولین، IGF-1

در فرد سالم پیش از یائسگی، IGF-1 ناشی از استروژن هر ماه رشد چرخه‌ای سلول رحم را موجب می‌شود. افزایش انسولین و IGF-1 همراه چاقی، رشد و ضخیم شدن مهارنشده رحم می‌دهد. فعالیت گیرنده و مسیرهای داخل‌سلولی آنها نیز غیرطبیعی بالا می‌رود. افزایش پیام تکثیر در مسیر MAPK و PI3K همراه کاهش فعالیت ژن سرکوبگر PTEN، مسیر دیگری برای زمینه‌سازی سرطان است.

3. التهاب و آدیپوکین‌ها

بافت چربی، آدیپوکین‌ها نام موادی است که ترشح می‌کند و در تنظیم سوخت‌وساز سلول و شکل مزمن، طولانی‌مدت، التهاب نقش دارند. آدیپوکین‌هایی مانند لپتین و اینترلوکین-6 پیام انسولین را مهار، مقاومت ایجاد و رشد و تکثیر سلول رحم را تحریک می‌کنند. استرس سلولی ناشی از التهاب نیز با آسیب ژنتیکی سرطان را تحریک می‌کند. برخلاف این مواد التهابی، آدیپونکتین با افزایش پروتئین متصل‌کننده استروژن، SHBG، استروژن آزاد را کم و در برابر تکثیر سلول رحم ناشی از استروژن محافظت می‌کند.

با توجه به همه این سازوکارها، اگر با شناخت گسترده‌تر سرطان رحم رویکردهای پیشگیری و درمان را بررسی کنیم:

تغییر سبک زندگی

با توجه به ارتباط نیرومند، در صدر پیشگیری سرطان رحم وزن سالم، رژیم سالم و ورزش قرار دارند. گرچه برخی مطالعات اثر نوع تغذیه را ندیده‌اند، نتایج 2 مطالعه بزرگ، فراتحلیل، رژیم با شاخص گلیسمی بالا و افزایش سریع قند را بسیار خطرزا می‌دانند؛ طبق 3 مطالعه موردـشاهدی نیز، رژیم مدیترانه‌ایممکن است خطر سرطان رحم را کم کند. برای نظر قطعی درباره ورزش به تعداد کافی مطالعه نیرومند نیاز است.

رویکرد جراحی

در جست‌وجوی جراحی برای کاهش وزن، نخستین گزینه، جراحی چاقی، باریاتریک، است. طبق پژوهشی، خطر سرطان رحم کسانی که با جراحی باریاتریک وزن کم کرده‌اند، از افراد چاق 60 درصد کمتر است. تغییر سبک زندگی پیش از جراحی مطرح است، اما در ناکافی بودن آن، جراحی برای برخی از گزینه‌های قابل‌بررسی است.

داروها

مطالعات نشان داده‌اند با چاقی انسولین بالا می‌رود، استروژن بیشتر مانند گاز رشد و تکثیر عمل می‌کند و پروژسترونِ نوعی «ترمز» در زن چاق کمتر است. پروژسترون قرص ضدبارداری اثر محافظتی رحم دارد. فراتحلیل تازه 36 مطالعه مطرح می‌کند مصرف 5 ساله قرص، خطر را 24 درصد کم می‌کند. حفاظت تا 30 سال پس از قطع ادامه دارد. در ابزار داخل‌رحمی، RİA، خطر استفاده‌کنندگان نسبت به دیگران 19 درصد کمتر است و در مصرف بیش از 10 سال مشخص‌تر است.

در نتیجه؛ چاقی مانند بسیاری سرطان‌ها در رحم هم نقش اصلی دارد. سازوکار استروژنی نه‌فقط رحم، بلکه خطر پستان، تخمدان، مری، کلیه، روده بزرگ و پانکراس را هم بالا می‌برد. مؤثرترین درمان پیشگیری بروز است و نخست تغییر سبک زندگی مطرح می‌شود. در ناکافی بودن آن، گزینه باریاتریک مطرح است؛ به دلیل دشواری معمول جراحی و بیماری‌های همراه بیشتر در بیمار چاق، روش کم‌تهاجمی مانند لاپاروسکوپی ترجیح دارد. پزشکان، به‌ویژه انکولوژیست‌ها، وظیفه جدی مدیریت و اطلاع‌رسانی حساس و کافی دارند.