Bağırsaq florası (mikrobiota mikrobiom) nədir? Kolorektal xərçənglə əlaqəsi necədir?

Mikrobiota nədir?

Hər insan təxminən 60 trilyondan çox hüceyrədən ibarətdir. Bunların təxminən 30 trilyonu insan hüceyrələridir. Təxminən 30 trilyonu da insan bədənində yaşayan mikroorqanizmlərdir (bakteriya hüceyrələri insan hüceyrələrindən təxminən 10 dəfə kiçikdir, viruslar isə daha kiçikdir). Virus, bakteriya və ya göbələk ola bilən bu zərərsiz mikroorqanizmlərə mikrobiom / mikrobiota / flora deyilir və ən sıx bağırsaqda, sonra dəridə, ağızda və vaginada olurlar. Bağırsaq mikrobiotası isə 2 kilo çəkisindədir və həm funksiyasına, həm çəkisinə görə artıq orqan kimi qəbul edilir. Bu faydalı mikroorqanizmlərlə qarşılıqlı fayda içində yaşamağa davam edirik.

Mikrobiota ilə kolorektal xərçənglər arasında necə əlaqə var?

Kolon və düz bağırsaq həzm sisteminin yoğun bağırsaq adlanan hissəsini təşkil edir. Son 20 cm hissə düz bağırsaq, buradan nazik bağırsağadək olan hissə isə kolon adlanır. Ümumi uzunluğu təxminən 1,5 m-dir. Qismən həzm edilmiş qidalar nazik bağırsaqdan kolona gəlir. Kolon su və mineralları qidadan ayırır, qalanını anusdan xaric etmək üçün saxlayır.

Kolondan başlayan xərçəngə kolon xərçəngi, düz bağırsaqdan başlayana düz bağırsaq xərçəngi deyilir. Buna görə ümumilikdə həm kolon, həm də düz bağırsaq xərçəngi birlikdə kolorektal xərçəng adlandırılır. Kolon və düz bağırsaq xərçəngləri bu orqanların daxili səthini örtən qatı təşkil edən hüceyrələrdən inkişaf edir. Ölkəmizin statistikasına görə kolorektal xərçənglər həm qadınlarda, həm kişilərdə ən çox görülən üçüncü xərçəngdir. Yəni ölkəmiz üçün olduqca mühüm sağlamlıq problemidir. Kolorektal xərçənglər erkən mərhələdə çox vaxt hər hansı şikayətə səbəb olmur və ya əlamət vermir. Erkən diaqnozda ən təsirli üsul kolonoskopiyadır. Tədqiqatlarda bağırsaq mikrobiotasının araşdırılmasının kolorektal xərçəngin qiymətləndirilməsində çox mühüm rol oynayacağı bildirilir. Kolon mikrobiotasının epitel (bağırsağın daxili səthini örtən) hüceyrələrin dəyişməsi və çoxalması, bioaktiv məhsul sintezi və immun sisteminə təsiri ilə kolorektal xərçəngləri tətiklədiyi müəyyən edilmişdir.

Kolorektal xərçənglərin yaranması ilə əlaqəli əsas amillər qidalanma, genetik mutasiyalar və iltihabi bağırsaq xəstəlikləridir. Qidalanmanın xəstəlik üçün ən mühüm tətikləyici amil olduğu artıq məlumdur. Ölkəmizdə yoğun bağırsaq xərçənglərinin çox görülməsi əslində qidalanma tərzimizin o qədər sağlam olmadığının göstəricilərindəndir.

Bağırsaq mikrobiotası antibiotik istifadəsi və pis qidalanma vərdişlərindən birbaşa təsirlənir və kolorektal xərçənglər daxil bir çox xəstəliklə əlaqəlidir.

Sağlam bağırsaq və daha yaxşı mikrobiota üçün necə qidalanmalıyıq?

1. Qatıq və fermentləşdirilmiş qidalar (tarhana, boza, şirə, sirkə, fermentləşdirilmiş süd məhsulları) kimi probiotik qidalar istehlak edilməlidir.
2. Məşqin sağlam bağırsaq mikrobiotasını dəstəklədiyi tədqiqatlarda göstərilmişdir. Hərəkətsiz qalmamalı, idman həyat tərzi olmalıdır.
3. Lifli qidalar bağırsaqdakı faydalı bakteriyaların çoxalmasına kömək edir. Lifli qidaların istehlakına diqqət edilməlidir. Bağırsaqlarımızın təmizlənməsi və yenilənməsi üçün lifli qidalar yeyilməlidir.
4. Dünyada antibiotikdən ən intensiv istifadə edən ölkələrin başında gəlirik. Gərəksiz antibiotik istifadəsinin qarşısı alınmalıdır. Antibiotiklərin bağırsaq mikrobiotasına uzunmüddətli mənfi təsirləri vardır!
5. Qablaşdırılmış, təbii olmayan, emal edilmiş qidalardan uzaq duraq. Zamanla bağırsaq mikrobiotamızı pozur.