თხევადი ბიოფსია შეიძლება კიბოს მკურნალობის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კითხვაზე პასუხი იყოს
ამ სტატიაში
თხევადი (სითხის) ბიოფსია ორგანიზმის სითხეებიდან კიბოს უჯრედების დნმ-ის აღმოჩენის საშუალებას მომცემი ბიოტექნოლოგიაა და ამ მიზნით სხეულის ყველაზე ხშირად გამოყენებული სითხე სისხლია.
თხევადი ბიოფსია ონკოლოგიაში მკურნალობის გადაწყვეტილებებისთვის ყოველდღიურად უფრო კრიტიკულ როლს იძენს. ამ მეთოდს ამჟამად მოლეკულურ სამიზნეებზე მიმართული მიზნობრივი პრეპარატების შესაბამისობის დასადგენად, უკვე დიაგნოზირებული შორსწასული კიბოების დროს სიმსივნის გენეტიკური სტრუქტურის რუკირებისა და კიბოსთან დაკავშირებული მუტაციების გამოვლენისთვის საკმარისი მტკიცებულება და კლინიკური ვალიდობა აქვს.
თუმცა ამ დრომდე მოცირკულირე სიმსივნური დნმ-ის (ctDNA) გაზომვის გამოყენებას ადრეული დიაგნოსტიკისთვის ან ოპერაციის შემდეგ კიბოს განმეორების მაღალი რისკის მქონე პაციენტების გამოსავლენად FDA-ს (აშშ-ის სურსათისა და წამლების ადმინისტრაციის) დამტკიცება არ მიუღია.
ადრეული და ლოკალურად გავრცელებული მყარი (ორგანოს) კიბოების დროს ოპერაციისა და რადიოთერაპიის მსგავსი ძირითადი მკურნალობის შემდეგ ნარჩენი დაავადებისა და რეციდივის (განმეორების) რისკის შესაფასებლად თხევადი ბიოფსიის გამოყენებას დიდი პოტენციალი აქვს.
ASCO 2022 კონგრესზე წარმოდგენილმა რამდენიმე კვლევამ, რომელიც სიმსივნის მრავალ ტიპს ეხებოდა, აჩვენა, რომ ძირითადი მკურნალობის შემდეგ მოცირკულირე სიმსივნური დნმ-ის აღმოჩენა დაავადების შემდგომ რეციდივს ძლიერად პროგნოზირებს.
ეს კვლევები ონკოლოგებს შეიძლება დაეხმაროს რისკზე მორგებული ადიუვანტური (ძირითადი მკურნალობის შემდეგ დამცავი) თერაპიის მიდგომებზე უფრო გააზრებული გადაწყვეტილებების მისაღებად მოცირკულირე სიმსივნური დნმ-ის ბიომარკერად გამოყენებაში.
თხევად ბიოფსიას უზარმაზარი პოტენციალი აქვს კიბოს არსებობისა და ტვირთის მონიტორინგისთვის, სისხლის მარტივი აღებით მოცირკულირე სიმსივნური დნმ-ის (ctDNA) აღმოჩენის გზით. ctDNA-ის კიბოს ბიომარკერად გამოყენების მიმართ ინტერესი კლინიკურ და კვლევით გარემოში სულ უფრო იზრდება. ამ სფეროს განვითარებამ FDA-ს (აშშ-ის სურსათისა და წამლების ადმინისტრაციას) უბიძგა, გამოექვეყნებინა გზამკვლევი ადრეული სტადიის სიმსივნეებისთვის პრეპარატების შემუშავებისას ctDNA-ტესტირების გამოყენების შესახებ.
გზამკვლევი მკურნალობის გადაწყვეტილების მისაღებად ctDNA-ის 3 შესაძლო გამოყენებას აღწერს:
- მოლეკულურ ცვლილებებზე დაყრდნობით მიზნობრივი ონკოლოგიური პრეპარატებისთვის შესაფერისი პაციენტების შერჩევა;
- რეციდივის რისკის დასადგენად მინიმალური რეზიდუალური (ნარჩენი) დაავადების საშუალებით სიმსივნის პასუხის მოლეკულურ დონეზე მონიტორინგი; და
- დაავადების გრძელვადიანი შედეგების ადრეული პროგნოზირება და ამის მიხედვით პაციენტის მეთვალყურეობა
2022 წლის ASCO-ს ყოველწლიურ შეხვედრაზე წარმოდგენილი რამდენიმე კვლევა, რომელიც მოიცავდა თავ-კისრის ბრტყელუჯრედოვან კიბოს (აბსტრაქტი 6017), ფილტვის არაწვრილუჯრედოვან კიბოს (აბსტრაქტი 8534), ძუძუს კიბოს (აბსტრაქტი 103), რბილი ქსოვილების სარკომას (აბსტრაქტი 11547) და პირის ღრუს კიბოს (აბსტრაქტი 6006), ყურადღებას ამახვილებდა სიმსივნის მრავალ ტიპში ძირითადი მკურნალობის შემდეგ ნარჩენი დაავადების გამოსავლენად თხევადი ბიოფსიის გამოყენებაზე.
