Badamcıqda xərçəng necə yaranır? Badamcıq (tonsil) xərçənginin əlamətləri və müalicəsi

Badamcıqlara tibbi dildə «tonsil» deyirik və tonsil xərçəngi çox vaxt digər xəstəliklərə bənzəyən əlamət və şikayətlərlə gedən nadir xərçəng növüdür. Bir çox xərçəng kimi səbəblərinin bir hissəsi qeyri-müəyyəndir, lakin HPV infeksiyası kimi çox yaxşı müəyyən edilmiş bəzi risk amilləri var.

Tonsil xərçəngi baş-boyun xərçənglərinin alt qrupu olan oral və orofaringeal (ağız və burun-udlaq) xərçənglərin bir növüdür.

Badamcıqlar immun sisteminin bir hissəsidir. Orqanizmi ağıza və ya boğaza daxil olan bakteriya və viruslara qarşı müdafiə edirlər.

Bir çox xərçəngdə olduğu kimi tonsil xərçəngi də erkən mərhələdə tapılarsa, adətən daha çox müalicə seçimi olur. Erkən diaqnoz uğurlu müalicə və sağalma şansını artırır.

Badamcıq / tonsil xərçəngi nədir?

Tonsil xərçəngi badamcıqlardakı hüceyrələrin xərçəngləşməsi nəticəsində yaranan şişlərdir. Tonsillektomiya əməliyyatından sonra çox vaxt az da olsa badamcıq toxuması qaldığı üçün bu xərçəng növü badamcıqları çıxarılmış insanlara da təsir edə bilər.

Alkoqol qəbul edən, siqaret çəkən və ya insan papilloma virusu (HPV) infeksiyası olan insanlarda tonsil xərçəngi yaranma riski daha yüksəkdir.

Əlaqəli mövzu:

• Baş-boyun xərçəngləri ilə HPV əlaqəsi

Badamcıqlar boğazın arxa hissəsinə doğru hər iki tərəfdə yerləşir. Hər tonsil limfa toxuması yığıntısından ibarətdir. Badamcıqlar infeksion xəstəliklərlə mübarizə aparan immun sistemi hüceyrələri olan limfositləri ehtiva edən toxumadır.

Badamcıqlar yuxarı tənəffüs yollarının bakterial və ya virus infeksiyaları zamanı şişə bilər.

Badamcıq / tonsil xərçənginin əlamətləri hansılardır?

Badamcıq xərçənginin əlamət və tapıntıları uzunmüddətli boğaz ağrısı, udma çətinliyi, boyunda düyün və səbəbi izah edilməyən çəki itkisini ehtiva edə bilər. Badamcıq xərçənginin yaratdığı şikayətlərin çoxu beta infeksiyası kimi tanınan streptokok bakteriyası infeksiyasına bənzəyir.

Badamcıq xərçənginə işarə edən əlamətlər:

• badamcıq üzərində ağ və ya qırmızı sahə/ləkə
• uzun müddət davam edən boğaz ağrısı
• boğazda getməyən bir şey hissi
• udma çətinliyi
• insanın səsində dəyişikliklər
• boyunda düyün
• səbəbi izah edilməyən çəki itkisi

Bu əlamətlərdən hər hansı biri 2 həftədən çox davam etdikdə insan həkimə görünməlidir.

Badamcıq / tonsil xərçənginin səbəbləri

Alkoqol, tütün və tütün məhsullarından istifadə və HPV infeksiyası badamcıq xərçənginin əsas risk amilləridir.

Lakin bu risk amillərinə malik olmaq mütləq badamcıq xərçənginə tutulmaq demək deyil; hətta badamcıq xərçəngi nadir xərçənglərdəndir. İnsanın yaşı, genetikası və bir çox ətraf mühit amili xərçəngin inkişaf edib-etməməsinə təsir edə bilər. Bununla yanaşı, HPV infeksiyası tezliyinin artması ilə paralel olaraq baş-boyun xərçəngləri arasında xüsusilə dil, damaq və tonsil (badamcıq) xərçəngi tezliyi artır.

Siqaret və alkoqolun toksik (zərərli) maddələri ilə bədəndə ilk olaraq ağız nahiyəsində qarşılaşılır. Tütün və alkoqol hüceyrələrin genetik kodunun və bütün məlumatının daşıyıcısı olan DNT-yə zərər verir və bu zədə bir çox xərçəng üçün hərəkətverici amildir.

