Məzmuna keç
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan · Tibbi onkologiya mütəxəssisi

ASCO 2020 Onkologiya Elmi Mükafatı ağciyər xərçəngində ağıllı dərmanların öncüllərindən Dr. Pasi A. Jänneyə verildi

ASCO 2020 Onkologiya Elmi Mükafatı ağciyər xərçəngində ağıllı dərmanların öncüllərindən Dr. Pasi A. Jänneyə verildi

1964-cü ildə 7 onkoloqun bir araya gəlməsi ilə qurulmuş elmi cəmiyyət olan American Society of Clinical Oncology (Amerika Klinik Onkologiya Cəmiyyəti) – qısa adı ASCO – hər il ABŞ-ın Çikaqo şəhərində iyunun ilk həftəsində dünyanın bütün xərçəng mütəxəssislərinin diqqətlə izlədiyi ASCO illik konqresini keçirir. Son illərdə təxminən 40 min iştirakçısı ilə ASCO Konqresi dünyanın ən genişmiqyaslı onkologiya tədbiridir. Onkologiyadakı yeniliklərin təqdim olunması üçün bütün il gözlədiyimiz ASCO konqresi bu il COVID-19 pandemiyası səbəbindən onlayn yayımlanacaq. Bu konqresdə maraqla gözlədiyimiz elanlardan biri də onkologiyaya böyük töhfə verən alimlərə təqdim olunan ASCO mükafatlarıdır. Xərçəngin və tarixinin anlaşılması üçün ASCO mükafatlarının izahına xüsusi önəm veririk. Bu il danışacağımız ilk mükafatın sahibi Dr. Pasi A. Jännədir.

Harvard Tibb Məktəbində professor olan Pasi A. Jänne (MD, PhD) eyni zamanda EGFR-Mutant Ağciyər Xərçəngləri Chen-Huang Mərkəzinə və Dana-Farber Xərçəng İnstitutunda Belfer Tətbiqi Xərçəng Elmləri Mərkəzinə rəhbərlik edir. Ağciyər xərçənginin müalicəsində karyerası boyu verdiyi töhfələrə görə ASCO 2020 Onkologiya Elmi Mükafatının sahibi olub. Uğurlu alimin Amerika Klinik Onkologiya Cəmiyyəti (ASCO-Daily News) ilə müsahibəsinə nəzər salaq..

"Atam (Dr. Olli Jänne) alim idi və laboratoriyada bir çox araşdırma aparırdı. Mənim elmlə tanışlığım da belə başladı. Sonrakı illərdə tibb və elmi birləşdirən karyera qurmaq istədiyimə qərar verdim və Pennsylvania Universitetində MD və PhD təhsilimi tamamladım. Laboratoriya və klinikadakı işləri birlikdə aparmaq mənə həmişə böyük xoşbəxtlik verdi və həkim-alim (physician scientist) olmağıma imkan yaratdı. O vaxtlar ağciyər xərçəngi müalicəsində uğur aşağı, ölüm nisbətləri isə son dərəcə yüksək idi. Bəlkə buna görə ağciyər xərçəngi sahəsində işləmək istəyi bir qədər qeyri-adi fikir sayılırdı. Lakin bunun mənim üçün yaxşı fürsət olduğunu düşünərək və yeni yanaşma tapmalı olduğumu hiss edərək karyeramda bu sahəyə yönəlməyə qərar verdim."

Dr. Jännenin bu sahədəki qətiyyəti 2004-cü ildə ağciyər xərçəngi ilə bağlı etdiyi kəşflə özünü göstərib.