ctDNA-უარყოფითობა არ ნიშნავს, რომ განიკურნეთ, თუმცა ctDNA-დადებითობა ნიშნავს, რომ არ განკურნებულხართ.
ერთობლივად, მიგნებები აჩვენებს ctDNA-ის აღმოჩენის სიძლიერეს კურაციული მკურნალობის შემდეგ დაავადების პროგრესირების (წინსვლის) წინასწარმეტყველებაში — ხშირ შემთხვევაში თვეებით ადრე, ვიდრე დაავადების განმეორება რადიოლოგიურად ან კლინიკურად აშკარა გახდება...
რისკზე მორგებული მკურნალობის მხარდამჭერი კვლევები
განსაკუთრებით ორმა კვლევამ აჩვენა ctDNA-ის პროგნოზული (დაავადების მიმდინარეობის წინასწარმეტყველი) პოტენციალი.
პირველ კვლევაში მიუნხენის უნივერსიტეტის დოქტორმა სუზანე ფლახმა და მისმა კოლეგებმა ერთცენტრიანი პროსპექტიული კოჰორტული კვლევა (LIONESS) ჩაატარეს I-IVB სტადიის თავ-კისრის ბრტყელუჯრედოვანი კიბოს მქონე პაციენტებში.
კვლევა ჩატარდა იმის დასადგენად, შეიძლებოდა თუ არა ოპერაციის შემდეგ ctDNA-ის აღმოჩენა ნარჩენი სიმსივნის ბიომარკერად გამოყენებულიყო, და ctDNA-ის მიერ კლინიკურად დადასტურებულ რეციდივამდე ადრეული მოლეკულური რეციდივის გამოვლენის პოტენციალის შესაფასებლად (აბსტრაქტი 6017).
46 პაციენტის მონაცემებმა, რომლებსაც სისხლში ctDNA-ის სერიული მონიტორინგით აკვირდებოდნენ, ოპერაციის შემდეგ ctDNA-ის სტატუსის მიხედვით მკვეთრად განსხვავებული შედეგები აჩვენა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ ოპერაციის შემდეგ ctDNA-დადებითი პირების 69%-ს (11/16) კლინიკური რეციდივი განუვითარდა, ხოლო ctDNA-უარყოფით პირებში კიბოს განმეორება 0%-ში დაფიქსირდა (30-დან 0) ( P = 0,0000002).
კლინიკური რეციდივის მქონე 11 პაციენტში ctDNA კლინიკურ პროგრესირებამდე მედიანურად 122 დღით ადრე გამოვლინდა (დიაპაზონი: 1-260).
სტენფორდის უნივერსიტეტის სოიონგ ჯუნისა და ინდიანის უნივერსიტეტის ნიკჰილ შუკლას მეორე კვლევა წარმოადგენდა ფაზა-II BTCRC LUN 16-081 კვლევის ანალიზს. მასში მონაწილეობდნენ 3. სტადიის ფილტვის არაწვრილუჯრედოვანი კიბოს მქონე პაციენტები, რომლებიც ქიმიორადიოთერაპიის შემდეგ იპილიმუმაბთან ერთად ან მის გარეშე ნივოლუმაბით კონსოლიდაციურ მკურნალობას იღებდნენ (აბსტრაქტი 8534). კონსოლიდაციური მკურნალობის განმავლობაში ctDNA-ის მონიტორინგმა აჩვენა, რომ იმუნოთერაპიამდე, მის დროს ან შემდეგ გამოვლენადი ctDNA-ის მქონე (ანუ ctDNA-დადებით) პაციენტებს პროგრესირების გარეშე გადარჩენადობის (PFS) უფრო მოკლე შედეგები ჰქონდათ. საპირისპიროდ, ctDNA-ის ზრდადი დონის მქონე პაციენტებთან შედარებით 2-წლიანი PFS მნიშვნელოვნად მაღალი იყო მათში, ვისაც კონსოლიდაციის 1 ციკლის შემდეგ ctDNA შეუმცირდა ან გამოუვლენადი გახდა (24-თვიანი PFS: 0%-ის ნაცვლად 73%, P < 0,0001), ხოლო კონსოლიდაციის ბოლოს გამოუვლენადი ctDNA-ის მქონე პაციენტების 91% მკურნალობიდან 2 წლის შემდეგ კვლავ ცოცხალი იყო.
