4-cü mərhələ kolon xərçəngində şişin sağda və ya solda yerləşməsi fərq edirmi?

Kolon xərçəngini yerləşdiyi yerə görə sağ kolon və sol kolon xərçəngi olmaqla ikiyə ayırırıq. Embrional (ana bətnindəki) inkişafımız zamanı bağırsağımız iki fərqli hissədən inkişaf edib birləşir. Bağırsağı qidalandıran damar olan yuxarı mezenterik arteriya sağ/sol kolon ayrımını müəyyən edir.

Tədqiqatlar sağ kolon xərçənglərində genetik dəyişikliklərin (xüsusilə BRAF mutasiyasının) daha çox olduğunu göstərmişdir, Lynch sindromlu insanların çoxunda şiş sağ kolondadır və sağ kolon xərçəngi qadınlarda daha çox görülür. Sağ kolon xərçəngləri nazik bağırsaq xərçənglərinə bənzər xüsusiyyətlər göstərir. Sol kolon xərçəngi isə kişilərdə daha çoxdur və sol kolondan çıxarılan şişlərin xromosom quruluşunda qeyri-sabitlik daha çox rast gəlinir; həmçinin sol kolon şişlərində KRAS, p53 mutasiyaları ön plana çıxır.

Bəs bu sağ-sol kolon fərqi müalicə və xəstəliyin gedişi baxımından nə deməkdir?

4-cü mərhələ kolon xərçənginin müalicəsi üçün kimyaterapiyalara əlavə olaraq bioloji agent adlandırılan yeni nəsil dərmanlar var. Bir çox tədqiqat bevasizumab (Altuzan), setuksimab (Erbitux) və panitumumab (Vectibix) adlandırılan bu hədəfə yönəlmiş dərmanların hansı xəstələrdə daha çox işə yaradığını müəyyən etməyə çalışır.

Bütün xərçəng hüceyrələri bir-birinə bənzəmir. Daşıdıqları genetik dəyişikliklərə görə fərqlənirlər. Bu genetik dəyişikliklər eyni zamanda xərçəngdə istifadə ediləcək müalicə növlərini də müəyyən edir.

RAS mutasiyası

İlk dəfə virus infeksiyasına bağlı inkişaf edən siçan sarkomasında kəşf edilən və adını buradan alan (rat sarcoma) RAS zülalının üç fərqli növü var (KRAS, NRAS və HRAS). Hüceyrə membranının daxili tərəfinə bağlı bu zülal xarici stimulla aktivləşdikdə hüceyrədaxili siqnallar göndərərək hüceyrə çoxalmasına səbəb olur. Bu üç növdən KRAS zülalında mutasiya yaranması bir çox xərçəng növündə qarşımıza çıxır.

Metastatik kolon xərçənglərinin % 40-ında bu genetik mutasiya var. Bu mutasiyası olan kolon xərçənglərinə RAS mutant, olmayanlara RAS wild deyirik. RAS mutant kolon xərçəngli xəstələrdə bəzi hədəfə yönəlmiş dərmanlar (bioloji agentlər) çox effektiv görünmür. Buna görə dördüncü mərhələdə istifadə etdiyimiz hədəfə yönəlmiş ağıllı dərmanların seçimi üçün metastatik mərhələdəki bütün kolorektal xərçəng xəstələrində bu genetik dəyişikliyə baxmaq lazımdır.

Tədqiqat

CALGB adlı tədqiqatın ilkin nəticələrinə görə şiş RAS wild tipli və sol kolonda yerləşirsə, bevasizumabla müqayisədə setuksimab istifadəsi ilə əldə olunan ümumi sağqalım 10 ay daha uzundur. Sağ kolon üçün isə tam əksinə, bevasizumab istifadə edənlərdə ümumi sağqalım 5 ay daha uzun olmuşdur.

Bu tədqiqatlar nəticəsində EGFR əleyhinə dərmanlar (setuksimab, panitumumab) daha çox sol kolon xərçəngində, bevasizumab isə daha çox sağ kolon xərçəngində effektiv görünür. Lakin bu tək tədqiqatın nəticələri müalicə praktikamızı dəyişmək üçün kifayət deyil. Nəticə olaraq sağ və sol kolon şişlərinin fərqli xüsusiyyətləri olduğu bilinməli, 4-cü mərhələ xərçəngi olan xəstələrdə genetik mutasiya vəziyyəti mütləq müəyyən edilməli və müalicə qərarına təsir edəcək dərman seçimi yenilikləri üçün gələcək daha geniş araşdırmaların nəticələri gözlənilməlidir.