Ağciyər xərçənginin taleyini dəyişən alim

Ağciyər xərçənginin bir növü olan kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçənglərinin kimyaterapiyaya verdiyi cavabın məhdud olması Dr. Jännenin tədqiqatı üçün başlanğıc nöqtəsi idi. Epidermal böyümə faktoru reseptoru (EGFR) adlanan transmembran qlikoproteinin hüceyrə xaricində böyümə faktoru üçün bağlanma sahəsi və hüceyrə daxilində çoxalmanı idarə edən tirozin kinaza sahəsi var (aşağıdakı infoqrafik posterə baxın). Bu reseptorun böyümə faktoruna bağlanması hüceyrə daxilindəki siqnal yollarını stimullaşdıraraq bölünməni başladır. Lakin bu siqnal yollarının davamlı stimullaşdırılması aqressiv şişlərə səbəb olur və siqnal yollarında iştirak edən zülal kinazalarda baş verən somatik mutasiyalar və ya xromosom dəyişiklikləri şiş yaranmasına səbəb olan ən geniş yayılmış mexanizmlər arasındadır.

Məhz bu nöqtədə Dr. Jänne 2004-cü ildə EGFR-də yaranan mutasiyalarla kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi xəstələrinin müalicəsində istifadə olunan EGFR kinaza inhibitorlarına cavab arasında əlaqə aşkar edib. Tədqiqat komandası ilə hüceyrə xətləri və ağciyər xərçəngi xəstələri üzərindəki işlərini belə izah edir: "Çox aydındır ki, bəzi xəstələrin müalicəyə cavabları daha çoxdur (EGFR mutasiyası müsbət xəstələrin inhibitor preparatlarla müalicəsi nəticəsində median sağqalımı 3.1 il olduğu halda, EGFR mutasiyası mənfi xəstələrdə bu müddət 1.6 ilə enir). Bunun təsadüf olmadığını, somatik mutasiyalar nəticəsində yaranan dəyişikliklərin EGFR-ni inhibitor preparatlara daha həssas etdiyini tədqiqatlarımızla sübut etmişik". Kəşfdən qısa müddət sonra EGFR mutasiyalarının müəyyən edilməsi beynəlxalq tibb mərkəzlərində də yeni diaqnoz qoyulan ağciyər xərçəngi xəstələrinin standart müalicə protokollarında tətbiq edilməyə başladı. Beləcə müalicədə istifadə üçün 5 yeni EGFR inhibitoru (erlotinib, afatinib, gefitinib, dacomitinib və osimertinib) hazırlandı və irəliləmiş EFGR-mutant kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi xəstələrində istifadə təsdiqi aldı. Hazırda da geniş tətbiq olunan, genetik hədəflərə (EGFR mutasiyasına) yönəlmiş bu ağıllı xərçəng dərmanlarının irəliləmiş EGFR mutant ağciyər xərçəngində kimyaterapiyadan prioritet olduğunu bildirən Dr. Jänne belə uğurun bir hissəsi olmaqdan şərəf duyduğunu deyir.

Ağciyər xərçəngi üzrə işlərinə davam edən Dr. Jänne hazırda üzərində işlədiklərini belə ümumiləşdirir: "EGFR inhibitorlarından istifadə etdiyimiz müalicələrdə hələ də dərman müqaviməti görürük (tədqiqatlar yaranan başqa mutasiyaların bu müqavimətə səbəb olduğunu göstərir). Özümüzə verdiyimiz sual budur: tək EGFR inhibitoru kimi hazırlanmış bu dərmanları necə birləşdirib müalicədən aldığımız cavabı artıra bilərik? Xüsusilə başqa xroniki xəstəlikləri olan insanlarda bu çoxsaylı dərman istifadəsini necə apara bilərik? Bu suallara cavab vermək üçün laboratoriyamızda apardığımız klinikadan əvvəlki, üç müxtəlif dərmanın kombinasiyaları ilə tədqiqatlarda (gefitinib-osimertinib, osimertinib-selumetinib) müsbət nəticələr aldıq. Beləcə klinik tədqiqatlara keçə bilərik. Qarşıdakı günlər hədəfimizə çatıb-çatmadığımızı göstərəcək. Unudulmamalı digər məqam bu sahənin hələ çoxsaylı çətinliklərlə üzləşməsi və ağciyər xərçənginin biologiyasında tam anlaşılmayan məqamların olmasıdır. Buna görə xəstəliklərin biologiyasını anlamağa çalışmağa davam etməliyik. Çox yaxşı bilirik ki, işin bioloji hissəsini daha yaxşı anladıqda daha uğurlu nəticələr əldə edəcəyik."

