Astmalı şəxslərdə xərçəng riski daha yüksək aşkarlandı

Cancer Medicine jurnalında 31 Mart 2023-də dərc olunan araşdırmada astmalı xəstələrdə, xüsusilə inhalyasion steroid istifadə etməyənlərdə xərçəngin yaranma ehtimalının daha yüksək olduğu müəyyən edilib.

Astma tənəffüs yollarına təsir edən xroniki tənəffüs yolu xəstəliyidir. Astmalı şəxslər hava yollarının daralması və iltihabı səbəbindən nəfəs almaqda çətinlik çəkə bilərlər. Bu daralma və iltihab öskürək, təngnəfəslik, sinədə sıxılma hissi və xırıltılı tənəffüs kimi astma əlamətlərinə səbəb olur. Astma tutması adlanan vəziyyətdə əlamətlər qəfil ağırlaşa və ciddi tənəffüs çətinliyinə səbəb ola bilər.

• Astma nədir? Əlamətləri, səbəbləri və müalicə üsulları

Xroniki iltihab və xərçəng arasındakı əlaqə

Xərçəng dünyada ürək-damar xəstəliklərindən sonra ölüm səbəbləri arasında ikinci yerdədir və inkişaf etmiş ölkələrdə hər dörd-altı ölümdən birinə səbəb olur. Xərçəngin səbəbləri üzrə əsas araşdırma sahələrindən biri xroniki iltihab ilə xərçəng arasındakı əlaqədir. Əvvəlki araşdırmalar bütün xərçəng hallarının təxminən 25%-inin xroniki infeksiya və iltihabdan qaynaqlana biləcəyini göstərir. İltihab adətən infeksiya və ya toxuma zədələnməsindən yaranır; anadangəlmə və adaptiv immun sistemlər bunlara yaxşı əlaqələndirilmiş bir sıra cavablar verir. Lakin kəskin iltihab cavablarının həssas tənzimlənməsində uğursuzluq xərçəngin başlanmasına və irəliləməsinə əlverişli patoloji şiş mikromühiti yaradan xroniki iltihaba səbəb ola bilər. Ehtimal ki, buna görə xroniki iltihabi xəstəliyi olan xəstələrdə xərçəng riski artır.

Astma mürəkkəb və xroniki iltihabın geniş iştirak etdiyi yayılmış bir vəziyyətdir. Ən çox diaqnoz qoyulan tənəffüs yolu xəstəliklərindən olan astma ABŞ-da 20 milyondan çox yetkinə (8%) və 5 milyondan çox uşağa (7%) təsir edir. Türk Toraks Derneği-nin 2019 ildə apardığı tədqiqatda Türkiyədə yetkinlər arasında astmanın yayılma tezliyinin 7,8% olduğu bildirilib.

Astmatik iltihabın mümkün karsinogen təsiri səbəbindən müxtəlif tədqiqatlar fərqli əhali qruplarında astma ilə xərçəng riski arasındakı əlaqəni araşdırıb. Məsələn, 2017 ildə aparılan meta-analiz astmalı xəstələrdə ağciyər xərçənginin yaranma ehtimalının astması olmayanlarla müqayisədə 44% daha yüksək olduğunu müəyyən edib. Lakin astma ilə ağciyər xərçəngindən başqa xərçənglər arasındakı əlaqəyə dair əvvəlki digər tədqiqatlar müsbət və ya mənfi əlaqə, yaxud heç bir əlaqə olmadığını bildirib.

Yeni tədqiqat

Tədqiqatçılar OneFlorida+ klinik tədqiqat şəbəkəsindəki 2012 ilə 2020 elektron sağlamlıq qeydləri və ödəniş tələbi məlumatlarından istifadə edərək astması olan 90 min və astması olmayan 270 min yetkindən ibarət uyğunlaşdırılmış tədqiqat qrupu müəyyən ediblər.

