სიცოცხლის ბოლო ეტაპზე მყოფ პაციენტებში იმუნოთერაპიის ჭარბი გამოყენება

იმუნოთერაპია კიბოს მკურნალობაში იმედისმომცემი წინსვლაა. თუმცა შეიძლება თუ არა ზოგ შემთხვევაში, განსაკუთრებით სიცოცხლის ბოლო ეტაპზე, ამ მეთოდის საჭიროებაზე მეტად გამოყენება? ეს კითხვა კიბოს მკურნალობაში იმუნოთერაპიის როლის ხელახალი შეფასებისთვის მნიშვნელოვანია.

იშვიათი, მაგრამ შთამბეჭდავი წარმატების ისტორიები

თუ პაციენტი ქიმიოთერაპიას არ პასუხობს, იმუნოთერაპია შეიძლება იმედის სხივი იყოს. მაგალითად, ვიცით, რომ შორს წასული კიბოს ზოგი პაციენტი, რომელიც ქიმიოთერაპიას არ პასუხობს, მაგრამ რომლის სიმსივნეს გარკვეული გენეტიკური მახასიათებლები აქვს (მაგალითად TMB-H, MSI-H), იმუნოთერაპიას კარგად და ხანგრძლივად პასუხობს. ასეთი წარმატებული შედეგები იმუნოთერაპიის მიმზიდველობას ზრდის და პაციენტებსა და ექიმებს აფიქრებინებს: „რატომაც არა?“

თუმცა ამ იმედიანმა მიდგომამ სიცოცხლის ბოლო ეტაპზე იმუნოთერაპიის ჭარბი გამოყენება შეიძლება გამოიწვიოს. ვხედავთ, რომ ზოგ შემთხვევაში, სადაც FDA-ის (აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციის) დამტკიცება და საკმარისი მონაცემები არ არსებობს, მაგალითად მეტასტაზური საკვერცხის კიბოს დროს, იმუნოთერაპია მაინც გამოიყენება.

რეალობასთან შეხვედრა

იმუნოთერაპიით სიცოცხლის ბოლო ეტაპზე სასწაულებრივი შედეგი იშვიათია და ამჟამად მკაფიოდ ვერ ვპროგნოზირებთ, ვინ მიიღებს ასეთ პასუხს. მიუხედავად იმისა, რომ იმუნოთერაპიას ჩვეულებრივ ქიმიოთერაპიაზე ნაკლები გვერდითი მოვლენა აქვს, არ უნდა დაგვავიწყდეს სერიოზული და სიცოცხლისათვის საშიში იმუნოთერაპიისთვის სპეციფიკური გვერდითი მოვლენების წარმოქმნის შესაძლებლობაც.

Massachusetts General Hospital-ის დოქტორი Laura Petrillo-ს მიერ აღწერილ ერთ მაგალითში მეტასტაზური კიბოს მქონე 95 წლის ქალი იმუნოთერაპიით გამოწვეული მძიმე კოლიტის გამო საავადმყოფოში გართულებების შედეგად გარდაიცვალა. ასეთი მძიმე რეაქციები იშვიათია, მაგრამ უფრო მსუბუქმა გვერდითმა მოვლენებმაც შეიძლება პაციენტების ცხოვრების ხარისხზე უარყოფითად იმოქმედოს.

მაშინაც კი, როცა გვერდითი მოვლენები შედარებით მცირეა, იმუნოთერაპიის ჩატარება შეიძლება ნიშნავდეს, რომ პაციენტი შეზღუდულ დროს შინ ყოფნის ნაცვლად საავადმყოფოში ინფუზიებზე ატარებს. ამასთან, ასეთ პაციენტებს ხშირად ჰოსპისში (სიცოცხლის ბოლო ეტაპის პალიატიური მოვლის ცენტრებში) არ აგზავნიან და ისინი საავადმყოფოში იღუპებიან. იმუნოთერაპიის ხარჯიც მნიშვნელოვანი შეშფოთების წყაროა: აშშ-ში თითოეული ციკლის 20 ათას დოლარამდე ღირებულებამ (თურქეთში 3-5 ათასი დოლარი) ფინანსური სირთულეები შეიძლება გამოიწვიოს.

2024 წლის 4 იანვარს JAMA Oncology-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ ამ საკითხზე მნიშვნელოვანი მონაცემები მოგვცა.

მთავარი შედეგები

1. იმუნოთერაპიის დაწყება ბოლო 30 დღეში: კვლევაში IV სტადიის მელანომის, ფილტვისა და თირკმლის კიბოს მქონე პაციენტებში სიცოცხლის ბოლო 30 დღეში იმუნოთერაპიის დაწყების სიხშირე ოთხიდან ხუთჯერ გაიზარდა.

2. ბოლო 30 დღეში გარდაცვლილი პაციენტები:

   • მელანომის მქონე პაციენტებში იმუნოთერაპიის მიმღებთა წილი 0,8%-დან 4,3%-მდე გაიზარდა.
   • KHDAK-ის (ფილტვის არაწვრილუჯრედოვანი კიბოს) მქონე პაციენტებში ეს წილი 0,9%-დან 3,2%-მდე გაიზარდა.
   • თირკმლის უჯრედოვანი კარცინომის მქონე პაციენტებში 0,5%-დან 2,6%-მდე გაიზარდა.

3. იმუნოთერაპიის დამწყებ პაციენტთა გადარჩენის მაჩვენებელი:

   • კვლევის 71 ათასი მონაწილიდან 5192 (7,3%) იმუნოთერაპიის დაწყებიდან პირველ 30 დღეში გარდაიცვალა.
   • 66 ათასმა პაციენტმა (92,7%) კი 30 დღეზე მეტხანს იცოცხლა.

4. გადარჩენის დრო ფუნქციური სტატუსის მიხედვით:

   • ECOG ფუნქციური ქულის 0-1 მაჩვენებლის მქონე პაციენტებში გადარჩენის მედიანური დრო 14,3 თვე იყო, ხოლო ≥2 ქულის მქონე პაციენტებში მხოლოდ 4,5 თვე.

იმუნოთერაპია ბოლოსთვის აღარ უნდა შემოვინახოთ

კიბოს მკურნალობაში იმუნოთერაპია ბოლო საშუალების როლიდან გამოვიდა და ჩვეულებრივ პირველი ხაზის მკურნალობად გამოიყენება. ეს ცვლილება ხარჯისა და სარგებლის თანაფარდობას აუმჯობესებს და ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში იმუნოთერაპიის გამოყენების შემცირებას უწყობს ხელს. თუმცა იმუნოთერაპიისა და კიბოს სხვა ინოვაციური მკურნალობის წარმატებისთვის გენომური ტესტებით იმ პაციენტების გამოვლენა მეტად მნიშვნელოვანია, რომლებიც ამ მეთოდებით ყველაზე მეტ სარგებელს მიიღებენ.

შეჯამების სახით, ყველა გაურკვევლობისა და სირთულის გათვალისწინებით, პაციენტებისთვის სწორი მიმართულების მიცემა კვლავ გამოწვევაა. ამ პროცესში პაციენტისა და ექიმის ერთობლივი გადაწყვეტილება უკიდურესად მნიშვნელოვანია. იმუნოთერაპიის შესახებ გადაწყვეტილებისას მხოლოდ განსაკუთრებული შედეგის მქონე პაციენტების ისტორიებზე ფოკუსირების ნაცვლად უფრო ფართო პერსპექტივაა საჭირო. ის, რომ მკურნალობა შეიძლება ჩატარდეს, არ ნიშნავს, რომ ის ყოველთვის უნდა ჩატარდეს.