ეს კვლევები აჩვენებს, რომ შეიძლება დავიწყოთ იმ პაციენტების ზუსტად შერჩევა, რომლებსაც, სავარაუდოდ, დამატებითი მკურნალობა სჭირდებათ. თუ დაგეგმილი მკურნალობის შემდეგ პაციენტები კვლავ ctDNA-დადებითი არიან, შესაძლოა მაშინ სამაშველო მკურნალობა უნდა დავგეგმოთ.
ჯგუფი ამჟამად ატარებს პროსპექტიულ კლინიკურ კვლევას, რომელშიც იმუნოთერაპიის რამდენიმე ციკლის შემდეგ ctDNA-პასუხის არმქონე პაციენტებში იმუნოთერაპიას ქიმიოთერაპიას უმატებენ და მკურნალობას აძლიერებენ. ctDNA-ის ანალიზმა შეიძლება მკურნალობის პერსონალიზაცია შესაძლებელი გახადოს, უპასუხო პაციენტებში მკურნალობის გაძლიერების გაადვილებით და/ან პასუხის მქონე პაციენტებში იმუნოთერაპიის ოპტიმალური ხანგრძლივობის განსაზღვრის დახმარებით.
ctDNA-ის გამოყენება დაავადების გრძელვადიანი მიმდინარეობის პროგნოზირებისთვის
როგორც Dana-Farber-ის კიბოს ინსტიტუტის დოქტორ მარლა ლიპსიკ-შარფის ხელმძღვანელობით ჩატარებულმა CHiRP კვლევამ აჩვენა, მკურნალობის შემდეგ ctDNA-დადებითობა სიმსივნის ტიპებს შორის შეიძლება მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდეს. CHiRP-ის მკვლევრებმა ctDNA-ის მონიტორინგი გამოიყენეს იმის დასადგენად, უკავშირდებოდა თუ არა მინიმალური რეზიდუალური (ნარჩენი) დაავადების აღმოჩენა გვიან რეციდივს პაციენტებში, რომლებსაც მაღალი რისკის II/III სტადიის ჰორმონული რეცეპტორების დადებითი, HER2-უარყოფითი ძუძუს კიბო სულ მცირე 5 წლის წინ დაუდგინდათ (აბსტრაქტი 103).
83 პაციენტიდან 8-ს (10%) დიაგნოზიდან 4,9-დან 20 წლამდე პერიოდში აღებულ სისხლის ნიმუშებში გაზომვადი ctDNA ჰქონდა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ გამოვლენადი ctDNA-ის მქონე 8 პაციენტიდან 6-ს მეტასტაზური რეციდივი განუვითარდა, კლინიკურ რეციდივამდე მედიანურად 12,4-თვიანი წინმსწრები პერიოდით.
შესაძლოა ადამიანებზე უფრო ხანგრძლივი დაკვირვება დაგვჭირდეს და სკრინინგის პროტოკოლები კიბოს ბიოლოგიას მოვარგოთ.
აღსანიშნავია, რომ რეციდივის ძალიან დაბალი ალბათობის გამო ამ პაციენტთა ჯგუფში რუტინული კომპიუტერული ტომოგრაფიით (CT) მონიტორინგი არ ტარდება. ჯერ არ არის განსაზღვრული, იქნება თუ არა ctDNA-ის მონიტორინგი პრაქტიკულად გამოსაყენებელი და ხარჯთეფექტური ალტერნატივა მოლეკულური რეციდივის გამოსავლენად და ადრეული სამკურნალო ჩარევისთვის.
დოქტორმა ლიპსიკ-შარფმა განაცხადა: „არსებული გზამკვლევების მიხედვით, ჩვენს კვლევაში პაციენტებს რეციდივზე კლინიკურად აკვირდებოდნენ, თუმცა პლაზმის ctDNA ტესტირებასთან ერთად შესაბამისი სხეულის გამოსახულებითი კვლევით არ აფასებდნენ“. „მომავალ კვლევებში მნიშვნელოვანი იქნება იმის გაგება, კლინიკურად ცნობილი რეციდივის არმქონე რამდენ ctDNA-დადებით პაციენტს აქვს სკრინინგით გამოვლენადი მეტასტაზური დაავადება მაშინ, როცა გამოსახულებით კვლევაზე მეტასტაზური დაავადების მტკიცებულება არ ჩანს.“
დოქტორმა ლიპსიკ-შარფმა ასევე აღნიშნა: „პროსპექტიული კლინიკური კვლევები მიმდინარეობს და იგეგმება იმის გამოკვლევა, აუმჯობესებს თუ არა ctDNA-ის აღმოჩენის შემდეგ ჩარევა პაციენტთა შედეგებს მათში, ვისაც სკრინინგით გამოვლენადი მეტასტაზური დაავადება არ აქვს“.