Tədqiqatçılar astmalı xəstələrdə astması olmayanlarla müqayisədə xərçəng yaranma ehtimalının 1,36 dəfə daha yüksək olduğunu müəyyən ediblər (hazard nisbəti [HR], 1,36; 99% CI, 1,29-1,44).

Astmalı xəstələrdə 13 xərçəng növündən 5-ində, ağciyər xərçəngi (HR, 1,56; 99% CI, 1,33-1,83), qan xərçəngi (HR, 1,26; 99% CI, 1,08-1,47), melanoma (HR, 1,98; 99% CI, 1,67-2,36), böyrək xərçəngi (HR, 1,48; 99% CI, 1,11-1,99) və yumurtalıq xərçəngi (HR, 1,88; 99% CI, 1,40-2,51) kimi növlərdə yüksək risk müşahidə edilib.

Astma diaqnozu olmasına baxmayaraq inhalyasion steroid istifadə etməyənlərdə (HR, 1,60; 99% CI, 1,50-1,71) istifadə edənlərlə (HR, 1,11; 99% CI, 1,03-1,21) müqayisədə daha yüksək xərçəng riski müşahidə edilib. İnhalyasion steroid istifadə etməyən astmalı xəstələrdə 13 xərçəng növündən 9-unda, istifadə edən astmalı xəstələrdə isə 13 növdən 2-sində risk artıb; bu, inhalyasion steroid istifadəsinin xərçəngə qarşı qoruyucu təsiri olduğunu göstərir.

İnhalyasion steroidlər astmanın müalicəsində geniş istifadə edilən dərmanlardır. Astmada istifadə olunan inhalyasion steroidlər tənəffüs yollarındakı iltihabı azaltmaqla və astma əlamətlərini nəzarətdə saxlamaqla təsir göstərir. Onlar astma tutmalarının tezliyini və ağırlığını azalda, tənəffüs funksiyasını yaxşılaşdıra bilər. Bu dərmanların müntəzəm istifadəsi astma əlamətlərini və uzun müddətdə tənəffüs yollarının zədələnməsini azaltmağa kömək edə bilər.

Bu yazını oxuyan astmalı xəstə narahat olmamalıdır, lakin diqqətli olmalı və müntəzəm müayinələrdən keçməlidir. Tədqiqat məlumatları astmalı xəstələrdə xərçəng yaranma ehtimalının daha yüksək olduğunu göstərsə də, bu yalnız bir araşdırmadır və astmalı xəstələrin xərçəng riski barədə qəti nəticəyə gəlmək üçün daha çox tədqiqat lazımdır.

Astmalı xəstələr astmanın mənfi təsirlərinə qarşı artıq tədbir gördükləri kimi, xərçəng riskinə qarşı da tədbir görə bilərlər. Bunlara siqaretdən uzaq durmaq, sağlam həyat tərzi sürmək, müntəzəm fiziki hərəkət etmək və müntəzəm müayinələri unutmamaq daxildir.

Astmalı xəstələr həkimləri ilə müntəzəm əlaqədə olmalı və astma əlamətlərini nəzarətdə saxlamaq üçün lazım olan müalicəni davam etdirməlidirlər. İnhalyasion steroidlər kimi astma müalicələri əlamətləri nəzarətdə saxlamaqla tənəffüs yollarında iltihabı və beləliklə xərçəng riskini də azalda bilər. Lakin inhalyasion steroidlərin uzunmüddətli istifadəsinin də müxtəlif yan təsirləri ola bilər; istifadədə hər hansı dəyişiklik etməzdən əvvəl həkiminizlə məsləhətləşmək vacibdir.

Nəticə olaraq, bu araşdırma astma ilə ümumi xərçəng riski arasında əlaqəni ortaya qoyan ilk tədqiqat kimi mühüm məlumat təqdim edir. Lakin astmanın xərçəngə səbəb olan mexanizmlərini daha yaxşı anlamaq üçün daha ətraflı və geniş araşdırmalara ehtiyac var. Belə tədqiqatların real dünya məlumatları ilə aparılması astmalı xəstələrin xərçəng riskini daha yaxşı anlamağa kömək edəcək.