dr Pasi A Janne və həmkarları

İşlərinin komanda işi olduğunu vurğulayan Dr. Jänne əməkdaşlıq etdiyi Nathanael Grayə (PhD-fotoda soldadır), Michael Eckə (MD, PhD-fotoda sağdadır) və Kwok-Kin Wonga (MD, PhD) təşəkkür edir və xərçəng sahəsində açdığı yollarla bizə böyük ümid verir.

Mənbələr

1. Dr. Pasi A. Jänne Honored With the Science of Oncology Award. https://dailynews.ascopubs.org - 13 May 2020.

2. Bethune, G., Bethune, D., Ridgway, N., & Xu, Z. (2010). Epidermal growth factor receptor (EGFR) in lung cancer: an overview and update. Journal of thoracic disease, 2(1), 48–51.

3. Le, T., & Gerber, D. E. (2019). Newer-Generation EGFR Inhibitors in Lung Cancer: How Are They Best Used?. Cancers, 11(3), 366.

4. Paez JG, Jänne PA, Lee JC, et al. EGFR Mutations in Lung Cancer: Correlation With Clinical Response to Gefitinib Therapy. Science. 2004;304(5676):1497-500.

5. Tetsu, O., Hangauer, M. J., Phuchareon, J., Eisele, D. W., & McCormick, F. (2016). Drug Resistance to EGFR Inhibitors in Lung Cancer. Chemotherapy, 61(5), 223–235.

6. Sequist LV, Joshi VA, Jänne PA, et al. Response to treatment and survival of patients with non-small cell lung cancer undergoing somatic EGFR mutation testing. Oncologist 2007;12:90-8.

7. Da Cunha Santos, G., Shepherd, F. A., & Tsao, M. S. (2011). EGFR Mutations and Lung Cancer. Annual Review of Pathology: Mechanisms of Disease, 6(1), 49–69.

Görüş sorğusu

DROZDOGAN SÜNİ İNTELLEKT

Bu məqaləni birlikdə araşdıraq

Məqalə haqqında sual verin və cavabları saytımızdakı yayımlanmış mənbələrlə birlikdə oxuyun.

DROZDOGAN SÜNİ İNTELLEKT

Drozdogan Köməkçisi

ASCO 2020 Onkologiya Elmi Mükafatı ağciyər xərçəngində ağıllı dərmanların öncüllərindən Dr. Pasi A. Jänneyə verildi

Məqalə haqqında sual verin və cavabları saytımızdakı yayımlanmış mənbələrlə birlikdə oxuyun.

Söhbət və məxfilik məlumatı

Bu söhbətə Drozdogan Köməkçisi cavab verir. Səlahiyyətli sayt idarəçiləri onu keyfiyyət üçün nəzərdən keçirə bilər. Şəxsi məlumat paylaşmayın.

Cavablar OpenAI infrastrukturu ilə hazırlanır. Suallar və cavablar həmin xidmət tərəfindən işlənir; söhbət qeydləri saytımızda saxlanılır. Şəxsiyyət, əlaqə və ya şəxsi sağlamlıq məlumatlarını paylaşmayın.

0 / 1000

Yalnız məlumat üçündür; fərdi diaqnoz və ya müalicə məsləhəti verilmir.

Əlaqəli məqalələr

Bu mövzuda digər məqalələrə baxın.

Yeniliklərdən xəbərdar olun

Yeni məqalələri və elmi yenilikləri e-poçtla alın.

Google Analytics ümumi səhifələrdə bu pəncərədən asılı olmadan işləyir və analitik kukilərdən istifadə edə bilər. Buradakı seçiminiz yalnız xarici xidmətləri idarə edir.