HPV isə toxuma təması - əsasən cinsi təmas - ilə yayılan virus qrupudur. Baş-boyun xərçəngi hallarının mühüm hissəsi HPV ilə əlaqəlidir.

Badamcıq / tonsil xərçəngi necə diaqnoz edilir?

Badamcıq xərçəngi ehtimalı düşünüldükdə insan əsasən LOR (qulaq-burun-boğaz) mütəxəssisinə yönləndirilir. Mütəxəssis həkim xərçəngi yoxlamaq üçün biopsiya daxil olmaqla başqa test və prosedurlar apara bilər.

Biopsiya təsirlənmiş nahiyədən, yəni badamcıqlardan alınan kiçik toxuma nümunəsidir. Alınan nümunə xərçəng hüceyrələrini axtarmaq üçün mikroskop altında patologiya mütəxəssisi tərəfindən araşdırılır.

Radioloji görüntüləmə testləri xərçəngin mərhələsini (yayılma dərəcəsini) müəyyən etməyə kömək üçün istifadə olunur. Biopsiyadan sonra xərçəngin mərhələsini müəyyən etmək ən yaxşı müalicə üsulunu seçməyin ən mühüm addımıdır.

Badamcıq / tonsil xərçənginin mərhələləri bunlardır

• Mərhələ 0: Xərçəngə çevrilə biləcək bəzi anormal hüceyrələr olduqda prekanser (xərçəngönü zədələnmə) kimi də tanınır.
• Mərhələ 1: Şişin ölçüsü 2 cm-dən kiçikdir və digər toxuma və orqanlara metastaz verməmişdir.
• Mərhələ 2: Şişin ölçüsü 2–4 cm arasındadır və metastaz verməmişdir.
• Mərhələ 3: Şiş 4 cm-dən böyükdür və yaxın limfa düyünlərinə yayılmışdır.
• Mərhələ 4: Xərçəng ağıza, boğaza və ya bədənin digər nahiyələrinə yayılmışdır.

Badamcıq / tonsil xərçəngi necə müalicə edilir?

Tonsil xərçəngi müalicəsinin ən mühüm müəyyənediciləri xərçəngin mərhələsi və xəstənin ümumi vəziyyətidir.

Şişi əməliyyatla çıxarmaq erkən mərhələ badamcıq xərçənglərinin əsas müalicəsidir. Həmçinin bu xərçəng növündə radioterapiya da istifadə olunur. Kimyaterapiya ağız və boğaz xərçəngləri üçün adətən şüa müalicəsi ilə yanaşı istifadə edilir.

Baş-boyun xərçənglərində təsirli olduğu göstərilən yeni müalicə immunoterapiyalardır. 2016-cı ildə pembrolizumab və nivolumab 4-cü mərhələ və ya təkrarlayan skuamoz (yastı) hüceyrəli baş-boyun xərçənglərinin müalicəsi üçün FDA təsdiqi almışdır.

Həmçinin irəliləmiş xərçəngi olan insanın ağrısının aradan qaldırılması və ya digər sıxıntıları baxımından dəstəklənməsi həyati əhəmiyyət daşıyır. Bu adətən palliativ müalicə kimi tanınır və simptomları (şikayətləri) yüngülləşdirməyə, həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa yönəlir.

Tonsil xərçəngi və müalicəsi normalda yemə-içmə funksiyalarını çətinləşdirir. Xərçəngin özünə və ya müalicələrinə görə xəstə kifayət qədər qidalana bilmirsə, PEG (Perkutan Endoskopik Qastrostomiya) adlanan, qarın dərisindən mədəyə birbaşa gedən qidalandırıcı boruya ehtiyac duya bilər.

Xülasə

Tonsil xərçəngi nadir xərçənglərdən biridir və baş-boyun xərçəngləri üzrə təcrübəli komanda tərəfindən izlənməli və müalicə edilməlidir.

Əsas risk amilləri alkoqol, siqaret və HPV infeksiyasıdır.

Müalicəsində cərrahiyyə, radioterapiya, kimyaterapiya və çox yeni olaraq immunoterapiyanın yeri var.

Bir çox xərçəngdə olduğu kimi bu xərçəngin də erkən mərhələdə müalicəsi daha asan, nəticələri daha müsbətdir. Bununla yanaşı, badamcıqlar soyuqdəymə daxil olmaqla bir çox başqa səbəbdən şişə bilər. Şikayətləri uzun sürən və bundan narahat olan hər kəs həkimlə görüşməlidir.

• HPV müsbət baş-boyun xərçənginin psixoloji və sosial təsirlərinin öhdəsindən gəlmək