ctDNA-ის ძალა იშვიათი სიმსივნეების დროს
ASCO-ს ახალგაზრდა მკვლევრის ჯილდოს ფინანსური მხარდაჭერით ტორონტოს Princess Margaret-ის კიბოს ცენტრის აბდულაზიზ სალავუმ და მისმა კოლეგებმა საპილოტე კვლევა ჩაატარეს ადრეული სტადიის, თუმცა რეციდივის მაღალი რისკის მქონე რბილი ქსოვილების სარკომით (YDS) დაავადებულ 10 პაციენტში ctDNA-ტესტირების პრაქტიკული გამოყენების შესაძლებლობის შესახებ (აბსტრაქტი 11547).
კვლევამ თავის პირველად საბოლოო წერტილს მიაღწია და აჩვენა დიაგნოზის დასმისას მაღალი რისკის YDS-ის მქონე პაციენტების 70%-ში ctDNA-ის გამოვლენის შესაძლებლობა. ოპერაციის შემდეგ ყველა პაციენტში ctDNA უარყოფითი იყო. მოგვიანებით მეტასტაზური რეციდივის მქონე 2 პაციენტში დაკვირვებისას ctDNA გამოვლინდა.
დოქტორმა სალავუმ განაცხადა: „იმის გათვალისწინებით, რომ YDS კლინიკურად და მოლეკულურად არაერთგვაროვანი კიბოების ჯგუფია, ჩვენს კვლევაში ctDNA-ის გამოსავლენად გამოყენებული პერსონალიზებული, სიმსივნის ინფორმაციაზე დაფუძნებული, ჰისტოლოგიისგან დამოუკიდებელი მიდგომა ძალიან შესაფერისია“. „ჩვენი შედეგები იმედისმომცემია ძალიან საჭირო ბიომარკერის შესაქმნელად, რომელიც ამ არაერთგვაროვან პაციენტთა ჯგუფში მკურნალობას მიმართულებას მისცემს და საერთო შედეგებს გააუმჯობესებს; კვლევა გრძელდება.“
ctDNA-ის ეს კონცეფცია ფართოდ აქტუალურია და პრეპარატების შემუშავების დასაჩქარებლად იშვიათი კიბოების დროს შეიძლება სასარგებლო იყოს. ctDNA შეიძლება რუტინულ პრაქტიკაში ჩაერთოს როგორც მკურნალობის რისკთან მორგებით მეტი პაციენტის განკურნების მცდელობისთვის, ისე ისეთი კვლევის დიზაინების დასანერგად, რომლებშიც ctDNA-უარყოფითობა მკურნალობის შემდეგ კარგი მონიტორინგის მარკერი შეიძლება იყოს და პოტენციურად უფრო ხანგრძლივი დაკვირვების ალტერნატივა გახდეს. ამგვარად, იშვიათ კიბოებში კლინიკური კვლევები პაციენტების უფრო მცირე რაოდენობით უფრო ადვილად ჩატარდება.
მოცირკულირე სიმსივნის მონიტორინგი: პაციენტის საკუთარი ctDNA-ისთვის მორგებული ტესტი
აღწერილი ctDNA-კვლევების უმეტესობა ეფუძნებოდა პერსონალიზებულ ctDNA-ანალიზებს, რომლებიც თითოეული ადამიანის სიმსივნური ქსოვილიდან მიღებული სრული ეგზომის სეკვენირების მონაცემებით შეიქმნა; ანუ პაციენტის საკუთარი კიბოს უჯრედების დნმ-ის აღმოჩენას.
ეს მართლაც ზუსტი და ძლიერი გამოვლენის მეთოდია. თუმცა იგი მოითხოვს, რომ სიმსივნე პათოლოგიური გამოკვლევის შემდეგ კიდევ ერთ გენეტიკურ ტესტს დაექვემდებაროს და საკმარისად ვარგისი იყოს პერსონალიზებული სეკვენირების მონაცემების შესაქმნელად, რომლებიც შემდგომ სისხლის მონიტორინგისთვის გამოდგება. სიმსივნის ზოგიერთი ტიპისთვის ეს პოტენციური შეზღუდვაა.
