Acı bibər yoğun bağırsaq xərçəngi riskini azalda bilərmi?

Ədviyyatlı qidaları sevənlərə xoş xəbər: Amerika Klinik Araşdırmalar Jurnalında yeni dərc edilmiş bir tədqiqata görə acı bibərdə olan “kapsaisin” adlı maddə yoğun bağırsaq xərçəngi riskini azalda bilər.

Acı bibər Amerika mənşəlidir. Bütün dünyada qida və dərman materialı kimi istifadə olunur. Acı bibər Amerikada e.ə. 7500-cü illərdən bəri insanların qidalanmasının bir hissəsidir. Avropalıların Amerikaya gəlməsi ilə əvvəlcə İspaniya və Portuqaliyada, sonra bütün Avropada və dünyada yayılmışdır.

Tədqiqatçıların əldə etdiyi məlumatlara görə acı bibərdə olan kapsaisin siçanların bağırsağında şiş inkişafını basdıran TRPV1 adlı ağrı reseptorunu (reseptor: işığa, istiliyə və ya xarici stimullara cavab verən və hissi sinirlərə siqnal ötürən hüceyrə) aktivləşdirir.

TRPV1 ilk dəfə hissi neyronlarda kəşf edilmiş, hüceyrəni istilik, turşu və ədviyyat kimyəvi maddələrinin potensial zədələyici təsirindən qoruduğu müəyyən edilmiş, buna görə də TRPV1 ağrı reseptoru kimi təsvir edilmişdir.

TRPV1 bağırsaq şişlərini basdırır

Bu yeni tədqiqatda epidermal böyümə faktoru reseptoru (EGFR) ilə stimullaşdırılan bağırsaq epitel hüceyrələrinin də TRPV1 istehsal etdiyi ortaya çıxmışdır. Epidermal böyümə faktoru reseptoru (EGFR) bağırsaqlarda hüceyrə böyüməsində mühüm rola malikdir.

EGFR siqnalı artdıqda bu, hüceyrə böyüməsinin nəzarətdən çıxmasına səbəb olur və şiş inkişafı riski artır.

Tədqiqat komandasının ortaya çıxardığı nəticələrə görə TRPV1 EGFR tərəfindən aktivləşdirildikdə EGFR üzərində “birbaşa mənfi əks-əlaqə” təsiri ilə bağırsaqda istənməyən hüceyrə böyüməsini azaldır və nəticədə şiş inkişafı riski azalmış olur.

Komanda siçanları genetik olaraq TRPV1 çatışmazlığı daşıyacaq şəkildə dəyişdirmiş və bu siçanlarda bağırsaq şişlərinin daha tez-tez inkişaf etdiyi müşahidə edilmişdir. Buradan çıxış edərək TRPV1-in əsasən bağırsaqda şişləri basdırdığı ifadə edilmişdir.

Bundan əlavə, kapsaisinin TRPV1 aktivləşməsində rol oynadığı müşahidə edilmişdir.

Yoğun bağırsaq xərçənginə qarşı kapsaisinin rolu

Kapsaisin acı bibərdə olan, istilik yaradan birləşmədir. İnsan kimi məməlilərdə kapsaisin qıcıqlandırıcıdır, toxumalarımızla təmas etdikdə yanma hissinə səbəb olur. Bibər qazının da aktiv tərkib hissəsidir.

Bu tədqiqatda komanda bağırsaqlarında çoxsaylı şiş inkişafı riski genetik olaraq yüksək olan bir qrup siçanı kapsaisinlə qidalandırmışdır. Nəticədə bu siçanlarda TRPV1-in aktivləşdiyi və ömürlərinin gözləniləndən ən azı %30 daha uzun olduğu müşahidə edilmişdir. Əlavə olaraq, “COX-2 inhibitoru” (qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərman) olan Celecoxib ilə kombinasiya edildikdə bu cür təsirlərin artdığı qeydə alınmışdır.

Bu məlumatlardan çıxış edərək TPRV1-in bağırsaq hüceyrələrində çoxalmanı tənzimlədiyi görülmüşdür. Həmçinin qidalarla qəbul etdiyimiz kapsaisinin TPRV1-i tətikləməsi ilə bağırsaqda şiş inkişafı basdırılır.

Nəticə olaraq, gələcəkdə TRPV1-i tətikləyən dərman ilə COX-2-ni basdıran dərman kombinasiya edilərək insanlara tətbiq olunduqda bu, adenoma və karsinoma növü xərçənglərə qarşı qoruyuculuq təmin edə bilər.

Çox yeni başqa bir tədqiqatda uzunmüddətli kapsaisin istehlakının “ürək hipertrofiyası və fibrozunu” (infarkta səbəb ola bilən ürək əzələsi dəyişiklikləri) azaltdığına dair sübutlar təqdim edilmişdir. Yenə başqa bir tədqiqatda beyindəki kapsaisin reseptorunun hazırlanma mərhələsində olan kimyəvi maddə ilə basdırılmasının xüsusilə qarın ağrısı, emosional stress və anksiyetenin (təşvişin) müalicəsində ümid ola biləcəyi vurğulanmağa çalışılmışdır. Kapsaisinin təkbaşına və ya qeyri-steroid iltihabəleyhinə ağrıkəsicilərlə kombinasiya edilərək istifadə olunduqda mədə-bağırsaq sistemində qoruyucu və müalicəedici xüsusiyyətlərinin olduğunu göstərən tədqiqatlar da var.

Ədviyyatlı məhsullar Amerika qitəsindən Avropaya gəlib oradan dünyaya yayılandan bəri bir çox mühüm sivilizasiyada əsas ticarət məhsullarından biri olmuşdur. Tarixdə həşərat sancmalarından göbələk zəhərlənməsinə qədər bir çox xəstəlikdə sınanmışdır. Hazırda isə müasir tədqiqatlar xüsusilə mədə-bağırsaq sistemində potensial faydalarının olduğunu göstərməyə başlamışdır. Bütün bu faydalarla yanaşı, buna çox vərdiş etməyənlərimiz üçün sürətli başlanğıc tövsiyə etmirəm...