Ömrünün son dövründə olan xəstələrdə immunoterapiyanın həddindən artıq istifadəsi

İmmunoterapiya, xərçəng müalicəsində ümidverici inkişaf kimi qarşımıza çıxır. Lakin bəzi hallarda, xüsusilə ömrün son dövründə, bu müalicə üsulundan lazım olandan artıq istifadə edilə bilərmi? Bu sual xərçəng müalicəsində immunoterapiyanın rolunu yenidən qiymətləndirmək baxımından vacibdir.

Nadir, lakin təsirli uğur hekayələri

Xəstə kimyaterapiyaya cavab vermədikdə immunoterapiya ümid işığı ola bilər. Məsələn, kimyaterapiyaya cavab verməyən, lakin şişləri müəyyən genetik xüsusiyyətlər (məsələn, TMB-H, MSI-H kimi) daşıyan bəzi irəli mərhələli xərçəng xəstələrinin immunoterapiyaya yaxşı və uzunmüddətli cavab verdiyini bilirik. Belə uğurlu nəticələr immunoterapiyanın cəlbediciliyini artırır və xəstələrlə həkimlərdə “Niyə də olmasın?” düşüncəsi yarada bilir.

Lakin bu ümidli yanaşma ömrün son dövründə immunoterapiyadan lazım olandan artıq istifadə edilməsinə səbəb ola bilər. FDA (ABŞ Qida və Dərman İdarəsi) təsdiqi olmayan və kifayət qədər məlumatın mövcud olmadığı bəzi hallarda, məsələn, metastatik yumurtalıq xərçəngində, immunoterapiyaların tətbiq edildiyinin şahidi oluruq.

Gerçəklərlə üzləşmək

İmmunoterapiyanın ömrün son dövründə möcüzəvi nəticə verməsi nadirdir və hazırda kimin belə cavab alacağını dəqiq proqnozlaşdırmaq mümkün deyil. İmmunoterapiyaların əlavə təsirləri adətən kimyaterapiyadan az olsa da, ciddi və həyati təhlükəli immunoterapiyaya xas əlavə təsirlərin də yarana biləcəyini unutmaq olmaz.

Massachusetts General Hospitaldan Dr. Laura Petrillonun bildirdiyi bir nümunədə metastatik xərçəngi olan 95 yaşlı qadın immunoterapiyanın səbəb olduğu ağır kolit nəticəsində yaranan ağırlaşmalardan xəstəxanada vəfat edib. Belə ciddi reaksiyalar nadir olsa da, hətta daha yüngül əlavə təsirlər də xəstələrin həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.

İmmunoterapiyanın əlavə təsirləri nisbətən az olsa belə, onun tətbiqi xəstələrin məhdud vaxtlarını evdə deyil, xəstəxanada infuziya müalicəsi alaraq keçirmələrinə səbəb ola bilər. Bundan başqa, bu xəstələr adətən hospisə (ömrün son dövründə palliativ qulluq mərkəzlərinə) yönləndirilmir və xəstəxanada vəfat edirlər. İmmunoterapiyanın xərci də mühüm narahatlıq doğurur; hər müalicə siklinin ABŞ-da 20 min dollara (Türkiyədə 3-5 min dollara) çatması maddi çətinliklər yarada bilər.

4 yanvar 2024-cü ildə JAMA Oncology jurnalında dərc olunan tədqiqat bu mövzuda mühüm məlumatlar verib.

Diqqət çəkən tapıntılar

1. Son 30 gündə immunoterapiyaya başlama göstəriciləri: Tədqiqatda IV mərhələli melanoma, ağciyər və böyrək xərçəngi olan xəstələr arasında ömrün son 30 günündə immunoterapiyaya başlama göstəricilərinin dörd ilə beş dəfə artdığı müəyyən edilib.

2. Son 30 gün ərzində vəfat edən xəstələr:

   • Melanoma xəstələrində immunoterapiya alanların payı 0,8%-dən 4,3%-ə yüksəlib.
   • KHDAK (kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi) xəstələrində bu göstərici 0,9%-dən 3,2%-ə yüksəlib.
   • Böyrək hüceyrəli karsinoma xəstələrində 0,5%-dən 2,6%-ə yüksəlib.

3. İmmunoterapiyaya başlayan xəstələrin sağqalım göstəricisi:

   • Tədqiqata qatılan 71 min xəstənin 5192-si (7,3%) immunoterapiyaya başladıqdan sonrakı ilk 30 gün ərzində vəfat edib.
   • 66 min xəstə (92,7%) isə 30 gündən artıq yaşayıb.

4. Funksional vəziyyətə görə sağqalım müddəti:

   • ECOG funksional vəziyyət balı 0-1 olan xəstələrdə median sağqalım 14,3 ay olduğu halda, balı ≥2 olan xəstələrdə bu müddət cəmi 4,5 ay müəyyən edilib.

İmmunoterapiyalar artıq sona saxlanılmamalıdır

İmmunoterapiyalar xərçəng müalicəsində artıq son çarə olmaqdan çıxıb və adətən birinci xətt müalicəsi kimi tətbiq olunur. Bu dəyişiklik xərc-fayda tarazlığına müsbət təsir etməklə yanaşı, xəstəxanada yatan xəstələrdə immunoterapiya istifadəsinin azalmasına da kömək edir. Lakin immunoterapiyanın və digər yenilikçi xərçəng müalicələrinin uğuru üçün genomik testlərlə bu müalicələrdən ən çox faydalanacaq xəstələri müəyyənləşdirmək çox vacibdir.

Nəticə olaraq, bütün qeyri-müəyyənliklər və çətinliklər nəzərə alındıqda xəstələri düzgün istiqamətləndirmək hələ də çətindir. Bu prosesdə xəstə ilə həkimin birlikdə qərar verməsi son dərəcə vacibdir. İmmunoterapiya barədə qərar verərkən yalnız qeyri-adi nəticə əldə edən xəstələrin hekayələrinə diqqət yetirmək əvəzinə daha geniş baxış təqdim etmək lazımdır. Müalicə üsulunun tətbiq edilə bilməsi onun hər zaman tətbiq edilməli olduğu demək deyil.