HPV-ის ბიომარკერის, p16-ის, დადებითი პირის ღრუს კიბოს მქონე პაციენტების NRG-HN002 კვლევის ანალიზში სან-ფრანცისკოს კალიფორნიის უნივერსიტეტის დოქტორმა სუ ს. იომმა და მისმა კოლეგებმა ctDNA-ის მონიტორინგის განსხვავებული მიდგომა გამოიყენეს და დაავადების გამომწვევ HPV-ზე გაამახვილეს ყურადღება (აბსტრაქტი 6006). უფრო კონკრეტულად, კვლევითმა ჯგუფმა რადიოთერაპიამდე ან ქიმიორადიოთერაპიამდე, მკურნალობის დროს და შემდეგ სისხლში მოცირკულირე სიმსივნური ქსოვილის მოდიფიცირებული ვირუსული HPV დნმ-ის მონიტორინგი ჩაატარა.
დოქტორმა იომმა განაცხადა: „სიმსივნური ქსოვილის მოდიფიცირებული ვირუსული HPV დიდი რაოდენობის სიმსივნური ქსოვილის გამოკვლევას არ მოითხოვს“. „იგი ასევე უფრო იაფი და ეფექტურია, ვიდრე ctDNA-ანალიზები. ნაკლი, ცხადია, ისაა, რომ მხოლოდ მაღალი რისკის HPV-ის გამოვლენისთვისაა სპეციფიკური, ხოლო HPV თავ-კისრის ყველა კიბოში არ გვხვდება.“
პაციენტთა კონკრეტულ ჯგუფში სიმსივნიდან მიღებული 1 მარკერის მონიტორინგი ბევრად მოსახერხებელი და ხარჯთეფექტურია, ვიდრე პერსონალიზებული ctDNA-პანელების შექმნა; როგორც ჩანს, ეს მიდგომა მუშაობს. რა თქმა უნდა, საჭიროა სიმსივნისთვის მეტად სპეციფიკური ბიომარკერის პოვნა.
NRG-HN002-ის მკვლევრებმა 3 მნიშვნელოვანი მიგნება აღწერეს. პირველი: დაავადების ტვირთი (ანუ T და N სტადია) მკურნალობამდე სიმსივნური ქსოვილის მოდიფიცირებული ვირუსული ფრაგმენტების მაღალ დონეს სუსტად ან საშუალოდ უკავშირდებოდა. მეორე: მხოლოდ დასხივებასთან შედარებით ქიმიორადიოთერაპიამ მკურნალობიდან 2 კვირაში ამ ფრაგმენტების უფრო სწრაფი კლება გამოიწვია. მესამე: ამ ფრაგმენტების გამოუვლენადობა 2-წლიან შედეგებთან კორელირებს. კერძოდ, მკურნალობის შემდეგ გამოუვლენადი ვირუსული ფრაგმენტის მქონე პაციენტების 93,3%-დან 95,0%-მდე ნაწილს 2-წლიანი დაკვირვებისას არც რეგიონული კიბოს რეციდივი და არც დაავადების პროგრესირება არ განუვითარდა.
ctDNA-ტესტირების მომავალი
გამოუვლენად ctDNA-სთან დაკავშირებული ხელსაყრელი შედეგებისა და საბოლოო მკურნალობის შემდეგ გამოვლენად ctDNA-სთან დაკავშირებული ნაკლებად ხელსაყრელი შედეგების გათვალისწინებით, კიბოს მკურნალობის წარმატების გასაზრდელად შემდეგი ნაბიჯია ამ ინფორმაციაზე დაყრდნობით მოქმედება და, საჭიროებისას, დამატებითი მკურნალობით ჩარევა. ეს შეიძლება მოიცავდეს საბოლოო მკურნალობის შემდეგ პროგრესირების მაღალი რისკის მქონე პაციენტებში ადიუვანტური თერაპიის ჩატარებას ან მის მიუხედავად კვლავ მაღალი რისკის მქონე პაციენტებში მკურნალობის ინტენსიფიკაციას.
ვფიქრობ, ყველა ამ აბსტრაქტის მთავარი გზავნილია მზარდი ვარაუდი, რომ ctDNA სულ უფრო სავარაუდოდ იქცევა ახალ ბიომარკერად, რომელსაც ადიუვანტური გზამკვლევების მორგებაზე ფიქრისას გამოვიყენებთ.
*
ქვემოთ ნაჩვენებია კიბოს დროს თხევადი ბიოფსიის გამოყენებისა და დამტკიცების მდგომარეობა:
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.